सिसहिषिता-त्री (sisahiSitA-trI)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“षह मर्षणे”@} 2 ज्वलादिः।
‘मर्षणे सहते, यौ तु साहयेत् सहति द्वयम्।
श्यनि सह्यति शक्यार्थे--।।’ 3 इति देवः।
साहकः-हिका, साहकः-हिका, 4 सिसहिषकः-षिका, सासहकः-हिका
5 सोढा- 6 सोढ्री-सहिता-त्री, साहयिता-त्री, सिसहिषिता-त्री, सासहिता-त्री
इति समस्तान्यपि रूपाणि भौवादिकवहतिवत् 7 बोध्यानि।
8 परिषहमाणः-निषहमाणः-विषहमाणः, 9 विसहनेकृत्य, 10 साह्वान्, 11 सह्यम्, 12 पृतनाषाट्-ऋताषाट्-तुराषाट्, 13 सहनः, 14 सहमानः, 15 सहिष्णुः, 16 साहयः, 17 सर्वसहः-शत्रुंसहः, 18 सर्वंसहा, भोक्तुं 19 सहमानः, 20 21 सासहिः, 22 साहः-सहः, 23 उत्साही, 24 सहित्रम्, 25 सिसाहयिषुः, 26 षट्, 27 सहसानः, इतीमानि विशेषरूपाणि।
01 (१८२७)
02 (१-भ्वादिः-८५२। सक। सेट्। आत्म।)
03 (श्लो। १९७)
04 [[४। अत्र उत्तरस्वण्डस्य षत्वं क्षीरतरङ्गिणीटिप्पणकार अभिप्रैति। तत्र निदानं न पश्यानः। प्रत्युत ‘स्तौतिण्योरेव--’ (८-३-६१) इति नियमात् षत्वनिषेध एव प्रामाणिकः।]]
05 [पृष्ठम्१३४०+ ३२]
06 [[१। तादेरार्धधातुकस्य ‘तीषसह--’ (७-२-४८) इतीड्विकल्पः। इट्पक्षे सहिता। इडभावपक्षे ‘सहिवहोरोद् अवर्णस्य’ (६-३-११२) इत्योकारः। ‘हो ढः’ (८-२-३१) इति ढत्वम्। तकारस्य धत्वम्, तस्य ष्टुत्वेन ढकारः। ‘ढो ढे लोपः’ (८-३-१३) इति पूर्वढकारस्य लोपः। ‘पर्जन्यवल्लक्षणं प्रवर्तते’ (परि। १२०) इति न्यायेन ओकारस्य ‘ढ्रलोपे--’ (६-३-१११) इति दीर्घः। एवं तव्यदादिष्वपि ज्ञेयम्।]]
07 (१५८२)
08 [[२। ‘परिनिविभ्यः सेवसितसयसिवुसह--’ (८-३-७०) इति षत्वम्।]]
09 [[३। ‘विसहने’ इति साक्षात्प्रभृतिषु (१-४-७४) पाठात् विपूर्वकत्वेऽपि ‘परिनि- विभ्यः--’ (८-३-७०) इति षत्वं न। विपूर्वकात् सहतेः ल्युटि साक्षात्प्रभृतिषु पाठात् कृञो योगे गतिसंज्ञायाम्, ‘समासेऽनञ्पूर्वे--’ (७-१-३७) इति क्त्वाप्रत्य- यस्य ल्यबादेशे, गणे निपातनादेव एदन्तत्वम्। विसहनेकृत्य = क्षान्त्वा इत्यर्थः।]]
10 [[४। ‘दाश्वान् साह्वान् मीढ्वांश्च’ (६-१-१२) इत्यत्र निपातनात् छन्दसि, लोके च सहतेः क्वसौ परस्मैपदम्, उपधादीर्घत्वम्, अद्विर्वचनत्वम्, अनिट्त्वं च। ‘साह्वान् = वलाहकः’ इति काशिका (६-१-१२)।]]
11 [[५। ‘शकिसहोश्च’ (३-१-९९) इति यत्। ण्यतोऽपवादः।]]
