| YouTube Channel

सुरसा (surasA)

 
Monier Williams Cologne
English
सु—रसा (आ),
f.
N.
 of various plants (Anethum Panmori
Vitex Negundo
a kind of jasmine
=
 रास्ना
&c.
 ),
L.
a kind of metre,
Col.
(in music) a partic. Rāgiṇī,
Saṃgīt.
N.
 of Durgā,
L.
of a daughter of Dakṣa (wife of Kaśyapa and mother of the Nāgas),
MBh.
R.
&c.
of an Apsaras,
MBh.
Hariv.
of a daughter of Raudrāśva,
Hariv.
of a river,
Pur.
Chandas
Sanskrit
सम-वृत्तम्,
अक्षराणि-
 76,
पादेऽक्षराणि-
 19
मात्राः - 28
सङ्ख्याजातिः - अतिधृतिः
मात्रा-विन्यासः
दा दा दा दा द दा दा द द द द द द दा दा द द द दा
लक्षण-मूलम् - आनन्दमिश्र-जालक्षेत्रम्
Apte Hindi
Hindi
सुरसा
स्त्री*
 सु-रसा -
सिंधुवार पौधा
सुरसा
स्त्री*
 सु-रसा -
दुर्गा का नाम
L R Vaidya
English
surasa {% (I) a. (f. सा) %} 1. Well-flavoured, juicy, savoury
2. elegant (as a composition).
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 संहितपुष्पिका, कारवी, मधुरा, मधुरिका, छत्त्रा, अवाक्पुष्पी, वनजा, वन्या, तालपर्णी, सुरसा, सितच्छत्त्रा, सुपुष्पा, शताह्वा, शतपुष्पा, शीतशिवा, शालीना, शालेया, मिशिः, मिश्रेया, तालपत्रा, अतिलम्बी, संहितछत्त्रिका
noun
क्षुपप्रकारः यः शाकरुपेण उपयुज्यते।
"माता द्विजायाः तथा च संहितपुष्पिकायाः शाकं निर्माति।"
Synonyms:
 निर्गुण्डी, शेफालिका, शेफाली, नीलिका, मलिका, सुवहा, रजनीहासा, निशिपुष्पिका, सिन्धुकः, सिन्द्रकः, सिन्द्ररावः, इन्द्रसुषिरः, इन्द्राणिका, सिन्धुवारः, इन्द्रसुरसः, निर्गुण्ठी, इन्द्राणी, पौलोमी, शक्राणी, कासनाशिनी, विसुन्धकः, सिन्धकम्, सुरसः, सिन्धुवारितः, सुरसा, सिन्धुवारकः
noun
षड् आरभ्य द्वाविंशतिः पादोन्नतः नित्यहरितक्षुपः यस्मिन् भवति तुवर्याः इव पञ्चपत्राणि एवं शाखायां लघूनि रोमाणि च।
"निर्गुण्ड्याः पत्रमूलानि तु औषधेषु उपयुज्यन्ते।"
Synonyms:
 रासना, नाकुली, सुरसा, सुगन्धा, गन्धनाकुली, नकुलेष्टा, भुजङ्गाक्षी, छत्राही, सुवहा, रस्या, श्रेयसी, रसना, रसा, सुगन्धिमूला, रसाढ्या, अतिरसा, द्रोणगन्धिका, सर्पगन्धा, पलङ्कषा
noun
लताविशेषः।
"रासना औषधरूपेण उपयुज्यते।"
Synonyms:
 सुरसा, नागमाता
noun
रामायणे वर्णिता नागानां माता या समुद्रोल्लङ्घनकाले हनुमन्तं परीक्षितवती।
"हनुमन्तं परीक्षितुं देवाः सुरसाम् अप्रेषयन्।"
Synonyms:
 ब्राह्मी, सोमलता, सरस्वती, सौम्या, सुरश्रेष्ठा, शारदा, सुवर्चला, कपोतवगा, वैधात्री, दिव्यतेजाः, महौषधी, स्वयंभुवी, सौम्यलता, सुरेष्टा, ब्रह्मकन्यका, मणडूकमाता, मण्डुकी, सुरसा, मेध्या, वीरा, भारती, वरा, परमेष्ठिनी, दिव्या, शारदा
noun
क्षुपविशेषः-यः भेषजरुपेण उपयुज्यते यस्य गुणाः वाताम्लपित्तनाशित्वं तथा च बुद्धिप्रज्ञामेधाकारीत्वम्।
"ब्राह्मी प्रायः गङ्गातटे हरिद्वारनगरस्य समीपे दृश्यते।"
Synonyms:
 तुलसी, सुभगा, तीव्रा, पावनी, विष्णुवल्लभा, सुरेज्या, सुरसा, कायस्था, सुरदुन्दुभिः, सुरभिः, बहुपत्री, मञ्जरी, हरिप्रिया, अपेतराक्षसी, श्यामा, गौरी, त्रिदशमञ्जरी, भूतघ्नी, भूतपत्री, वैष्णवी, पुण्या, माधवी, अमृता, पत्रपुष्पा, वृन्दा, मरुवकः, समीरणः, प्रस्थपुष्पः, फणिझकः, पर्णासः, जम्भीरः, कठिञ्जरः, कुठेरकः, अर्ज्जकः, कुलसौरभम्, लक्ष्मी
noun
वृक्षविशेषः यः पवित्रः अस्ति तथा च यस्य पर्णानि गन्धयुक्तानि सन्ति।
"तुलस्याः पर्णानि ओषधिरूपेण उपयुज्यन्ते।"
Mahabharata
English
Surasā^1, the mother of the serpents. § 127 (Aṃśāvat.): I, 66, 2625 (daughter of Krodhavaśā).--§ 129 (do.): I, 66, 2634 (mother of the nāgas).--§ 270 (Brahmasabhāv.): II, 11, 456 (in the palace of Brahmán).--§ 564 (Mātalīyop.): V, 103, 3620 (ºāyāḥ sutā nāgāḥ).
