सुवर्ण (suvarNa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 सुवर्ण mfn.
   (-र्णः-र्णा-र्णं)
	 1. Of a good tribe or caste.
	 2. Brilliant,  bright.
3. Of a good colour.
	 4. Praiseworthy.
	 n.
  (-र्णं)
	 1. Gold.
	 2. A sort
of Sandal-wood.
	 3. A kind of red chalk or ochre.
	 4. Wealth, 
property.
	 5. A weight of gold equal to sixteen Māshas,  or
about 175 grains troy.
	 m.
  (-र्णः)
	 1. A tree,  (Cassia fistula.)
	 2.
A sort of sacrifice.
	 f.
  (-र्णा)
	 1. Aloe-wood,  the black kind.
	 2.
Turmeric.
	 3. A bitter gourd. (Colocynth.)
	 4. Sida,  (Cordifolia,  &c.)
E.
  सु excellent,  वर्ण tribe or colour,  &c.

Capeller Eng

English

 सुव॑र्ण a.
  of a beautiful colour or appearance, 
glittering golden
 belonging to a good caste. n.
  gold,  riches
 m.
  (n. ) a
cert.
   weight of gold. 

Yates

English

 सु-वर्ण (र्णं) 1.
n.
  Gold
Sandal wood
red chalk
 wealth
 a flower, 
Messua. 1.
m.
  n.
  A weight of
gold,  175 grains Troy.
m.
  Cas-
sia fistula
 a sacrifice. 1.
f.
  Aloe
wood
 turmeric
 bitter gourd.
a.
Bright
 of a good tribe or colour.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 adj.
  	-	  made of gold
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 adj.
  	-	  bright
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 adj.
  	-	  of a good or beautiful colour
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 adj.
  	-	  brilliant in hue
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 adj.
  	-	  of a good tribe or caste
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 adj.
  	-	  gold
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 adj.
  	-	  yellow
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 adj.
  	-	  golden
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 m.
  	-	  kind of bulbous plant
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 m.
  	-	  bitter cucumber  [ Citrullus colocynthis - Bot. ]
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 m.
  	-	  gold coin
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 m.
  	-	  kind of metre
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 m.
  	-	  resin of Guggul tree  [ Commiphora wightii - Bot. ]
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 m.
  	-	  good colour
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 m.
  	-	  kind of sacrifice
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 m.
  	-	  Indian hemp or country mallow plant  [ Sida Rhomboidea or Cordifolia - Bot. ]
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 m.
  	-	  good tribe or class
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 m.
  	-	  particular weight of gold
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 m.
  	-	  kind of aloe
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 m.
  	-	  thorn-apple
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 m.
  	-	  bitter gourd
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 n.
  	-	  gold
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 n.
  	-	  riches
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 n.
  	-	  kind of vegetable
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 n.
  	-	  right pronunciation of sounds
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 n.
  	-	  money
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 n.
  	-	  sort of yellow sandal-wood
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 n.
  	-	  flower of Indian rose chestnut  [ Mesua Roxburghii - Bot. ]
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 n.
  	-	  property
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 n.
  	-	  wealth
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 n.
  	-	  gold
सुवर्ण 	-	 suvarNa 	-	 n.
  	-	  red ochre

Wilson

English

 सुवर्ण
mfn.
   (-र्णः-र्णा-र्णं)
1 Of a good tribe or caste.
2 Brilliant,  bright.
3 Of a good colour.
n.
  (-र्णं)
1 Gold.
2 A sort of Sandal wood.
3 A kind of red chalk or ochre.
4 Wealth,  property.
5 A flower,  (Mesua ferrea.)
mn.  (-र्णः-र्णं) A weight of gold,  equal to
sixteen Māṣas,  which at five Rattis to each Māṣa makes the
Suvarṇa equal to about 175 grains Troy.
m.
  (-र्णः)
1 A tree,  (Cassia fistula.)
2 A sort of sacrifice.
f.
  (-र्णा)
1 Aloe wood,  the black kind.
2 Turmeric.
3 A bitter gourd,  (Colocynth.)
4 Sida,  (Cordifolia,  &c.)
E.
  सु excellent,  वर्ण tribe or colour,  &c.

Apte

English

सुवर्ण [suvarṇa],  a.
  [शोभनो वर्णो$स्य]

Of good or beautiful colour,  brilliant in hue,  bright,  yellow,  golden. 

Of a good tribe or caste.

Of good fame,  glorious,  celebrated.

र्णः A good colour.

A good tribe or caste.

A sort of sacrifice.

An epithet of Śiva. 

The thorn-apple.

र्णा One of the seven tongues of fire.

Black aloe-wood.

Turmeric.

Colocynth.

र्णम् Gold.

A golden coin (m.   also)
 नन्वहं दशसुवर्णान् प्रयच्छामि Mk.*
  2.

A weight of gold equal to 16 Māṣas or about 175 grains Troy (m.  also).

Money,  wealth,  riches.

A sort of yellow sandalwood.

A kind of red chalk.

N.
  of a tree (नागकेशर).Comp.   -अक्षः N.
  of Śiva. 

आख्यः N.
  of a tree (नागकेशर).

the thorn-apple. -अभिषेकः sprinkling the bride and bridegroom with water into which a piece of gold has been dropped. -कदली a variety of plantain.  -कर्तृ,  -कार,  -कृत् m.
  a goldsmith. -गणितम् a particular method of calculation in arithmetic.-गैरिकम् a kind of red-chalk. -चौरिका gold-stealing.-जीविकः N.
  of a tribe
 (गान्धिकः शाङ्खिकश्चैव कांस्यको मणिकारकः । सुवर्णजीविकश्चैव पञ्चैते वणिजः स्मृताः ॥). -धेनुः a golden offering in the shape of a cow. -पालिका a kind of vessel made of gold. -पुष्पः the globe-amaranth.-पुष्पित a.
  abounding in gold
 e. g.  सुवर्णपुष्पितां पृथ्वीं विचिन्वन्ति त्रयो जनाः । शूरश्च कृतविद्यश्च यश्च जानाति सेवितुम् ॥ Pt.*
  1.45. -पृष्ठ a.
  coated with gold,  gilded.

बिन्दुः N.
  of Viṣṇu.

a form of Śiva.  -भाण्डम्,  -भाण्डकम् a jewel-box. -माक्षिकम् a kind of mineral substance.-यूथी yellow jasmine. -रूप्यक a.
  abounding in gold and silver. -रेतस् m.
  an epithet of Śiva.  -रोमन् m.
  a ram.  -वणिज् m.
  N.
  of a mixed caste. -वर्णः N.
  of Viṣṇu. -वर्णा turmeric. -सानुः the Meru mountain having golden peaks
 सुवर्णसानुप्रतिमान् प्रासादानुच्चतोरणान् Śiva B.1.55. -सिद्धः an adept who has acquired gold by magical means. -स्तेयम् stealing of gold (one of the five Mahāpātakas q. v. )
 अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि सुवर्ण- स्तेयनिष्कृतिम् Ms.*
  11.98.

Apte 1890

English

 सुवर्ण a. [शोभनो वर्णोऽस्य] 1 Of good or beautiful colour,  brilliant in hue,  bright,  yellow,  golden. 
2 Of a good tribe or caste. 
3 Of good fame,  glorious,  celebrated. 
र्णः 1 A good colour. 
2 A good tribe or caste. 
3 A sort of sacrifice. 
4 An epithet of Śiva. 
5 The thorn-apple. 
र्णा 1 One of the seven tongues of fire. 
2 Black aloe-wood. 
3 Turmeric. 
4 Colocynth. 
र्णं 1 Gold. 
2 A golden coin (
m. also)
 नन्वहं दशसुवर्णान् प्रयच्छामि Mk. 2. 
3 A weight of gold equal to 16 Māṣas or about 175 grains Troy (m. also). 
4 Money,  wealth,  riches. 
5 A sort of yellow sandal-wood. 
6 A kind of red chalk. 
7 N. of a tree (नागकेशर). 
Comp. 
अक्षः N. of Śiva. 
आख्यः {1} N. of a tree ( नागकेशर). {2} the thorn-apple. 
अभिषेकः sprinkling the bride and bridegroom with water into which a piece of gold has been dropped. 
कदली a variety of plantain. 
कर्तृ,  
कार,  
कृत् m. a goldsmith. 
गणिनं a particular method of calculation in arithmetic. 
गैरिकं a kind of red-chalk. 
जींविकः N. of a tribe
 (गांचिकः शांखिकश्चैव कांस्यको मणिकारकः । सुवर्णजीविकश्चैव पंचैतेवणिजः स्मृताः ॥) 
पुष्पः the globe-amaranth. 
पुष्पित a. a bounding in gold
 e. g. सुवर्णपुष्पितां पृथ्वीं विचिन्वंति त्रयो जनाः । शूरश्च कृतविद्यश्च यश्च जानाति सेवितुं Pt. 1. 45. 
पृष्ठ a. coated with gold,  gilded. 
बिंदुः {1} N. of Viṣṇu. {2} a form of Śiva. 
माक्षिकं a kind of mineral substance. 
यूयी yellow jasmine. 
रूष्यक a. abounding in gold and silver. 
रेतस् m. an epithet of Śiva. 
वणिज् m. N. of a mixed caste 
वर्णः N. of Viṣṇu. 
वर्णा turmeric. 
सिद्धः an adept who has acquired gold by magical means. 
स्तेयं stealing of gold (one of the five Mahāpātakas q. v.). 

