| YouTube Channel

सुनामद्वादशी (sunAmadvAdazI)

 
Spoken Sanskrit
English
सुनामद्वादशी sunAmadvAdazI
f.
 particular religious observance performed on the 12th day of the 12th month
Monier Williams Cologne
English
सु—ना°म-द्वादशी
f.
 a partic. religious observance performed on the 12th day of the 12th month,
VahniP.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 सुनामद्वादशी
noun
एकः व्रतविशेषः।
"सुनामद्वादश्याः अनुष्ठानं मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशतमे दिने क्रियते।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सुनामद्वादशी,
स्त्री,
 (सुनामा द्वादशी । यद्वा, सुनामप्रिया द्वादशी ।) द्वादशमासीयद्वादश-कर्त्तव्यव्रतविशेषः । यथा, --अम्बरीष उवाच ।“कथं सुनामभिर्देवो द्वादश्यां मुनिसत्तम् ।पूज्यते केशवो मर्त्त्यैर्भुक्तिकामफलार्थिभिः ॥
वशिष्ठ उवाच ।शृणुष्वैकमना भूयः सुनामद्वादशीं शुभाम् ।सर्व्वपापहरां स्वर्ग्यां भुक्तिमुक्तिप्रदायिकाम् ॥
मनसापि चिकीर्षन्ति ये द्वादशीं नरोत्तमाः ।तेऽपि घोरं न पश्यन्ति पुनः संसारसागरम् ॥
आद्यं सर्व्वव्रतानान्तु वैष्णवानां नृपोत्तम ।नरैः स्त्रीभिश्च कर्त्तव्यं विष्णोस्तुष्टिकरं परम् ॥
*मार्गशीर्षे शुभे मासि शुक्लपक्षे यतव्रतः ।प्रथमं चैव गृह्णोयात् द्वादशीं विधिवन्नरः ॥
मनोवाक्कायचेष्टाभिः स विशुद्धो जितेन्द्रियः ।दशम्यां नियतः स्नात्वा प्रणिंपत्य जनार्द्दनम् ॥
हविष्यान्नकृताहारः शुचिर्भूत्वा भवेद्व्रती ।उपलिप्ते शुचौ देशे भक्षयेत् दन्तधावनम् ॥
उपोष्यैकादशीं सम्यक् पूजयित्वा जनार्द्दनम् ।सुनामद्वादशीं देव अहं भोक्ष्ये परेऽहनि ॥
एवं सङ्कल्प्य नियमं प्रणम्य गरुडध्वजम् ।दशम्यामेकभक्ताशी संयतः संवसेन्निशाम् ॥
एकादश्यां ततः कुर्य्यादेकचित्तः समाहितः ।पूर्व्वं प्रपूजयेत् सूर्य्यं ततोदेवं प्रपूजयेत् ॥
नमस्ते देवदेवेश नमस्ते भक्तवत्सल ।भास्कराय नमस्तुभ्यं रवये कार्य्यभानवे ॥
नमः सूर्य्याय देवाय नमस्ते सप्तसप्तये ।एकस्मै हि नमस्तुभ्यमेकचक्ररथाय च ॥
ज्योतिषां पतये नित्यं सव्वतेजोहराय च ।दिवाकर नमस्तेऽस्तु प्रभाकर नमोऽस्तु ते ॥
एवं संपूज्य विधिवत् पुष्पधूपानुलेपनैः ।दीपैर्व्वस्त्रैः सुनैवेद्यैस्ततो विष्णुगृहं व्रजेत् ॥