12 [[६। ‘छन्दसि सहः’ (३-२-६३) इति ण्विप्रत्ययः। णित्त्वादुपधावृद्धिः। प्रत्ययः सर्वलोपी। ‘अन्येषामपि दृश्यते’ (६-३-१३७) इति पूर्वपदस्य दीर्घः। ‘सहेः साढः सः’ (८-३-५६) इति मूर्धन्यादेशः। द्वितीयादिषु तु ‘सहेः पृतनर्ताभ्यां च’ (८-३-१०९) इति षत्वम्। एवं जलाषाट् इत्यादिषु चेति बोध्यम्।]]
13 [[७। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति ताच्छीलिको युच्।]]
14 [[८। सोढुं शक्रोतीत्यर्थे ‘ताच्छील्यवयोवचनशक्तिषु--’ (३-२-१२९) इति चानश्।]]
15 [[९। तच्छीलादिषु कर्तृषु ‘अलंकृञ… सहचर इष्णुच्’ (३-२-१३६) इतीष्णुच्प्रत्ययः।]]
16 [[१०। ण्यन्तात् कर्तरि, ‘अनुपसर्गात्… साहिभ्यश्च’ (३-१-१३८) इति शप्रत्ययः। प्रत्ययस्य शित्त्वात् ‘कर्तरि शप्’ (३-१-६८) इति शप्। साहयतीति साहयः।]]
17 [[११। सर्वं सहते इति सर्वसहः। ‘संज्ञायां भृतॄवृजिधारिसहि--’ (३-२-४६) इति खच्प्रत्ययः। ‘अरुर्द्विषत्--’ (६-३-६७) इति पूर्वपदस्य मुमागमः। सर्वसहः = अतीव सूक्ष्मबुद्धिः। एवं शत्रुंसह इत्याद्यपि।]]
18 [[१२। ‘पूःसर्वयोर्दारिसहोः’ (३-२-४१) इति खच्। पूर्ववत् नुम्। सर्वसहा = वसुमती। संज्ञाऽत्र।]]
19 [[१३। ‘शकधृषज्ञाग्लाघटरभलभक्रमसह--’ (३-४-६५) इति सहधातौ उपपदे धातो- स्तुमुन्।]]
20 [पृष्ठम्१३४१+ २८]
21 [[१। ‘सहिवहिचलिपतिवदिभ्यो यङन्तेभ्यः--’ (वा। ३-२-१७१) इति किः किन् वा प्रत्ययः। प्रत्ययस्य लिड्वद्भावात् द्विर्वचनादिकम् इति केचित्। वस्तुतो यङन्तादेव विधानात् ‘सन्यङोः’ (६-१-९) इति द्विर्वचनमिति न्याय्यम्।]]
22 [[२। ज्वलादित्वात् (३-१-१४०) कर्तरि णप्रत्ययः। तस्य वैकल्पिकत्वात् पक्षे पचाद्यच्।]]
23 [[३। उत्पूर्वकादस्माद् ग्रह्यादि (३-१-१३४) पाठात् कर्तरि णिनिः।]]
24 [[४। ‘अर्तिलूधूसूखनसह--’ (३-२-१८४) इति करणे इत्रप्रत्ययः।]]
25 [[५। ण्यन्तात् सनि उप्रत्यये रूपमेवम्। उत्तरखण्डे ‘सः स्विदिस्वदिसहीनां च’ (८-३-६२) इति सत्वम्
\n\n ‘स्तौति--’ (८-३-६१) इति नियमस्य बाधकोऽयम्।]]
26 [[६। ‘सहेः षष् लुक् च’ (द। उ। ९-७) इति धातोः षषादेशः, कनिन्प्रत्ययस्य लुक् च। षट् = संख्याविशेषः।]]
27 [[७। औणादिके (द। उ। ५-३०) असानच्प्रत्यये रूपम्। सहसानः = क्षमावान्।]]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.