Monier Williams Cologne

English

 सु—वर्ण a &c.
   See s.v.
 

 सु-व॑र्ण b mf(आ)n.  of a good or beautiful colour,  brilliant in hue,  bright,  golden,  yellow,  RV.
   &c.
   &c.
  

 gold,  made of gold,  TBr.
  
 ChUp.
   
 R.

 of a good tribe or caste,  MBh.
   xiii,  2607

 सु-व॑र्ण m.
  a good colour,  MW.
  

 a good tribe or class,  ib.

 a kind of bdellium,  L.
 

 the thorn-apple,  L.
 

 a kind of metre,  VarBṛS.
 ,  Sch.

 N.
  of a Deva-gandharva,  MBh.
  

 of an ascetic,  ib.

 of a minister of Daśa-ratha,  R.
 

 of a son of Antarīkṣa,  VP.
  

 of a king of Kāśmīra,  Rājat.
 

 of a poet,  Cat.
 

 सु-व॑र्ण m.
  (rarely n.
 ) a partic.  weight of gold (=  1 Karṣa,  =
  16 Māṣas,  =
  80 Raktikās,  =
  about 175 grains troy),  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 सु-व॑र्ण m.
  a gold coin,  Mṛcch.

 a kind of bulbous plant (=  सुवर्णालु),  L.
 

 a kind of aloe,  L.
 

 a kind of sacrifice,  L.
 

 सु-व॑र्ण (अम्),  n.
  gold (of which 57 synonyms are given),  AV.
   &c.
   &c.
  

 money,  wealth,  property,  riches,  L.
 

 a sort of yellow sandal-wood,  L.
 

 the flower of Mesua Roxburghii

 a kind of vegetable (=  गौर-सुवर्ण),  L.
 

 red ochre (=  सुवर्णगैरिक),  L.
 

 the right pronunciation of sounds,  ŚBr.
  

 N.
  of a Tīrtha,  MBh.
  

 of a partic.  world,  ib.

Monier Williams 1872

English

 सुवर्ण सु-वर्ण,  अस्,  आ,  अम्,  of a good or
beautiful colour,  brilliant in hue,  bright,  golden,  yel-
low
 of a good tribe or caste
 (अस्),  m. a good
colour
 a good tribe or class
 the tree Cassia Fistula
the thorn-apple
 a kind of plant (= कण-गुग्गुलु)
a sort of sacrifice
 epithet of Śiva
 N. of a king
(अस्,  अम्),  m. n. a particular weight of gold (= 1
Karṣa = 16 Māṣas,  = 80 Raktikās,  = about 175
grains troy)
 a gold coin
 (आ),  f. epithet of one of
the seven tongues of fire
 black aloe wood
 tur-
meric
 colocynth or bitter gourd
 the plant Svarṇa-
kṣīrī
 the plant Sida Cordifolia
 (ई),  f. the plant
Salvinia Cucullata
 (अम्),  n. gold (of which fifty-
seven synonyms are given)
 money,  wealth,  property, 
riches
 a sort of yellow sandal-wood
 a kind of red
chalk
 a kind of tree with fragrant blossoms (=
नाग-केशर).
—सुवर्ण-कक्ष्य,  अस्,  आ,  अम्, 
having a golden girth or girdle.
—सुवर्ण-कदली, 
f. ‘golden plantain, ’ a kind of plantain with a bright
yellow fruit.
—सुवर्ण-कर्तृ,  ता or सुवर्ण-
कार,  अस्,  or सुवर्ण-कृत्,  त्,  m. a gold-worker, 
goldsmith.
—सुवर्ण-कर्ष,  अस्,  m. a Karṣa weight
of gold.
—सुवर्ण-गणित,  अम्,  n. computation of
gold (of its weight and fineness)
 a particular method
of calculation in arithmetic (said to be the same as
medial alligation).
—सुवर्ण-गैरिक,  अम्,  n. a
kind of red chalk or golden ochre.
—सुवर्ण-
ग्रन्थि,  इस्,  f. a knot made for keeping gold.
—सुवर्ण-चौर,  अस्,  m. a stealer of gold.
—सु-
वर्ण-दान,  अम्,  n. a gift of gold.
—सुवर्ण-
द्वीप,  ‘golden island, ’ N. of a place.
—सुवर्ण-
धेनु,  उस्,  f. an offering of gold (in the shape of a
cow).
—सुवर्ण-नकुली,  f. the plant Mahā-jyoti-
ṣmatī.
—सुवर्ण-नाभ,  अस्,  m.,  N. of the author
of the Sāmprayogikādhikaraṇa.
—सुवर्ण-पुर, 
अम्,  n.,  N. of a city.
—सुवर्ण-पुष्प,  अस्,  m.
‘golden-flowered, ’ the globe-amaranth.
—सुवर्ण-
पुष्पित,  अस्,  आ,  अम्,  having gold instead of
flowers,  abounding in gold.
—सुवर्ण-पृष्ठ, 
अस्,  आ,  अम्,  having a golden surface,  overlaid with
gold,  gilded.
—सुवर्ण-प्रसव,  अम्,  n. a parti-
cular drug,  &c. (= एलवालुक).
—सुवर्ण-बणिज्, 
क्,  m. ‘gold-merchant, ’ a particular mixed caste,  the
son of a Vaiśya woman by an Amba-ṣṭha.
—सु-
वर्ण-मय,  अस्,  ई,  अम्,  made of gold,  golden.
—सुवर्ण-माक्षिक,  अम्,  n. a mineral substance
of a bright yellow colour (thought to be the common
pyritic iron ore).
—सुवर्ण-मालिका,  f. ‘gold-gar-
landed, ’ epithet of a goddess.
—सुवर्ण-मुखरी, 
f.,  N. of a river.
—सुवर्ण-यूथी,  f. yellow jasmine.
—सुवर्ण-रूप्यक,  अस्,  आ,  अम्,  abounding in
gold and silver.
—सुवर्ण-रेतस्,  आस्,  m. ‘having
golden semen, ’ epithet of Śiva.
—सुवर्ण-रोमन्, 
आ,  आ,  अ,  having golden wool
 golden-haired,  having
beautiful hair
 (आ),  m.,  N. of a king.
—१। सुवर्ण-
वत्,  आन्,  अती,  अत्,  having gold,  golden
 beautiful, 
handsome
 (अती),  f.,  N. of a city.
—२। सुवर्ण-
वत्,  ind. like gold.
—सुवर्ण-वर्ण,  अस्,  आ,  अम्, 
golden coloured
 (अस्),  m. epithet of Viṣṇu
 (आ), 
f. turmeric.
—सुवर्ण-वस्त्रादि (°र-आदि),  n.
money,  clothes,  &c.
—सुवर्ण-विन्दु,  उस्,  m. ‘gold-
spotted, ’ epithet of Viṣṇu.
—सुवर्ण-शीलेश्वर-
तीर्थ,  अम्,  n.,  N. of a Tīrtha.
—सुवर्ण-ष्ठीविन्, 
ई,  m. a proper N.
—सुवर्ण-सिद्ध,  अस्,  m. an
adept who has acquired gold by magical means.
—सुवर्ण-सूत्र,  अम्,  n. a string of gold.
—सु-
वर्ण-स्तेय,  अम्,  n. the stealing of gold (regarded
as one of the five Mahā-pātakas or great crimes
see महा-पातक).
—सुवर्ण-स्तेयिन्,  ई,  m. a stealer
of gold (one of the five heinous offenders).
—सु-
वर्णाक्ष (°ण-अक्°),  अस्,  m. ‘golden-eyed, ’ epithet
of Śiva.
—सुवर्णाख्य (°ण-आख्°),  अस्,  m. the tree
Nāga-keśara,  q. v.
 the thorn-apple.
—सुवर्णाभि-
षेक (°ण-अभ्°),  अस्,  m. the sprinkling of the bride
and bridegroom with water into which a piece of
gold has been dropped.
—सुवर्णी-भू,  cl. 1. P.
-भवति,  &c.,  to become gold,  turn into gold.