ततोऽनु स्नापयेद्देवं दधिक्षीरघृतादिभिः ।सर्व्वौषधिजलैः पुण्यैस्तथा चन्दनवारिभिः ॥
कुङ्कमोशीरकपूरैश्चन्दनेन विलेपयेत् ।अच्युतं चार्च्चयेद्भक्त्या मालतीकुसुमैर्भृशम् ॥
गुग्गुलुं घृतसंयुक्तं धूपं दद्यादहर्निशम् ।पायसापूपसंयावकरम्भाज्यकदम्बकैः ॥
नैवेद्यं हरये दद्यात् फलमोदकंयान्वितैः ।गीतवाद्यैर्हरेर्ह्येष प्रणमेच्च मुहुर्मुहुः ॥
एवं पूजां हरेः कृत्वा द्विजं ज्ञानप्रदायकम् ।पूजयेदन्तरं नास्ति विप्रकेशवयोरपि ॥
ततोऽव्रणं समालभ्य चन्दनेन नवं घटम् ।स्रग्विणं तोयसम्पूर्णं न्यसेद्देवस्य सन्निधौ ॥
सहेममौक्तिकाक्षन्तु वज्ररत्नसुवर्णकम् ।न्यस्य गर्भे सवस्त्रन्तु पूजयेत्तत्र केशवम् ॥
यस्य रोम्नि स्थिता मेघाः सर्व्वसन्धिषु पन्नगाः ॥
सागराः कुक्षिदेशस्थाः सोऽत्रायातु जगत्पति ।वनस्पतिरसो दिव्यः सर्व्वगन्धेषु चोत्तमः ।घृतेन सहसोन्मिश्रो धूपोऽयं प्रतिगृह्यताम् ॥
केशवः केशिहा केशिकंसारिष्टनिसूदनः ।सर्व्वकामप्रदो देवः स मे पापं व्यपोहतु ॥
एवमभ्यर्च्च्य देवेशं प्रणिपत्य क्षमापयेत् ।द्वादश्यां तत्र तोयेन स्नापयेत्तेन मानवः ॥
सर्व्वपापविनिर्मुक्तो वैष्णवीं लभते तनुम् ।कृताभिषेकः पुण्यात्मा सम्यगभ्यर्च्च्य केशवम् ॥
नवनीतकृतां धेनुं व्राह्मणायोपपादयेत् ।कशवः प्रीयतां देवः केशिहन्ता महाच्युतः ।स मे भवेत्तु सुप्रीतः इष्टान् कामान् प्रयच्छतु ।एवं प्रदक्षिणं कृत्वा शृणु तस्यापि यत् फलम् ॥
त्रिंशदब्दकृत पापं हित्वा स त्रिविधं नरः ।षष्टिं वर्षसहस्राणि स्वर्गे मोदति देववत् ॥
यदा कालादिहायाति सधर्म्मो धनवान् भवेत्अभावादथ धेनूनां तत् पात्रं कल्पयेत्ततः ॥
तत्फलं हि विनिर्द्दिष्टं यथाशक्त्या तु दक्षिणा ।भक्त्या फलं समाप्नोति भक्तिरेवात्र कारणम् ॥
*पौषस्यैव तु मासस्य योऽप्येवं क्षपयेन्नरः ।समाहितमना भूप रसधेनुप्रदायकः ॥
आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः ।अयनं वर्त्मनी तस्मात् नारायण इति स्मृतः ॥
नारायणः प्रीयतां मे देवो नरप्रियः सदा ।इष्टकामप्रदो नित्यं स मे पापं व्यपोहतु ॥
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा ब्राह्मणान् भोजयेत्ततः ।एवं हि पौषमासस्य तस्य पुण्यफलं शृणु ॥
षष्ट्या वाब्दैः कृतं पापं स्वल्पं वा यदि वा बहुहत्वा स्वर्गं समाप्नोति वर्षाणामयुतायुतम् ॥
* ॥
माघस्यैव तु मासस्य द्वादशीं शुक्लपक्षतः ।यः क्षिपेद्धि शुचिर्भूत्वा एकचित्तः समाहितः ॥