Surasā^2, an Apsaras. § 191 (Arjuna): I, 123, 4819 (danced at the birth of Arjuna).
पुराणम्
English
सुरसा १ / SURASĀ I. Mother of nāgas (serpents).1) Birth. ten daughters were born to Kaśyapaprajāpati by his wife krodhavaśā, daughter of dakṣa including surasā. From surasā were born all the nāgas. (vālmīki rāmāyaṇa, Araṇyakāṇḍa, Canto 14).
Nāgas and Uragas are two sects of serpents. From surasā were born Nāgas and from kadrū, Uragas. (Vālmiki rāmāyaṇa, araṇya Kāṇḍa, Canto 14, Verse 28).
surasā was born from the wrath of krodhavaśā and the former had three daughters called analā, ruhā and vīrudhā. (Ādi Parva, Chapter 66, Verse 61).2) Obstructed the passage of hanūmān. To test whether hanūmān, who jumped into laṅkā to seek out sītā, possessed power enough for the purpose, Devagandharvas backoned surasā to them and told her as follows: “You mother of nāgas, do please assume a terrible form like a big mountain and appear before hanūmān and obstruct his passage. As soon as she heard the injunction, she jumped before hanūmān and attempted to devour him. In spite of Hanūmān's earnest pleadings she stood before him with her mouth opened wide. hanūmān then, by his power of illusion, grew ten yojanas in size. Then surasā opened her mouth twenty yojanas wide. hanūmān then grew thirty yojanas in size and surasā opened her mouth forty yojanas wide. In this competition ultimately when surasā opened her mouth hundred yojanas wide, hanūmān reduced his size to that of a finger, entered Surasā's mouth and came out through her ear. surasā was pleased and blessed hanūmān. (vālmīki rāmāyaṇa, sundara Kāṇḍa, Canto 1).3) Other information. (i) surasā lives in the court of brahmā worshipping him. (Sabhā Parva, Chapter 11, Verse 39).(ii) rohiṇī, mother of balabhadrarāma, was an incarnation of surasā. (devī bhāgavata, skandha 4).
सुरसा २ / SURASĀ II. A deva woman who danced at the birthday celebration of arjuna. (Ādi Parva, Chapter 222, Verse 63).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सुरसा,
स्त्री,
 (शोभनो रसो यस्याः ।) तुलसी ।यथा । सुरसा स्त्री तु पर्णासे । इति शब्दरत्ना-वली ॥
पर्णासे तु नपुंसकम् । इति मुद्राङ्कित-मेदिनी ॥
पर्णासे पुंनपुंसकम् । इति हस्ताक्षर-मेदिनी ॥
सुरसस्तु त्रिषु स्वादौ पर्णासे न नपुं-सकम् । इति च कस्याञ्चिन्मेदिन्यां पाठः ॥
* ॥
रास्ना । इत्यमरः । २ । ४ । ११४ ॥
मिश्रेया ।इति शब्दचन्द्रिका ॥
ब्राह्मी । इति रत्नमाला ॥
महाशतावरी । इति राजनिर्घण्टः ॥
दुर्गा ।इति केचित् ॥
नागमाता । इति मेदिनी ॥
यथा, --“ततो देवाः सगन्धर्व्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।अब्रुवन् सूर्य्यसङ्काशां सुरसां नागमातरम् ॥
अयं वातात्मजः श्रीमान् प्लवते सागरोपरि ।हनूमान्नाम तस्य त्वं मुहूर्त्तं विघ्नमाचर ॥
राक्षसं रूपमास्थाय सुघोरं पर्व्वतोपमम् ।दृष्ट्वा करालं पिङ्गाक्षं वक्त्रं कृत्वा नभस्पृशम् ॥
वलमिच्छामहे ज्ञातुं भूयश्चास्य पराक्रमम् ।त्वां विजेष्यत्युपायेन विषादं वा गमिष्यति ॥
”इति वाल्मोकीये रामायणे सुन्दराकाण्डे १ सर्गः ॥
नदीभेदः । इति श्रीभागवते ५ स्कन्धे १९अध्यायः ॥
(अप्सरोविशेषः । यथा, महा-भारते । १ । १२३ । ६० ।“पुण्डरीका सगन्धा च सुरसा च प्रमाथिनी ॥
”राक्षसीविशेषः । तद्विषयको मन्त्रो यथा, --“हिमवदुत्तरे कूले सुरसा नाम राक्षसी ।तस्या नूपुरशब्देन विशल्या गुर्व्विणी भवेत् ॥
”इति हारीते चिकित्सितस्फाने ५१ अध्याये ॥
)