Macdonell

English

 सुवर्ण su-várṇa,  a.
  V. E.: having a beautiful 🞄colour,  brilliant,  glittering,  golden
 made 🞄of gold (rare)
 belonging to a good caste (E.,  🞄rare)
 n.
  (V.,  C.) gold
 wealth
 m.
  (rarely 🞄n. ) a weight = one Karṣa of gold
 m.
  N.: 🞄-kaṅkaṇa,  n.
  gold bracelet
 -kartṛ,  m.
  goldsmith
 🞄-kāra,  m.
  id.
 -cūla,  m.
  a bird
 🞄-dāna,  n.
  gift of gold
 -dvīpa,  m.
  n.
  gold 🞄island,  perhaps Sumatra
 -pārśva,  N. of a 🞄locality
 -puṣpa,  a.
  having gold as flowers 🞄(earth)
 -bindu,  N. of a temple
 -maya,  a.
  🞄(ī) consisting of gold
 -roman,  m.
  (golden-fleeced),  🞄ram
 -lekhā,  f.
  streak of gold (on 🞄a touchstone)
 -vat,  〈1.〉 ad. like gold
 〈2.〉 a.
  🞄containing or possessing gold,  opulent: -ī,  f.
  🞄N. of a town in Dakṣiṇā-patha
 -vastra‿ādhi,  n.
  money,  clothes,  etc.
 -sānūra,  N. 🞄of a locality
 -siddha,  m.
  adept in the 🞄magical obtainment of gold.

Apte Hindi

Hindi

सुवर्ण
वि* - सुष्ठु वर्णोऽस्य - प्रा* ब*
"अच्छे रंग का,  सुन्दर रंग का,  चमकीले रंग का,   उज्ज्वल,  पीला,  सुनहरा"

सुवर्ण
वि* - सुष्ठु वर्णोऽस्य - प्रा* ब*
अच्छी जाति या बिरादरी का

सुवर्ण
वि* - सुष्ठु वर्णोऽस्य - प्रा* ब*
"अच्छी ख्याति का,  यशस्वी,  विख्यात"

सुवर्णः
पुं*
  - सुष्ठु वर्णोऽस्य - प्रा* ब*
अच्छा रंग

सुवर्णः
पुं*
  - सुष्ठु वर्णोऽस्य - प्रा* ब*
अच्छी जाति या बिरादरी

सुवर्णः
पुं*
  - सुष्ठु वर्णोऽस्य - प्रा* ब*
एक प्रकार का यज्ञ

सुवर्णः
पुं*
  - सुष्ठु वर्णोऽस्य - प्रा* ब*
शिव का विशेषण

सुवर्णः
पुं*
  - सुष्ठु वर्णोऽस्य - प्रा* ब*
धतुरा

सुवर्णम्
नपुं*
   - सुष्ठु वर्णोऽस्य - प्रा* ब*
सोना

सुवर्णम्
नपुं*
   - सुष्ठु वर्णोऽस्य - प्रा* ब*
सोने का सिक्का

सुवर्णम्
नपुं*
   - सुष्ठु वर्णोऽस्य - प्रा* ब*
सोलह माशे के बराबर सोने का तोल या १७५ ग्रेन के लगभग

सुवर्णम्
नपुं*
   - सुष्ठु वर्णोऽस्य - प्रा* ब*
"धन,  दौलत,  ऐश्वर्य"

सुवर्णम्
नपुं*
   - सुष्ठु वर्णोऽस्य - प्रा* ब*
एक प्रकार की पीले चन्दन की लकड़ी

सुवर्णम्
नपुं*
   - सुष्ठु वर्णोऽस्य - प्रा* ब*
एक प्रकार का गेरु

L R Vaidya

English

 suvarRa {% (I) a. (f. र्णा) %} 1. Of good or beautiful colour,  brilliant in hue,  bright,  golden
 2. of a good tribe or caste
 3. praiseworthy.

 suvarRa {% (II) m. %} 1. A good colour
a good caste
a sort of sacrifice
an epithet of Śiva
a weight of gold equal to about 175 grains Troy.

 suvarRa {% (III) n. %} 1. Gold
a golden coin,  प्रयच्छ तद्दशसुवर्णम् Mrich.iii.
money,  wealth,  riches
a sort of yellow sandal-wood
a kind of red chalk.

Bopp

Latin

 सुवर्ण n. (pulchrum colorem habens e सु et वर्ण
color) aurum. N. 7. 9.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

क
पुक्ली
क,  मूर्धन्,  चित्त,  जल,  काय,  सुख,  ब्रह्मन्,  मारुत,  बाल,  काम,  सुवर्ण,  द्रविण
मूर्ध्नि चित्ते जले काये सुखे ब्रह्मणि मारुते ।
बाले कामे सुवर्णे च कशब्दो द्रविणेऽपि च ॥ २२ ॥
verse 1.1.1.22
page 0002

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 सुवर्ण poet. Skm.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 suvarṇa,  m., 
(1) (= AMg. suvaṇṇa,  Skt. suparṇa
 cf. suvarṇin),  the garuḍa bird,  ‘king of birds’: suvarṇarājāno suvarṇādhipatayo (in 〔i.208.8〕 mss. suvarṇa-patayo) Mv 〔i.208.8〕
 〔212.6〕 = 〔ii.16.3〕
 〔ii.164.3—4〕
 others,  Mv 〔ii.91.13〕
 〔iii.83.20〕
 〔84.5〕
 Mmk 〔655.8〕 (pakṣiṇāṃ rājā)
(2) n. of a former Buddha: Mv 〔i.138.6〕.

Indian Epigraphical Glossary

English

 suvarṇa (IE 8-8
 EI 28
 CII 3),  name of a gold coin and
also of a weight of gold
 equal to 16 māṣas or 80 ratis
 also
called akṣa,  picu,  pāṇi,  kroḍa,  binduka,  viḍālapadaka,  haṃsapada, 
grāsagraha and tola. See JNSI,  Vol. XVI,  p. 46.
(SII 13),  same as Tamil kaḻañju.

 suvarṇa,  weight of 16 māṣas or 80 ratis (about 146 grains)
16 kārṣāpaṇas or rūpakas or 48 paṇas according to different
authorities
 called picu,  pāṇi,  kroḍa,  binduka,  viḍālapadaka, 
haṃsapada,  grāsagraha and tola
 also called niṣka
 (1/4) of pala
 gold
coin weighing 80 ratis
 name applied to Tamil kal13añju (about
32 ratis or 58 grains theoretically).

Lanman

English

 su-várṇa,  a. having a beautiful color
as n. gold.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 सुवर्ण m. °hohe Kaste (Ko.: राजकुलम्),  S I,  53,  3.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  स्वर्णिम,  सुवर्णीय,  सुवर्ण,  हैम,  हिरण्मय,  स्वर्णिल,  हेममय
adjective
 
स्वर्णस्य वर्णसदृशः।
 "शीतकाले स्वर्णिमानि किरणानि आल्हादयन्ति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

kha dog sdug pa
सुवर्ण

kha dog bzang
सुवर्ण

kha dog bzang po
१) शुभवर्ण २) सुवर्ण

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
स्याद्रूप्यं कलधौतताररजतश्वेतानि दुर्वर्णकं
खर्जूरं च हिमांशुहंसकुमुदाभिख्यं सुवर्णं पुनः ।
स्वर्णं हेमहिरण्यहाटकवसून्यष्टापदं काञ्चनं
कल्याणं कनकं महारजनरैगाङ्गेयरुक्माण्यपि ॥ १०४३ ॥
कलधौतलोहोत्तमवह्निबीजान्यपि गारुडं गैरिकजातरूपे ।
तपनीयचामीकरचन्द्रभर्मार्जुननिष्ककार्तस्वरकर्बुराणि ॥ १०४४ ॥
जाम्बूनदं शातकुम्भं रजतं भूरि भूत्तमम् ।
-wordlist-
 