स्नापने पूजने नित्यं ब्राह्मणानाञ्च तर्पणे ।प्रदाने नृपशार्द्दूल इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥
मा लक्ष्मीश्च पुरात्रेयी भगिनी शशिनोऽनुजा ।भर्त्ता त्वमपि तस्याश्च सर्व्वकामद माधव ॥
प्रीयतां माधवो देवो मधुकैटभसूदनः ।वासुदेवो जगन्नाथो मम पापं व्यपोहतु ॥
एवं यः कुरुते सद्यस्तस्य पुण्यफलं शृणु ।यावज्जन्मकृतं पापं हत्वा सर्व्वमशेषतः ॥
दिव्यवर्षसहस्राणि स्वर्गे वसति षोडश ।गुडधेनुप्रदो माघे इहायातः सदा सुखी ॥
भवेद्राजन् निरातङ्कः पुत्रैश्वर्य्यसमन्वितः ।तत्र विष्णुपरो भूत्वा क्रमान्मोक्षमवाप्नु यात् ॥
* ॥
फाल्गुनामलपक्षस्य द्वादश्यां नियतः शुचिः ।पूजयित्वा विधानेन देवदेवं स्वशक्तितः ॥
मन्त्रेणानेन राजेन्द्र गोविन्दः प्रोयतामिति ।गवा भक्तोऽसि गोस्वामो गोवासो गोकृतालयःसर्व्वकामप्रदो नित्यं स मे पापं व्यपोहतु ।स्तुत्ववं शर्कराधेनुं भक्त्या दद्यात् द्विजातये ॥
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा शृणु पुण्यं यथातथम् ।वलोवर्द्दसहस्राणां दशानां धूर्विवाहिनाम् ॥
न तंस्तत् फंलमाप्नोति द्वादश्या यद्भवेन्नृप ।दिव्यवषसहस्राणि स्वर्गे तिष्ठति स्वर्गिवत् ॥
* ॥
चैत्रस्य द्वादशीं शुक्लां समुपोष्य नृपोत्तम ।स्नात्वा प्रपूजयेद्विष्णुं जगतोऽन्तरचारिणम् ॥
पूर्व्वाक्तविधिवत् स्नात्वा गोमूत्रैर्गौमयेन च ।स्नापयित्वामृतेनैव पञ्चानां गन्धसंयुतैः ॥
अद्भिः पश्चात् प्रपूज्यैवं गन्धधूपविलेपनैः ।पुष्पैर्व्वासोभिरेवं हि मन्त्रेणानेन बुद्धिमान् ॥
प्रवेशने यथाशीलो जगतां रक्षणाय च ।दुर्वृत्तानां विनिर्जेतुमसि विष्णुरतो हरे ॥
विष्णुर्भवतु मे प्रीतो विष्णुर्देवः सनातनः ।सर्व्वपापविनाशाय विणुर्मे प्रीयतामिति ॥
मधुधेनुमभावाच्च शक्तितः पात्रमेव च ।दत्त्वा यत् फलमाप्नोति तदिहैकमनाः शृणु ॥
पूर्व्वजम्मनि यत् पापमिह जन्मनि साम्प्रतम् ।वर्त्तते सकलं हत्वा स्वर्गलोके महीयते ॥
* ॥
वैशाखस्य तु मासस्य पूजयेन्मधुसूदनम् ।पूर्व्वीक्तविधिना राजन् सौवर्णं मधुसूदनम् ॥
जलकुम्भे तु संस्थाप्य मन्त्रेणानेन पूजयेत् ।एकार्णवे जले धातुर्हृता वेदाः पुरा हरे ॥
मधुना ते हतः सोऽपि तेनासि मधुसूदनः ।स मे भवतु सुप्रीतो देवदेवः सनातनः ॥
सर्व्वपापविनाशाय प्रीयतां मधुसूदनः ।घृतधेनुमथो दत्त्वा व्राह्मणान् भोजयेत्ततः ॥
