| YouTube Channel

सीस (sIsa)

 
शब्दसागरः
English
सीस
n.
 (-सं) Lead.
E.
 षि to bind, क्विप्
aff.
or षो to destroy,
aff.
 क ।
Capeller Eng
English
सी॑स
n.
 lead.
Yates
English
सीस (सं) 1.
n.
 Lead.
Spoken Sanskrit
English
सीस - sIsa -
n.
 - lead
सीस - sIsa -
n.
 - leadmetal
सीस - sIsa -
adj.
 - leaden
सीस - sIsa -
adj.
 - of lead
सीस - sIsa -
n.
 - leaden weight used by weavers
सीस-पात्री - sIsa-pAtrI -
f.
 - lead basin
संक्षारण सीस - saMkSAraNa sIsa -
n.
 - corroding lead
Wilson
English
सीस
n.
 (-सं) Lead.
E.
 षि to bind, क्विप्
aff.
 , सी a binding, षो to destroy,
aff.
क.
Apte
English
सीसम् [sīsam] सीसकम् [sīsakam] सीसपत्रकम् [sīsapatrakam] सीसपत्रम् [sīsapatram], सीसकम् सीसपत्रकम् सीसपत्रम् Lead
ताम्रायः कांस्यरैत्यानां त्रपुणः सीसकस्य च । शौचं यथार्हं कर्तव्यं क्षारा- म्लोदकवारिभिः ॥
Ms.*
 5.114
Y.*
 1.19.
Apte 1890
English
सीसं, सीसकं, सीसपत्रकं, सीसपत्रं Lead
Ms. 5. 114
Y. 1. 190.
Monier Williams Cologne
English
सीस
n.
 (of doubtful derivation) lead (also used as money),
VS.
&c.
&c.
the leaden weight used by weavers,
VS.
सीस mf(आ)n. leaden, of lead,
VS.
LāṭyŚr.
Monier Williams 1872
English
सीस सीस, अम्, n. (etymology doubtful),
lead.
—सीस-पत्त्र or सीस-पत्त्रक, अम्, n. lead.
Macdonell
English
सीस sī́sa,
n.
 lead: -ka,
m.
n.
 lead (C.).
Benfey
English
सीस सीस, सीसक सीस + क, and
सीसपत्रक सीस-पत्र + क,
n.
 Lead,
Man. 5, 114 (सक).
Apte Hindi
Hindi
सीसम्
नपुं*
 - "सि + क्विप्, पृषो* दीर्घः = सी, सो + क = स, सी + स कर्म* स*"
सीसा
L R Vaidya
English
sIsa {% n. %} Lead, M.v.144.
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: सीस:
Root: सीस
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Lead
Shloka(s):
3|2|29|2 ► सौराष्ट्रं चाथ सीसोऽस्त्री योगेष्टं भुजगाह्वयम्॥ (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
3|2|30|1 ► यवनेष्टं समोलूकं हेमघ्नं भूतलोद्भवम्। (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
3|2|30|2 ► त्रपु नागं चीनपट्टं रङ्गमप्यथ पिच्छटम्॥ (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|2|29|2 ⇢ सीस: (सीस) (पुं) ⇒ Lead ⇒
➠ 3|2|29|2 ⇢ सीसम् (सीस) (नपुं) ⇒ Lead ⇒
➠ 3|2|29|2 ⇢ योगेष्ट (योगेष्ट) (नपुं) ⇒ Lead ⇒
➠ 3|2|29|2 ⇢ भुजगाह्वयम् (भुजगाह्वय) (नपुं) ⇒ Lead ⇒
➠ 3|2|30|1 ⇢ यवनेष्टम् (यवनेष्ट) (नपुं) ⇒ Lead ⇒
➠ 3|2|30|1 ⇢ समोलुकम् (समोलुक) (नपुं) ⇒ Lead ⇒
➠ 3|2|30|1 ⇢ हेमघ्नम् (हेमघ्न) (नपुं) ⇒ Lead ⇒
➠ 3|2|30|1 ⇢ भूतलोद्भवम् (भूतलोद्भव) (नपुं) ⇒ Lead ⇒
➠ 3|2|30|2 ⇢ त्रपुम् (त्रपु) (नपुं) ⇒ Lead ⇒
➠ 3|2|30|2 ⇢ नागम् (नाग) (नपुं) ⇒ Lead ⇒
➠ 3|2|30|2 ⇢ चीनपट्टम् (चीनपट्ट) (नपुं) ⇒ Lead ⇒
➠ 3|2|30|2 ⇢ रङ्गम् (रङ्ग) (नपुं) ⇒ Lead ⇒
Related word(s):
Vedic Reference
English
Sīsa, ‘lead, ’ occurs first in the Atharvaveda, ^1 where it is
mentioned as used for amulets.^2 The word is then quite
common.^3 The use of lead by the weaver as a weight is perhaps
also referred to.^4
1) xii. 2, 1. 19 et seq., 53.
2) i. 16, 2, 4.
3) Maitrāyaṇī Saṃhitā, ii. 4, 2
Vāja-
saneyi Saṃhitā, xviii. 13
Taittirīya
Brāhmaṇa, iii. 12, 6, 5
Śatapatha
Brāhmaṇa, v. 1, 2, 14
4, 1, 9
xii. 7,
1, 7
2, 10
Chāndogya Upaniṣad,
iv. 17, 7, etc.
4) Vājasaneyi Saṃhitā, xix. 80
Maitrāyaṇī Saṃhitā, iii. 11, 9
Tait-
tirīya Brāhmaṇa, ii. 6, 4. This is the
view of Roth, St. Petersburg Dic-
tionary, s.v., and of Zimmer, Altindisches
Leben, 53. But Griffith, Translation of
the Vājasaneyi Saṃhitā, 183, n., thinks
that in xix. 80 lead is referred to not
as a weight, but as a charm against
demons and sorcery.
Cf. Bloomfield, Journal of the American
Oriental Society, 15, 157, 158.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सीसं,
क्ली,
 सीसकम् । इति हेमचन्द्रः ॥
(यथा, महाभारते । ५ । ४९ । ७९ ।“सुवर्णस्य मलं रुप्यं रूप्यस्यापि मलं त्रपु ।ज्ञेयं त्रपु मलं सीसं सीसस्यापि मलं मलम् ॥
”अथ सीसस्योत्पत्तिर्नामगुणाश्च ।“दृष्ट्वा भोगीसुतां रम्यां वासुकिस्तु मुमोच यत् ।वीर्य्यं जातस्ततो नागः सर्व्वरोगापहो नृणाम् ।सीसं वघ्रञ्च वप्रञ्च योगेष्टं नागनामकम् ॥
नागनामकं नागः भुजङ्ग इत्यादि ।सीसं रङ्गगुणं ज्ञेयं विशेषात् मेहनाशनम् ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
सीस
न०
 सि--क्विप् पृषो० सो--क कर्म० । (सीमे) धातुभेदेहेमच० नागशब्दे ४००९ पृ० तद्गुणादि दृश्यम् । स्वार्थक । तत्रार्थे अमरः ।
Capeller
German
सी॑स u. सीसक
n.
 Blei.
Burnouf
French
सीस सीस et सीसक
n.
 plomb.
सीसपत्रक
n.
 feuille de plomb.
Stchoupak
French
सीस-
nt. plomb
-क- id.