रूप्य (क्ली),  कलधौत (क्ली),  तार (क्ली),  रजत (क्ली),  श्वेत (क्ली),  दुर्वर्णक (क्ली),  खर्जूर (क्ली),  हिमांश्वाह्वय (क्ली),  हंसाह्वय (क्ली),  कुमुदाह्वय (क्ली),  सुवर्ण (पुंक्ली),  स्वर्ण (पुंक्ली),  हेमन् (क्ली),  हेम (पुंक्ली),  हिरण्य (पुंक्ली),  हाटक (पुंक्ली),  वसु (क्ली),  अष्टापद (पुंक्ली),  काञ्चन (क्ली),  कल्याण (क्ली),  कनक (क्ली),  महारजन (क्ली),  रै (पुंस्त्री),  गाङ्गेय (क्ली),  रुक्मन् (क्ली),  कलधौत (क्ली),  लोहोत्तम (क्ली),  वह्निबीज (क्ली),  गारुड (क्ली),  गैरिक (क्ली),  जातरूप (क्ली),  तपनीय (क्ली),  चामीकर (क्ली),  चन्द्र (पुंक्ली),  भर्मन् (क्ली),  अर्जुन (क्ली),  निष्क (क्ली),  कार्तस्वर (क्ली),  कर्बुर (क्ली),  जाम्बूनद (क्ली),  शातकुम्भ (क्ली),  रजत (क्ली),  भूरि (क्ली),  भूत्तम (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

हेमन्
हेमन्,  स्वर्ण,  जातरूप,  सुवर्ण,  भर्मन्,  रुक्म,  हाटक,  शातकुम्भ,  गाङ्गेय,  गैरिक,  भूरि,  चन्द्र,  रै,  कल्याण,  निष्क,  अष्टापद,  जाम्बूनद,  हिरण्य,  कनक,  महारजत,  काञ्चन,  कार्तस्वर,  चामीकर,  कर्बुर,  तपनीय
हेम स्वर्णं जातरूपं सुवर्णं, 
भर्मं रुक्मं हाटकं शातकुम्भम् ।
गाङ्गेयं स्याद्गैरिकं भूरि चन्द्रं, 
राः कल्याणं निष्कमष्टापदं च ॥ १७३ ॥
जाम्बूनदं हिरण्यं कनकमहारजतकाञ्चनानि स्युः ।
कार्तस्वरचामीकरकर्बुरतपनीयनामानि ॥ १७४ ॥
verse 2.1.1.173
page 0022

नाममाला

Sanskrit

हेमन्,  अष्टापद,  स्वर्ण,  कनक,  अर्जुन,  काञ्चन,  सुवर्ण,  हिरण्य,  भर्म,  जातरूप,  हाटक,  तपनीय,  कलाधौत,  कार्तस्वर,  शिलोद्भव
हेम चाष्टापदं स्वर्णं कनकार्जुनकाञ्चनम् ।
सुवर्णं हिरण्यं भर्मं जातरूपं च हाटकम् ॥ ९३ ॥
तपनीयं कलाधौतं कार्तस्वरशिलोद्भवम् ।
verse 0.1.1.93
page 0047

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: सुवर्णम्
Root: सुवर्ण
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒ 
Meaning(s):
⇒ Gold
Shloka(s):
3|2|18|1 ► रुक्मं कार्तस्वरं स्वर्णं महारजतमौजसम्। (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
3|2|18|2 ► चामीकरं जातुरूपं तपनीयं शिलोद्भवाम्॥ (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
3|2|19|1 ► लोभनं कनकं शुक्रं सुवर्णं चन्द्रकाञ्चने। (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
3|2|19|2 ► दाक्षायणं श्रीमकुटं गारुडं तारजीवनम्॥ (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
3|2|20|1 ► अग्निबीजं रत्नवरं गैरिकं हेम कुर्बरम्। (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
3|2|20|2 ► जाम्बूनदं शातकुम्भं हाटकं भूरिरस्त्रियौ॥ (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|2|18|1 ⇢ रुक्मम् (रुक्म) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|18|1 ⇢ कार्तस्वरम् (कार्तस्वर) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|18|1 ⇢ स्वर्णम् (स्वर्ण) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|18|1 ⇢ महारजतम् (महारजत) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|18|1 ⇢ औजसम् (औजस) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|18|2 ⇢ चामीकरम् (चामीकर) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|18|2 ⇢ जातरूपम् (जातरूप) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|18|2 ⇢ तपनीयम् (तपनीय) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|18|2 ⇢ शिलोद्भवम् (शिलोद्भव) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|19|1 ⇢ लोभनम् (लोभन) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|19|1 ⇢ कनकम् (कनक) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|19|1 ⇢ शुक्रम् (शुक्र) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|19|1 ⇢ सुवर्णम् (सुवर्ण) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|19|1 ⇢ चन्द्रम् (चन्द्र) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|19|1 ⇢ काञ्चनम् (काञ्चन) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|19|2 ⇢ दाक्षायणम् (दाक्षायण) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|19|2 ⇢ श्रीमकुटम् (श्रीमकुट) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|19|2 ⇢ गारुडम् (गारुड) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|19|2 ⇢ तारजीवनम् (तारजीवन) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|20|1 ⇢ अग्निबीजम् (अग्निबीज) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|20|1 ⇢ रत्नवरम् (रत्नवर) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|20|1 ⇢ गैरिकम् (गैरिक) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|20|1 ⇢ हेम (हेमन्) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|20|1 ⇢ कर्बुरम् (कर्बुर) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|20|2 ⇢ जाम्बूनदम् (जाम्बूनद) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|20|2 ⇢ शातकुम्भम् (शातकुम्भ) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|20|2 ⇢ हाटकः (हाटक) (पुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|20|2 ⇢ हाटकम् (हाटक) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|20|2 ⇢ भूरिः (भूरि) (पुं) ⇒ Gold ⇒ 
➠ 3|2|20|2 ⇢ भूरि (भूरि) (नपुं) ⇒ Gold ⇒ 
Related word(s):
    

Mahabharata

English

Suvarṇa^1,  a Devagandharva. § 191 (Arjuna): I,  123,  4814 (present at the birth of Arjuna). Cf. Suparṇa^2.

Suvarṇa^2,  a ṛshi. § 754 (Ānuśāsanik.): XIII,  98,  4678 (Manoḥ Prajāpater vādaṃ Sºsya ca),  4679,  4684,  4741 (discourse between Manu and S.).

Suvarṇa^3 = Śiva (1000 names^1--2).

पुराणम्

English

सुवर्ण १ / SUVARṆA I. A Devagandharva. A famous celibate,  he attended the birthday celebrations of arjuna. (anuśāsana parva,  Chapter 122,  Verse 58).

सुवर्ण २ / SUVARṆA II. A Brahmin sage with his body golden in colour. He once held a talk with manu about meritorious acts and sins. (anuśāsana parva,  Chapter 98).

सुवर्ण म् / SUVARṆA (M). A unit of measurement in ancient India

Vedic Reference

English

 Su-varṇa,  ‘beautiful coloured, ’ is an epithet of gold (Hiraṇya), 
and then comes to be used as a substantive denoting ‘gold.’
^1) Taittirīya Brāhmaṇa,  i. 4,  7,  4
8,  9,  1,  etc.
^2) Av. xv. 1,  2
 Taittirīya Brāhmaṇa, 
iii. 12,  6,  6
 Śatapatha Brāhmaṇa,  xi. 4, 
1,  8,  etc.
 Chāndogya Upaniṣad,  i. 6,  6
iii. 19,  1
 iv. 17,  7,  etc.