ततः प्रदक्षिणं कुर्य्यात् दत्त्वा देयान् यथोपगान्एवन्तु क्षपमाणस्य तस्य पुण्यफलं शृणु ॥
कपिलानां सहस्रस्य सम्यग्दत्तस्य पुष्करे ।तत्फलं समवाप्नोति भक्तियुक्तोऽप्यसंशयः ।यावदिन्द्रो वसेत् स्वर्गे तावदेव स तिष्ठति ॥
* ॥
ज्यैष्ठस्यैव तु मासस्य श्रुक्लपक्षे तु द्धादशीम् ।पूजयेद्विधिवद्भक्त्या समुपोष्य त्रिविंक्रमम् ॥
जलधेनुमथो दद्याद्विप्राय नियतः शुचिः ।यज्ञभागभुजो दैत्यान् सन्निहत्य क्रमैस्त्रिभिः ॥
त्रैलोक्यमाहृतं तस्मात् तेनासि त्वं त्रिविक्रमःत्रिविक्रमं त्रिलोकेशं प्रीणयामि त्रिविक्रमम् ॥
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा ब्राह्मणेभ्यश्च दक्षिणाम् ।वत्त्वा तु भोजयेत्तांस्तु शृणु तस्यापि यत् फलम्वाजपेयस्य यज्ञस्य सम्यगिष्टस्य पार्थिव ।तत्फलं लभते मर्त्त्यः परत्रेह सुखी भवेत् ॥
* ॥
वामनस्तु तथाषाढे समुपोष्य प्रयत्नतः ।द्वादशीनियताहारो वामनं तत्र पूजयेत् ॥
हिताय सर्व्वदेवानां आदित्यः कामदो यथा ।तथा त्वं भव मे देव वामनो वलिबन्धनः ॥
तिलधेनुं ततो दद्यात् वामनः प्रीयतामिति ।तदभावात्तथा पात्रं यथाशक्त्या च दक्षिणाम् ॥
पूर्व्वजन्मकृतं पापमिहजन्मकृतञ्च यत् ।तत् सर्व्वं विनिहत्याशु परत्र च शुभां गतिम् ॥
* ॥
श्रावणस्य तु मासस्य द्वादश्यां शुक्लपक्षतः ।यः क्षिपेन्नियतो भूत्वा समुपोष्य जनार्द्दनम् ॥
समर्च्चयेत् यथाशक्त्या पूर्व्वोक्तविधिना ततः ।धेनुं सर्व्वगुणोपेतां ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥
मन्त्रेणानेन राजेन्द्र पौराणविहितेन च ।समादाय ततो लक्ष्मीं लोकेभ्यः क्षीरसागरे ।स्वपिषि श्रावणे मासि श्रीधरोऽसि जगत्पते ! ॥
श्रावणे श्रीधरो देवः श्रीवत्सः श्रोनिकेतनः ।प्रीयतां हि श्रियः कान्तो गतिमिष्टां ददातु मेगवां दशसहस्रेण पात्रदत्तेन यत् फलम् ।सकलं लभते मर्त्यो भक्तियुक्तो न संशयः ।स्वर्गेषु विपुलान् भोगान् भुनक्ति सुरराडिव ॥
* ॥
तेनैव विधिना राजन् मासे भाद्रपदे ततः ।समुपोष्य ततो भक्त्या हृषीकेशं प्रपूजयेत् ॥
मुक्ताधेनुमथो दद्यात् यथाविभवविस्तरात् ।हृशीकाणीन्द्रियाण्याहुस्तेषामीशो जगत्पतिः ॥
करोति कर्त्तृभूतोऽसौ हृषीकेशो भतानतः ।देवदेवं हृषीकेशं भूतेषु प्रभवाव्ययम् ॥
प्रीणयामि सुसंप्रीतो मम पापं व्यपोहतु ।एवं प्रदक्षिणं कृत्वा विष्णुलोके महीयते ॥
