| YouTube Channel

सुश्रीका (suzrIkA)

 
Monier Williams Cologne
English
सु—श्रीका
f.
 the incense-tree,
L.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सुश्रीका,
स्त्री,
 (शोभना श्रीः शोभा यस्याः ।कप् ।) सल्लकी । इति राजनिर्घण्टः ॥
सुन्दर-श्रीयुक्ते, त्रि ॥
(यथा, हरिवंशे । १८३ । ११३ ।“द्वारोपशोभितां कृत्वा सर्व्वां द्वारवतीं पुरीम् ।संमृष्टरथ्यां सुश्रीकां बहुरत्नोपशोभिताम् ॥
”)सुश्रुतः,
पुं,
 विश्वामित्रमुनिपुत्त्रः । स तु चिकित्सा-शास्त्रकर्त्ता । यथा, --“तथा धन्वन्तरिवंशे जातः क्षीराब्धिमन्थने ।देवादौनां जीवनाय आयुर्व्वेदमुवाच ह ।विश्वामित्रसुतायेव सुश्रुताय महात्मने ॥
”इति गारुडे १५० अध्यायः ॥
अथ सुश्रुतप्रादुर्भावः ।“अथ ज्ञानदृशा विश्वामित्रप्रभृतयोऽवदन् ।अयं धन्वन्तरिः काश्यां काशिराजोऽयमुच्यते ॥
विश्वामित्रो मुनिस्तेषु पुत्त्रं सुश्रुतमुक्तवान् ।वत्स वाराणसीं गच्छ त्वं विश्वेश्वरवल्लभाम् ॥
तत्र नाम्ना दिवोदामः काशिराजोऽस्ति बाहुजःस हि धन्वन्तरिः साक्षादायुर्व्वेदविदां वरः ॥
आयुर्व्वेदं ततोऽधीत्य लोकोपकृतिहेतवे ।सर्व्वप्राणि दया तीर्थमुपकारो महामखः ॥
पितुर्व्वचनमाकर्ण्य सुश्रुतः काशिकां गतः ।तेन सार्द्धं समध्येतुं मुनिसूनुशतं ययौ ॥
अथ धन्वन्तरिं सर्व्ववानप्रस्थाश्रमे स्थितम् ।भगवन्तं सुरश्रेष्ठं मुनिभिर्बहुभिः स्तुतम् ॥
काशिराजं दिवोदासं तेऽपश्यन् विनयान्विताः ।स्वागतं व इति स्माह दिवोदासो यशोधनः ॥
कुशलं परिपप्रच्छ तथागमनकारणम् ।ततस्ते सश्रुतद्वारा कथयामासुरुत्तरम् ॥
भगवन् मानवान् दृष्ट्वा व्याधिभिः परिपीडितान् ।क्रन्दतो म्रियमाणांश्च जातास्माकं हृदि व्यथा ॥
आमयानां शमोपायं विज्ञातुं वयमागताः ।आयुर्व्वेदं भवानस्मानध्यापयतु यत्नतः ॥
अङ्गीकृत्य वचस्तेषां नृपतिस्तानुपादिशत् ।व्याख्यातं तेन ते यत्नात् जगृहुर्मुनयो मुदा ॥
काशिराजं जयाशीर्भिरभिनद्य मुदान्विताः ।सुश्रुताद्याः सुसिद्धार्था जग्मुर्गेहं स्वकं स्वकम् ॥
प्रथमं सुश्रुतस्तेषु स्वं तन्त्रं कृतवान् स्फुटम् ।सुश्रुतस्य सखायोऽपि पृथक् तन्त्राणि तेनिरे ॥
सुश्रुतेन कृतं तन्त्रं सुश्रुतं बहुभिर्यतः ।तस्मात्तत् सुश्रुतंनाम्ना विख्यातं क्षितिमण्डले ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
(क्ली, गोष्ठीश्राद्धे तृप्तिप्रश्नः । यथा, मनुः ।३ । २५४ ।“पित्र्ये स्वदितमित्येव वाच्यं गोष्ठेतु सुश्रुतम् ।सम्पन्नमित्यभ्यु दये दैवे रुचितमित्यपि ॥
”)