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  सुवर्णम्
Root:  सुवर्ण
Gender:  नपुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ gold
⇒ money
⇒ wealth
⇒ riches
⇒ yellow
⇒ bright
⇒ golden
⇒ property
⇒ red ochre
⇒ made of gold
⇒ brilliant in hue
⇒ kind of vegetable
⇒ of a good tribe or caste
⇒ sort of yellow sandal-wood
⇒ right pronunciation of sounds
⇒ of a good or beautiful colour
⇒ flower of Indian rose chestnut [Mesua Roxburghii - Bot.]
Shloka(s): 
2|9|94|1 ► स्वर्णं सुवर्णं कनकं हिरण्यं हेमकाटकम्। (वैश्यवर्गः)
2|9|94|2 ► तपनीयं शातकुम्भं गाङ्गेयं  भर्म कर्बुरम्॥ (वैश्यवर्गः)
2|9|95|1 ► चामीकरं जातरूपं महारजतकाञ्चने। (वैश्यवर्गः)
2|9|95|2 ► रुक्मं कार्तस्वरं जाम्बूनदमष्टापदोऽस्त्रियाम्॥ (वैश्यवर्गः)
3|3|12|1 ► शालावृकाः कपिक्रोष्टुश्वानः स्वर्णेऽपि गैरिकम्। (नानार्थवर्गः)
3|3|76|2 ► कलधौतं रूप्यहेम्नोर्निमित्तं हेतुलक्ष्मणोः॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|79|2 ► श्वेतं रूप्येऽपि रजतं हेम्नि रूप्ये सिते त्रिषु॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|166|1 ► स्वर्णेऽपि राः परिकरः पर्यङ्कपरिवारयोः। (नानार्थवर्गः)
3|3|183|1 ► स्वर्णेऽपि भूरिचन्द्रौ द्वौ द्वारमात्रेऽपि गोपुरम्। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|9|94|1 ⇢ स्वर्णम् (स्वर्ण) (नपुं)
➠ 2|9|94|1 ⇢ सुवर्णम् (सुवर्ण) (नपुं) ⇒ gold, money, wealth, riches, yellow, bright, golden, property, red ochre, made of gold, brilliant in hue, kind of vegetable, of a good tribe or caste, sort of yellow sandal-wood, right pronunciation of sounds, of a good or beautiful colour, flower of Indian rose chestnut [Mesua Roxburghii - Bot.]
➠ 2|9|94|1 ⇢ कनकम् (कनक) (नपुं)
➠ 2|9|94|1 ⇢ हिरण्यम् (हिरण्य) (नपुं) ⇒ gold, cowry, golden, substance, semen virile, made of gold, piece of gold, particular measure, gold piece or coin, imperishable matter, thorn apple [Datura - Bot.], any vessel or ornament made of gold
➠ 2|9|94|1 ⇢ हेम (हेमन्) (नपुं) ⇒ gold, water, winter, impulse, gold piece, thorn-apple, golden ornaments, Indian rose chestnut [Mesua Roxburghii - Bot.]
➠ 2|9|94|1 ⇢ हाटकम् (हाटक) (नपुं)
➠ 2|9|94|2 ⇢ तपनीयम् (तपनीय) (नपुं) ⇒ to be heated, to be suffered, gold purified with fire
➠ 2|9|94|2 ⇢ शातकुम्भम् (शातकुम्भ) (नपुं)
➠ 2|9|94|2 ⇢ गाङगेयम् (गाङ्गेय) (नपुं) ⇒ gold, being in or on the Ganges, coming from or belonging or relating to the Ganges, root of jointed flatsedge [Cyperus Pertenuis - Bot.]
➠ 2|9|94|2 ⇢ भर्म (भर्मन्) (नपुं) ⇒ load, care, burden, support, maintenance, nourishment
➠ 2|9|94|2 ⇢ कर्बुरम् (कर्बुर) (नपुं) ⇒ gold, water, variegated, thorn-apple, of a spotted or variegated colour
➠ 2|9|95|1 ⇢ चामीकरम् (चामीकर) (नपुं)
➠ 2|9|95|1 ⇢ जातरूपम् (जातरूप) (नपुं) ⇒ gold, golden, splendid, brilliant, beautiful, thorn-apple
➠ 2|9|95|1 ⇢ महारजतम् (महारजत) (नपुं)
➠ 2|9|95|1 ⇢ काञ्चनम् (काञ्चन) (नपुं) ⇒ gold, money, wealth, golden, property, filament of the lotus, made or consisting of gold
➠ 2|9|95|2 ⇢ रुक्मम् (रुक्म) (नपुं) ⇒ iron, gold, kind of lotion or wash for eyes
➠ 2|9|95|2 ⇢ कार्तस्वरम् (कार्तस्वर) (नपुं)
➠ 2|9|95|2 ⇢ जाम्बूनदम् (जाम्बूनद) (नपुं) ⇒ any gold, thorn-apple, golden ornament, gold from the jambU river, coming from the river jambU
➠ 2|9|95|2 ⇢ अष्टापदः (अष्टापद) (पुं) ⇒ dice, worm, spider, pin or bolt, mountain kailAsa, having eight legs, wild sort of jasmin, fabulous animal sarabha, chess-board on which each line has 8 squares or 64 in all
➠ 2|9|95|2 ⇢ अष्टापदम् (अष्टापद) (नपुं) ⇒ dice, worm, spider, pin or bolt, mountain kailAsa, having eight legs, wild sort of jasmin, fabulous animal sarabha, chess-board on which each line has 8 squares or 64 in all
➠ 3|3|12|1 ⇢ गैरिकम् (गैरिक) (नपुं)
➠ 3|3|76|2 ⇢ कलधौतम् (कलधौत) (नपुं)
➠ 3|3|79|2 ⇢ रजतम् (रजत) (नपुं) ⇒ gold, ivory, blood, silver, silvery, whitish, asterism, pearl ornament, made of silver, silver-coloured
➠ 3|3|166|1 ⇢ राः (रै) (पुं)
➠ 3|3|183|1 ⇢ भूरिः (भूरि) (पुं) ⇒ many, much, great, mighty, strong, numerous, abundant, frequent, important, considerate
➠ 3|3|183|1 ⇢ चन्द्रः (चन्द्र) (पुं) ⇒ moon, water, camphor, shining, number one, glittering, kind of reddish pearl, eye in a peacock's tail, spot similar to the moon, metre of 4 x 19 syllables, one of the 18 minor dvIpas, having the brilliancy or hue of light, moon of i.e. the most excellent among, lovely or agreeable phenomenon of any kind
Related word(s): 
परा_अपरासंबन्धः ➡ अलङ्कारस्वर्णम्
जातिः ➡ धातुः
उपजीव्य_उपजीवक_भावः ➡ स्वर्णकारः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 सुवर्णं,  क्ली,
   (शोभना वर्णो यस्य ।) धातुविशेषः ।सोना इति भाषा । तत्पर्य्यायः । स्वर्णम् २ कन-कम् ३ हिरण्यम् ४ हेम ५ हाटकम् ६ तषनी-यम् ७ शातकुम्भम् ८ गाङ्गेयम् ९ भर्म्म १०कर्व्वरम् ११ चामीकरम् १२ जातरूपस् १३महारजतम् १४ काञ्चनम् १५ रुक्मम् १६कार्त्तस्वरम् १७ जाम्बूनदम् १८ अष्टापदम् १९ ।इत्यमरः । २ । ९ । ९४ ॥
 शातकौम्भम् २०भर्म्मम् २१ कर्व्वूरम् २२ कर्च्चुरम् २३ रुग्मम् २४ ।इति तट्टीका ॥
 भद्रम् २५ भूरि २६ पिञ्जरम्२७ द्रविणम् २८ गैरिकम् २९ चाम्पेयम् ३०भरुः ३१ चन्द्रः ३२ कलधौतम् ३३ । इति जटा-धरः ॥
 अभ्रकम् ३४ अग्निबीजम् ३५ लोहवरम्३६ उद्धसारूकम् ३७ स्पर्शमणिप्रभवम् ३८मुख्यधातु ३९ । इति शब्दरत्नावली ॥
 उज्ज्वलम्४० कल्याणम् ४१ मनोहरम् ४२ अग्निवीर्य्यम्४३ अग्नि ४४ भास्करम् ४५ पिञ्जानम् ४६अपिञ्जरम् ४७ तेजः ४८ दीप्तम् ४९ अग्निभम्५० दीप्तकम् ५१ मङ्गल्यम् ५२ सौमञ्जकम् ५३भृङ्गारम् ५४ जाम्बवम् ५५ आग्नेयम् ५६निष्कम् ५७ अग्निशिखम् ५८ । अस्य गुणाः ।स्निग्धत्वम् । कषायत्वम् । तिक्तत्वम् । मधुरत्वम् ।दोषत्रयध्वंसनत्वम् । शीतत्वम् । स्वादुत्वम् ।रसायनत्वम् । रुचिकारित्वम् । चक्षुष्यत्वम् ।आयुष्यदत्वम् । प्रज्ञावीर्य्यबलस्मृतिकरत्वञ्च ।तद्धारणस्य गुणाः । कान्तिदुरितक्षयश्रीकारि-त्वम् ॥
 * ॥
 तत्परीक्षादि यथा,  --“दाहेऽतिरक्तमथ यच्च सितं छिदायांकाश्मीरकान्ति च विभाति निकाषपट्टैः ।स्निग्धञ्च गौरवमुपैति च यत्तुलायांजानीत देवकनकं मृदु रक्तपीतम् ॥
तत्रैकं रसवेधजं तदपरं जातं स्वयं भूमिजंकिञ्चान्यद्वहु लोहसङ्करभवं चेति त्रिधाकाञ्चनम् ।तत्राद्यं कलपीतरक्तमपरं रक्तं ततोऽन्यद्यथागौराभ्रं तदिति क्रमेण गदितं स्यात् पूर्व्व-पूर्व्वोत्तमम् ॥