* ॥
द्वादश्यां समुपोष्यैव पद्मनाभं तथाश्विने !पूजयेद्विधिवद्भक्त्या गन्धधूपविलेपनैः ।गन्धधेनुं ततो दद्यात् कर्पूरागुरुचन्दनैः ।कुङ्कुमेन हि राजेन्द्र वित्तशाठ्यं विवर्ज्जयेत् ॥
एकार्णवगते तोये स्वपतो यस्य वेधसः ।निवासाय भवन्नाभ्यां पद्मनाभोऽसि इत्युत ॥
प्रीयतां पद्मनाभो मे दुस्कृतं चोपशाम्यतु ।इत्युक्त्वा तं समभ्यर्च्च्य दद्यात् धेनुं द्विजायते ॥
इत्येवं क्षपमाणस्य तस्य पुण्यमतः शृणु ।सप्तजन्मकृतं पापं स्वल्पं वा यदि वा बहु ।दग्ध्वा तत् सकलं भूप विष्णुलोकं स गच्छति ॥
* ॥
कार्त्तिकस्य तु मासस्य एकादश्यामुपोषितः ।प्रसुप्तं बोधयेद्रात्रौ श्रद्धाभक्तिसमन्वितः ॥
नृत्यैर्गीतैस्तथा वाद्यैरृग्यजुःसाममङ्गलैः ।बीणापणवशब्दैश्च पुराणश्रवणेन च ॥
वासुदेवकथाभिश्च स्तोत्रैरन्यैश्च वाहवैः ।सुभाषितैरिन्द्रजालैर्भूमिशोभाभिरेव च ॥
पुष्पैर्धूपैश्च नैवेद्यैर्दीपवृक्षंश्च शोभनैः ।होमैर्भक्ष्यैरपूपैश्च फलैः शाकैश्च पायसैः ।इक्षोर्विकारैर्मधुना द्राक्षाखोडैः सदाडिमैः ।कुठेरकस्य मञ्जर्य्या सर्ज्जिकालवणेन च ॥
हृद्याभ्यां श्वेतरक्ताभ्यां चन्दनाभ्याञ्च सर्व्वदा ।कुङ्कु मालक्तकाभ्याञ्च रक्तसूत्रैः सकङ्कणैः ॥
तथा नानाविधैः पुष्पैर्द्रव्यैर्वीचिक्रियाघनैः ।तस्याम् रात्र्यां व्यतीतायां द्वादश्यामरुणोदये ।स्नात्वा नदीजलैः पुण्यैः प्रतिमां स्नापयेत्ततः ॥
उत्थितां त्वपरै रम्यां ताम्रां रौप्यां सुवर्णजाम् ।वैष्णवी प्रतिमा यत्र चित्रे सुप्ता क्कचित् भवेत् ।तत्र स्नानादिपूजा च वेद्यां कार्य्या च विष्णवे ॥
आदौ घृतेन तैलेन मधुना तदनन्तरम् ।दध्ना क्षीरेण च ततः पञ्चगव्येन शास्त्रवित् ॥
उद्वर्त्तनं माषचूर्णं मसूरामलकानि च ।रौध्रं कालीयकञ्चैव नागरं वर्णकं तथा ॥
सर्षपाश्च प्रियङ्गुश्च मातुलुङ्गरसैस्तथा ।सर्व्वौषध्यः सर्व्वगन्धाः सर्व्वबीजानि काञ्चनम् ॥
माङ्गल्यानि यथालाभं रत्नानि च कुशोदकम् ।हस्तिदन्तोद्धृता मृच्च वृषशृङ्गोद्धृता तथा ॥
नदीतोराद्गवां स्थानात् वल्मीकात् सङ्गमात्ह्रदात् ।द्वन्द्वस्थानाच्च सरसस्तथा पर्व्वतमस्तकात् ॥
एताभिः स्नाप्य देवेश दद्यात् गोरोचनां शुभाम्ततस्तु कलसा देया यथाप्राप्तं स्वलङ्कृताः ॥
जातीपल्लवसंयुक्ताः सफलाश्च सकाञ्चनाः ।पुण्याहवेदशब्देन वीणावेणुरवेण च ॥