”इति राजनिर्घण्टः ॥
 * ॥
अपिच सुवर्णस्योत्पत्तिनामलक्षणगुणाः ।“पुरा निजाश्रमस्थानां सप्तर्षीणां जिता-त्मनाम् ।पत्नीर्विलोक्य लावण्यलक्ष्मीसम्पन्नयौवनाः ॥
कन्दपेदर्पविध्वस्तचेतसो जातयेदसः ।पतितं तद्धरापृष्ठे रेतस्तु हेमतामगात् ॥
कृत्रिमं चापि भवति तद्रसेन्द्रस्य वेधतः ।स्वर्णं सुवर्णं कनकं हिरण्यं हेम हाटकम् ॥
तपनीयं कलधौतं गाङ्गेयं भर्म्म काञ्चनम् ।चामीकरं शातकुम्भं तथा कार्त्तस्वरञ्च तत् ॥
जाम्बूनदं जातरूपं महारजतमित्यपि ।दाहे रक्तं सितं छेदे निषेके कुङ्कुमप्रभम् ॥
तारशुल्वोऽभिहतं स्निग्धं कोमलं गुरु हमसत् ॥
”सत् उत्तमम् ।“तच्छ्नेतं कठिनं रूक्षं विवर्णं समलं दलम् ।दाहे छेदेऽसितं श्वेतं कषे त्याज्यं लघुस्फुटम् ॥
”दलं दोषत इति लोके । स्फुटं यद्घनाहतंस्फुटति ॥
“सुवर्णं शीतलं वृष्यं बल्यं गुरु रमायनम् ।स्वादु तिक्तञ्च तुवरं पाके च स्वादु पिच्छिलम् ॥
पवित्रं बृंहणं नेत्र्यं मेधास्म तिमतिप्रदम् ।हृद्यमायुष्करं कान्तिवाग्विशुद्धिस्थिरत्वकृत् ।विषद्वयक्षयोन्मादत्रिदोषज्वरशोषजित् ॥
बलं सवीर्य्यं हरते नराणांरोगव्रजं पोषयतीह काये ।असौख्यकार्य्येव सदा सुवर्ण-मशुद्धमेतन्मरणञ्च कुर्य्यात् ॥
असम्यङ्मारितं स्वर्णं बलं वीर्य्यञ्च नाशयेत् ।करोति रोगान्मृत्युञ्च तद्धन्याद्यत्नतस्ततः ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
 * ॥
अथ सुवर्णकरणम् ।“मध्वाज्यं गुडताम्रञ्च करेणामाक्षिकं रसम् ।धमनाच्च भवेद्रौप्यं सुवर्णकरणं शृणु ॥
पीतं धुस्तूरपुष्पञ्च सीसकञ्च पलं मतम्पाठा लाङ्गलशाखा च मूलमावर्त्तनाद्भवेत् ॥
”इति गारुडे १८८ अध्यायः ॥
 * ॥
अपि च ।श्रीशङ्कर उवाच ।“आनीय पारदं देवि स्थापयेत् प्रस्तरोपरि ।तस्योपरि जपेन्मन्त्रं सर्व्वबन्धमयात्मकम् ॥
साष्टसहस्रं देवेशि प्रजपेत् साधकाग्रणीः ।स्वयम्भुपुष्पसंयुक्ते वस्त्रे चारुणसन्निभे ॥
संस्थाप्य पारदं देवि मृत्पात्रे युगले शिवे ।पुष्पयुक्ते न सूत्रेण बध्नीयात् बहुयत्नतः ॥
मृत्तिकया रजेनैव धान्यस्य परमेश्वरि ।लेपयेद्वहुयत्नेन रौद्रे शुष्काणि कारयेत् ॥
पुनश्च लेपयेद्धीमान् ततो वह्नौ विनिःक्षिपेत् ॥
अष्टमीनवमीरात्रौ क्षिपेन्नैव सुरेश्वरि ॥
अथवा परमेशानि मृत्पात्रे स्थापयेद्रसम् ।वल्लीरसेन तद्द व्यं शोधयेद्वहुयत्नतः ॥
घृतनारीरसेनैव तथैव शोधनं चरेत् ।एवं कृते तु गुटिकां यदि स्यात् दृढबन्धनम् ॥
धुस्तूरञ्च समानीय मध्ये शून्यञ्च कारयेत् ।कृष्णाख्यातुलसीयोगे तथा घृतकुमारिका ॥
एवं कृते वह्नियोगे भस्मसात् जायते किल ।भस्मयोगे भवेत् स्वर्णं धनदायाः प्रसादतः ।विवर्णं जायते द्रव्यं यदि पूजां न चाचरेत् ॥
”इति मातृकाभेदतन्त्रे ५ पटलः ॥
 * ॥
अस्य धार्य्यत्वं सर्व्वदेवतात्मकत्वञ्च यथा,  रामायणेमहाभारते च परशुरामं प्रति वशिष्ठवाक्यम् ।“सर्व्वरत्नानि निर्मथ्य तेजाराशि समुत्थितम् ।सुवर्णमेभ्यो विप्रे न्द्र रत्नं परमनुत्तमम् ॥
एतस्म्यत कारणाद्देवगन्धर्व्वोरगराक्षसाः ।मनुष्याश्च पिशाचाश्च प्रयता धारयन्ति तत् ॥
”तथा ।“तस्मात् सर्व्वपवित्रेभ्यः पवित्रं परमं स्मृतम् ॥
”तथा ।“अग्निर्व्वै सकला देवाः सुवर्णञ्च तदात्मकम् ।तस्मात् सुवर्णं ददता दत्ताः स्युः सर्व्वदेवताः ॥
”तस्मात्तत् पदादौ न धार्य्यं देवतात्मकत्वात् ।इति शुद्धितत्त्वम् ॥
 * ॥
 तद्दानफलं यथा,  --अम्बरीष उवाच ।“न सुवर्णं विना दानं तिलैर्व्वा मुनिसत्तम ।कस्मात् पवित्रमित्युक्तं भवानेतत् व्रवीतु मे ॥
वशिष्ठ उवाच ।अत्र ते कथायिष्यामि इतिहासं पुरातनम् ।जामदग्न्यस्य रामस्य मुनिभिः सह पार्थिव ॥
त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं मुनीन् पप्रच्छ पार्थिव ।कृत्वा तु कृपयाविष्टो निःक्षत्त्रां भार्गवः पुरा ॥
राम उवाच ।क्रोधादिदं कृतं कर्म्म मया मुनिवरोत्तमाः ।कथं कस्माद्विमुच्येऽहं पापात् क्षत्त्रवधादतः ॥
इत्युक्ता धर्म्मतत्त्वज्ञाः पापानां पावनं परम् ।दानञ्चेह सुवर्णस्य ते तमूचुर्म्महर्षयः ॥
एतत् पवित्रमतुलं सम्भूतमिह शुश्रुम ।शम्भोर्वीर्य्यात् परं तेजो ह्यपत्यं जातवेदसः ॥
सहजं कार्त्तिकेयस्य रुद्रशुक्रसमुद्भवम् ।पवित्रं यत् सुरैः सर्व्वैर्धार्य्यन्ते मुकुटादिभिःअग्निस्तु देवताः सर्व्वाः प्रीयन्ते सर्व्वदेवताः ।तस्मात् सुवर्णं ददतां सुवर्णञ्च तदात्मकम् ॥
दश पूर्व्वापरांश्चैव प्रोवाचेदं बृहस्पतिः ।सुवर्णं ये प्रयच्छन्ति नरकात्तारयन्ति ते ॥
सर्व्वान कामान् प्रयान्त्येते पितामहसुतोऽव्र-वीत ।मरीचिर्भगवान् पूर्व्वं ये प्रयच्छन्ति काञ्चनम् ॥
यः सुवर्णं नरो नित्यं ब्राह्मणेम्यः प्रयच्छति ।स चिरं विरजा विद्वान् देववद्दिवि मोदते ॥
सर्व्वेषामेव दानानामेकजन्मानुगं फलम् ।हाटकक्षितिगौरीणां सप्तजन्मानुगं फलम् ॥
विद्यमानं सुवर्णं तु यो लोभान्न प्रयच्छति ।स सदा जनपापैस्तु वेष्टितो नरकं व्रजेत् ॥
कृत्वापि सुमहत् पापं जातरूपं ददाति यः ।स सद्यस्तेन पापेन मुच्यते नात्र संशयः ॥
एवं ज्ञात्वा तु श्रुत्यर्थं सुवर्णं देहि भार्गव ।तुलामारुह्य कायस्य समानमात्मनस्तथा ॥
इत्युक्तो मुनिभिर्दिव्यै रामो धर्म्मभृतांवरः ।प्रादात् सुवर्णं विप्रेभ्यः ततः पापादमुच्यत ॥
तस्मात्त्वमपि राजेन्द्र द्विजेभ्यो देहि काञ्चनम्विष्वक्सेनं समुद्दिश्य यदीच्छेः शाश्वतीं गतिम् ॥
”इति वह्निपुराणे तुलापुरुषदाननामाध्यायः ॥
 * ॥
अपि च ।“सुवर्णदानं गोदानं भूमिदानं तथिव च ।नाशयन्त्याशु पापानि महापातकजान्यपि ॥
”इति प्रायश्चित्ततत्त्वम् ॥
 * ॥
उत्सृष्टस्वर्णस्य गृहे चिरस्थापननिषेधो यथा, “न चिरं स्थापयेद्गेहे हेम संप्रोक्षितं बुधः ।तिष्ठत् भयावहं यस्मात् शोकव्याधिकरं नृणाम् ॥
शीघ्रं परस्वीकरणात् श्रेयः प्राप्नोति पुष्कलम् ॥
”संप्रोक्षितं पात्रमुद्दिश्य त्यक्तम् । अतएव विष्णु-पुराणे ।“तस्मात् सर्व्वात्मना पात्रे दद्यात् कनकमुत्तमम्अपात्रे पातयेद्दत्तं सुवर्णं नरकार्णवे ॥
प्रमादतस्तु तन्नष्टं तावन्मात्रं नियोजयेत् ।अन्यथा स्तेययुक्तः स्यात् हेम्न्यदत्ते विनाशिनि”तद्धेम त्राह्मणायोत्सृष्टं ब्राह्मणसादकृतं यदिचौरादिना अपह्रियते तदा तावदेव पुनरुत्-सृज्य देयमिति दानसागरः ॥
 * ॥
 तत्तु अग्नि-दैवतम् । यथा,  --“आग्नेयं कनकं प्रोक्तं सर्व्वलौहानि वाप्यथा”इति शुद्धितत्त्वम् ॥
(अथास्य मारणविधिः ।“गलितस्य सुवर्णस्य षोडशांशेन सीसकम् ।योजयित्वा समुद्धृत्य निम्बुनीरेण मर्द्दयेत् ॥
गोलं कृत्वा गन्धचूर्णं समं दद्यात्तदुपरि ।शरावसंपुटे कृत्वा पुटेत्त्रिंशद्वनोपलैः ।एवं मुनिपुटैर्हेम नोत्थानं लभते पुनः ॥
”अस्य गुणाः ।“कषायं तिक्तमधुरं सुवर्णं गुरु लेखनम् ।हृद्यं रसायनं बल्यं चक्षुष्यं कान्तिदं शुचि ॥
आयुर्म्मेधावयःस्थैर्य्यवाग्विशुद्धिस्मृतिप्रदम् ।क्षयोन्मादगराणाञ्च कुष्ठानां नाशनं परम् ॥
”इति वैद्यकरसेन्द्रसारसंग्रहे जारणमारणा-धिकारे ॥
 * ॥
) हरिचन्दनम् । इति मेदिनी ॥
स्वर्णगैरिकम् । इति रत्नमाला ॥
 धनम् । इतिहेमचन्द्रः ॥
 नागकेशरम् । इति राजनिर्घण्टः ॥

 सुवर्णः,  पुं,
   क्ली,
   (सुष्ठु वर्णोऽस्य ।) हेम्नोऽक्षः ।स अशीतिरत्तिकापरिमितस्वर्णम् । तत्पर्य्यायःविस्तः २ । इत्यमरः । २ । ९ । ८६ ॥
 कर्षंसुवर्णस्य सुवर्णसंज्ञम् । इति लीलावती ॥
 कर्ष-परिमाणम् । इति वैद्यकपरिभाषा ॥
 (यथा,  --“विद्यात्कर्षं तथा चापि सुवर्णं कवलग्रहम् ॥
”इति गारुडे २०८ अध्यायः ॥
)

 सुवर्णः,  पुं,
   (शोभनो वर्णो यस्य ।) स्वर्णकर्षः ।यज्ञविशेषः । इति मेदिनी ॥
 धुस्तूरः । इत्य-मरः ॥
 कणगुग्गुलुः । इति राजनिर्घण्टः ॥
सुष्ठुवर्णे,  त्रि । इति शब्दरत्नावली ॥
 (यथा, महाभारते । १३ । ६८ । ३३ ।“वाससां सम्प्रदानेन स्वदारनिरतो नरः ।सुवर्णश्च सुवेशश्च भवतीत्यनुशुश्रुमः ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 सुवर्ण्ण न०
  सुष्ठु वर्णोऽस्य । १ स्वनामख्यते धातुभेदे अमरः२ हरिचन्दने मेदि० । ३ स्वर्णगैरिके रत्नमा० ४ धने हेमच० ।५ नागकेसरे राजनि० । “कर्षं सुवर्णस्य सुवर्णसंज्ञम्”इत्युक्ते कर्षमिते ६ काञ्चने पु०
  लीला० । ७ यज्ञभेदे ८ धुस्तूरे९ कणगुग्गुलौ च पु०
  राजनि० । सुष्ठु वर्णो रूपसक्षरंवास्य । १० सुरूपे ११ सुन्दराक्षरयुक्ते च त्रि०
  । “नसुवर्णमयी तनुः परं ननु वागपि तावकी तथा” नैष० ।१२ कर्षपरिमाणे वैद्यक० ।अग्निरेतस्शब्दे ५९ पृ० कनकशब्दे च १६४४ पृ०सुवर्णधातूवपत्तिगुणादिकं दृश्यंम् ।तव्य शोधनसारणप्रकारादिकं भावप्र० उक्तं यथा“तत्र पारणाय योग्य सुवर्णमाह “दाहे रक्तं सितंछेदेनिषके कुङ्कुमप्रभम् । तारशुल्वोत्थितं स्निग्धं कोमलंगुरु हेम सत्” (सत् उत्तमम्) “छेदे तु कठिनं रूक्षं वि-वर्णं समलं दलम् । दाहे छेदेऽसितं श्वेतं कषे त्याज्यंस्फुटं लघु । दलं (दोयत) इति लोके स्फुटं यद् घना-हतं स्फुटति । शोधनविधिः “पत्तलीकृतपत्राणि हेम्नोवह्नौ प्रतापयेत् । निषिञ्चेत् तप्ततप्तानि तैले तक्रे चकाञ्जिके । गोमूत्रे च कुलत्थानां कषाये तु त्रिधा त्रिधा ।एवं हेम्नः परेषःञ्च धातनां शोधनं भवेत्” । अथाशुद्धस्य दोधः“वलं सवीर्यं हरते नराणां रोगव्रज पोषयतीह काये ।असौख्यकार्येव सदा सुवर्णमशुद्धमेतन्मरणञ्च कुर्य्यात् ।स्वर्णस्य मारणविधिः “स्वर्णम्य द्विगुणं सूतमम्लेन सहमर्दयेत् । तद्गोलकसमं गन्धं निदध्यादधरोत्तरम्” ।स्वर्णस्य अतितनूकृतपत्रस्य । गन्धम् गन्धकचूर्णम् ।“गोलकञ्च ततो रुद्ध्वा शरावदृढसपुटे । त्रिंशद्वनो-पलैर्दद्यात् पुटान्येव चतुर्दंश । निरुत्थं जायते भस्मगन्धो देयः पुनः पुनः” । रुद्ध्वा सवस्त्रकुट्टितचिक्वण-मृत्तिकया वनोपलः (गोघठाः इति लोके) निरुत्थं यत्पुनर्न जीवति । अथान्यप्रकारः “काञ्चने गलिते गन्धंषोडशांशेन निःक्षिपेत् । चूर्णयित्वा तथाम्लेत घृष्ट्वा-कृत्वा तु गोलकम् । गोलकेन समं गन्धं दत्त्वा चैवा-धरोत्तरम् । शरावसंपुटे धृत्वा पुटेत्त्रिंशद् वनोपलैः ।एवं सप्तपुटैर्हेम निरुत्थं भस्म जायते” । अत्रापि पूर्व-वद्गन्धः । अन्यच्च “काञ्चनाररसैर्घृष्टा समसूतकगन्धयोः ।कज्जलीं हेमपत्राणि लेपयेत् समया तया” । समया हेमपत्रसमया “काञ्चनारत्वचः कल्कैर्मूषायुग्नं प्रकल्पयेत् ।धृत्वा तत्सम्पुटे गोलं मृन्मूषासम्पुटे च तत् । निधायसन्धिरोधञ्च कृत्वा संशोव्य गोलकम् । वह्निं खरतरंकुर्य्यादेवं दत्त्वा पुटत्रयम् । निरुत्थं जायते भस्मसर्वकर्मसुयोजयेत् । काञ्चनारप्रकारेण लाङ्गली हन्ति काञ्चनम्” ।लाङ्गली (करिहारी) “ज्वालामुखी तथा हन्यात् तथाहन्ति मनःशिला । शिलासिन्दूरयोश्चूर्णं समयोरर्क-दुग्धकैः । सप्तघा भावनान् दद्याच्छोषयेच्च पुनः पुनः ।ततस्तु गलिते हेम्नि कल्कोऽयं दीयते समः । पुनर्द्ध-मेदतितरां यथा कल्को विलीयते । एवं वेलात्रयंदद्यात् कलकं हेममृतिर्भवेत्” । एवं मारितस्य सुवर्णस्यगुणाः “सुवर्णं शीतलं वृष्यं वल्यं गुरु रसायनम् ।स्वादु तिक्तं च तुवरं पाके च स्वादु पिच्छिलम् । पवित्रंवृंहणं नेत्र्यं मेधास्मृतिमतिप्रदम् । हृद्यमायुष्करकान्तिवाग्विशुद्धिस्थिरत्वकृत् । विषद्वयक्षयोन्मादत्रिदोष-ज्वरशोषजित्” । वृष्यं वृषाय कामुकाय हितम् ।“असम्यङ्मारितं स्वर्णं वलं वीर्यञ्च नाशवेत् । करोतिरोगान्मृत्युञ्च तद्धन्याद् यत्नतस्ततः”तद्भेदादिकं राजनि० उक्तं यथा“दाहेऽतिरक्तमथ यच्च सितं छिदायां काश्मीरकान्ति चविभाति निकाषपट्टे । स्निग्धञ्च गौरवमुपैति च यत्तु-लायां जानीत देवकनकं मृदु रक्तपीतम् । तत्रैकं रस-वेधजं तदपरं जातं स्वयंभूमिजं किञ्चान्यद्बहुलोह-सङ्करभवं चेति त्रिधा काञ्चनम् । तत्राद्यं किल पीतरक्त-मपर रक्तं ततोऽन्यत् यथा गौराभं तदिति क्रमेणगदितं स्यात् पूर्वपूर्वोत्तमम्” । तत्र रसवेधजस्य करण-प्रकारः “आनीय पारदं देवि! स्थापयेत् प्रस्तरोपरि ।तस्योपरि जपेन्मन्त्रं सर्वबन्धमयात्मकम् । साष्टसहस्रंदेवेशि! प्रजपेत् साधकाग्रणीः । स्वयम्भूपुष्पसंयुक्तेवस्त्रे चारुणसन्निभे । संस्थाप्य पारदं देवि! मृत्पात्रयुगले शिवे! । पुष्पयुक्तेन सूत्रेण बध्नीयात् बहु-यत्नतः । मृत्तिकया रजेनैव धान्यस्य परमेश्वरि! ।लेपयेद्बहुयत्नेन रौद्रे शुष्काणि कारयेत् । पुनश्च लेपये-द्धीमान् ततो वह्नौ विनिःक्षिपेत् । अष्टमीनवमीरात्रौक्षिपेन्नैव सुरेश्वरि! । अथ वा परमेशानि! मृत्पात्रेस्थापयेद्रसम् । वल्लीरसेन तद्द्रव्यं शोधयेद् बहुयत्नतः ।घृतनारीरसेनैव तथैव शोधनं चरेत् । एवं कृते तुगुटिका यदि स्यात् दृढबन्धना । धुस्तूरञ्च समानीयमध्ये शून्यञ्च कारयेत् । कृष्णाख्यतुलसीयोगे तथाघृतकुमारिका । एवं कृते वह्नियोगे भस्मसात् जायतेध्रुवम् । भस्मयागे भवेत् स्वर्णं धनदायाः प्रसादतः ।विवर्णं जायते द्रव्यं यदि पूजां न चाचरेत्” मातृकाभेदतत्त्रे ५ प० । बहुलोहसङ्करभवस्य करचविधिः गारुडे१८८ अ० । “सुवर्णकरणं शृणु” इत्युपक्रमे “पीतं धुस्तूर-पुष्पञ्च सीसकञ्च पलोन्मितम् । पाठालाङ्गलशाखा च मूल-मावर्त्तनाङ्भवेत्” । सुवर्णं चाम्बौ दह्यमानं न क्षोयतेयथोक्तं याज्ञ० “अग्नौ सुवर्णमक्षीणम्” । कर्षमित-ब्राह्मणस्वामिककाञ्चनरूपसुवर्णहरणं महापात त् ।महापातलनिरूपणे पायश्चित्तविवेकः ।