शब्देन मधुरेणैव सूतमागघवन्दिनाम् ।एवं संस्थाप्य गोविन्दं स्वनुलिप्तं स्वलङ्कृतम् ॥
सुवासं पूजयेत्तन्तु सुमनोभिश्च कुङ्कुमैः ।दीपैर्धूपैर्मनोज्ञैश्च पायसेन तु भूरिणा ॥
नानारत्नप्रदानैश्च होमैः पुण्यैः सदक्षिणैः ।वासोभिर्भूषणैर्हृद्यैर्गीभिरश्वैर्गजैरपि ॥
ब्राह्मणाः पूजनीयाश्च विष्णोराद्याः सुमूर्त्तयः ।विष्णो रात्रौ प्रसुप्तस्य दामोदरगतं यतः ॥
ब्रह्माण्डस्य च तेनासि दामोदर इति स्मृतः ।दामोदर इमां धेनुं गृह्णातु स्वयमेव हि ॥
द्विजरूपेण ते विष्णो प्रकृत्येषा सनातनी ।इत्येवं पृथिवीदानात् फलं प्राप्नोति मानवः ॥
सुवर्णस्य महाधेनुं दत्त्वा नृपवरोत्तमः ।हत्वा पापान्यशेषाणि शतजन्मान्तराणि वै ॥
वैष्णवं लोकमाप्नोति यावदिन्द्राश्चतुर्द्दश ।सम्यगत्र व्रते चीर्णे सप्तजन्मानुगं फलम् ॥
ददाति भगवान् विष्णुः कामान् मोक्षं नरेश्वर ।ब्राह्मणान् भोजयेद्भक्त्या भक्षैरुच्चावचैरपि ॥
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा यथाशक्त्या च दक्षिणाम् ।कलसान् द्वादशैवैवं ब्राह्मणेभ्यः प्रदापयेत् ॥
वस्त्रेणावेष्टितग्रीवान् हेमगर्भोपशोभितान् ।दधिक्षीरयुतांश्चै व सगुडान् नृप भूरिशः ।शक्तिर्यथा तथा दद्यात् भक्तिरेवात्र कारणम् ॥
प्रसङ्गेनापि यो राजन् सुनामद्वादशीं नरः ।करोति पुण्यभागी स यथा दैत्योद्भवो बलिः ॥
एवं यः कुरुते राजन् सुनामद्वादशीं नरः ।राजसूयस्य यज्ञस्य फलं समधिकं भवेत् ॥
सर्व्वदानेषु यत् पुण्यं यच्च पुण्यं तपोवने ।सर्व्वतीर्थेषु यत् पुण्यं तत् पुण्यं समुदाहृतम् ॥
गावो द्वादश दातव्या वस्त्रयुग्मानि काञ्चनम् ।अलाभे चैव गामेकां पात्रं वा स्वर्णसंयुतम् ॥
मासे मासेऽथवाप्येवं चञ्चलं जीवितं यतः ।बहुविघ्ना हि धर्म्मस्य कर्त्तुश्छिद्रं न जायते ॥
एतज्ज्ञात्वा सुमेधावी न तत्र ग्लपयेन्मनः ।न तस्य वित्तलाभोऽस्ति भक्तिग्राह्यो हि केशवः ॥
अनेन विधिना यस्तु द्वादशीं प्रतिवत्सरम् ।कृत्वा नरः परं याति विष्णुलोकमनामयम् ॥
सुनामद्वादशी चैव व्रतानामुत्तमा नृप ।आद्या नरैस्तु कर्त्तव्या तोषयद्भिर्जनार्द्दनम् ॥
यश्चैनां कीत्तयेत् पुण्यां शृणुयात् द्वादशीं नरः ॥
तावुभौ गच्छतः स्वर्गं कर्त्ता विष्णुपुरं व्रजेत् ॥
”इति वह्रिपुराणे सुनामद्वादशीनामाध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
सुनामद्वादशी स्त्री व्रतभेदे व्रतशब्दे ५०६६ पृ० दृश्यम् ।