Capeller

German

 सुव॑र्ण schönfarbig,  golden
 n.
  Gold,  m.
  (n. )
ein best. Gewicht Gold.

Grassman

German

 su-várṇa,  a.,  schönfarbig.
-ās gā́s {894, 3}.

Burnouf

French

 सुवर्ण सुवर्ण a. (वर्ण) qui est d'une
belle couleur
		 d'une bonne caste. -- S. n.
  or [métal ou monnaie]
richesse.
		 Esp. de bois de sandal.
		 Craie ou ocre rouge.
		 Mesua
ferrea,  bot. -- S. m.
  n.
  poids d'or de 16 माषस् [de 5 raktikās
chacun] ou d'environ 15 grammes. -- S. m.
  sorte de sacrifice.
		 Casse.
-- S. f.
  bois d'aloès noir.
		 Curcuma longa
 sida cordifolia
coloquinte
 bot.
सुवर्णक m.
  casse. -- N. plomb.
सुवर्णकदली f.
  esp. de bananier.
सुवर्णकार m.
  (कृ) orfèvre.
सुवर्णगैरिक n.
  sorte d'ocre.
सुवर्णयूथी f.
  jasmin jaune.
सुवर्णवर्णा f.
  curcuma longa,  bot.
सुवर्णविन्दु m.
  Viṣṇu.
सुवर्णाख्य m.
  (आ
 ख्या) mesua ferrea.

Stchoupak

French

 सु-वर्ण-
 a. en or,  doré,  jaune,  brillant,  vif,  beau 
 m.
  n.
  de divers
personnages dont un ministre de Daśaratha 
 d'un poids d'or (1 karṣa,  16
māṣa) 
 nt. or 
 monnaie d'or 
 -ई- भू- devenir de l'or 
 -क- ifc.
1 karṣa d'or 
 or 
 -मय- -ई- a. en or 
 -वती- f.
  ville du Deccan. 
V. -स्वर्ण-।
°कक्ष्य- a. ayant une ceinture d'or.
°कङ्कण- °कटक- nt. bracelet d'or.
°कर्तृ- °कार- m.
  orfèvre.
°कोटि- f.
  10.000.000 (de pièces) d'or.
°ग्रन्थि- m.
  bourse pour l'or.
°चूल- m.
  sorte d'oiseau,  prob. geai bleu.
°चौरिका- f.
  vol d'or.
°ताल- m.
  palmier d'or.
°द्वीप- m.
  = °भूमि-।
°पत्त्र- m.
  sorte d'oiseau.
°पालिका- f.
  sorte de vase en or.
°पिञ्जर- a. jaune comme l'or.
°पुष्प- a. ayant de l'or pour fleurs 
 -इत- id.,  qui regorge d'or.
°पृष्ठ- a. doré.
°बिन्दु- m.
  n.
  d'un temple.
°भाण्ड- -क- nt. boîte à bijoux.
°भूमि- f.
  ensemble des terres à l'Est du golfe du Bengale.
°यूथी- -इका- f.
  sorte de jasmin. 
°रजत- nt. pl.
  or et argent.
°रूप्यक- m.
  n.
  d'une île.
°रेतस्- m.
  ép. de Śiva.
°रोमन्- m.
  bélier.
°लक्ष- nt. 100.000 (pièces) d'or.
°लेखा- f.
  raie d'or.
°शकटिका- f.
  chariot (d'enfant) en or.
°शिरस्- a. à la tête d'or.
°ष्ठीविन्- m.
  fils de Sṛñjaya.
°सिद्ध- m.
  magicien (qui fait) de l'or.
°सूत्र- nt. fil d'or.
°स्तेय- nt. vol d'or.
सुवर्णाख्य- a. qui s'appelle Suvarṇa.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.