| YouTube Channel

सास्नायिता-त्री (sAsnAyitA-trI)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ष्णा शौचे”@} 2 ‘स्नातीति शौचे स्नः स्नायेदिति चेच्छन्ति केचन।’ 3 देवः।
4 स्नायकः-यिका, 5 स्नापकः-प्रस्नापकः-स्नपकः-पिका, 6 सिष्णासकः-सिका, सास्नासकः-सिका
स्नाता-त्री, स्नापयिता-स्नपयिता-त्री, सिष्णासिता-त्री, सास्नायिता-त्री
इत्यादीनि रूपाणि भातिवत् 7 बोध्यानि।
8 प्रतिष्णातम्, 9 निष्णातः, 10 नदीष्णः-नदीष्णातः, नदीस्नातः, 11 सुस्नातम्, सौस्नातिकः, 12 13 प्रस्नः, 14 स्नानीयम्, 15 स्नात्वाकालकः, 16 ब्राह्मणस्नापकः, 17 स्नावा, 18 स्नात्वी, 19 स्नायुः इतीमानि विशेषरूपाणि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१८८०)
02
=>
 (२ अदादिः-१०५२। अक। अनि। पर।)
03
=>
 (श्लो। ११)
04
=>
 [[२। ण्वुलि ‘आतो युक्--’ (७-३-३३) इति युगागमः। धात्वादिषकारस्य सकारः।]]
05
=>
 [[३। ण्यन्ते सर्वत्र आदन्तलक्षणः पुगागमो बोध्यः। पुगनन्तरम्, ‘ग्लास्नावनुवमां च’ (ग। सू। भ्वादिः) इति णिजन्ते मित्त्वविकल्पः। मित्त्वपक्षे स्नपक इत्यादीनि ह्रस्वघटितानि रूपाणि। मित्त्वाभावपक्षे स्नापकः इत्यादीनि। ‘… अनुपसर्गाद्वा’ (ग। सू। भ्वादिः) इत्यनुवृत्तेः सोपसर्गस्थलेषु मित्त्वं नेति बोध्यम्। क्षीरतरङ्गिण्यां ‘प्रस्नपयति’ इति दृश्यते
\n\n नूनमशुद्धः पाठोऽयम्।]]
06
=>
 [[४। सन्नन्ते ‘आदेशप्रत्यययोः’ (८-३-५९) इत्युत्तरखण्डे षत्वम्। ष्टुत्वेन नकारस्य णकारः।]]
07
=>
 (११५३)
08
=>
 [[५। ‘सूत्रं प्रतिष्णातम्’ (८-३-९०) इति मूर्धन्यविशिष्टो निपातः। प्रतिष्णातम् = शुद्धं सूत्रमित्यर्थः। अन्यत्र प्रतिस्नातमित्येव।]]
09
=>
 [[६। नितरां स्नातः निष्णातः कुशलः। ‘निनदीभ्यां स्नातेः कौशले’ (८-३-८९) इति षत्वम्। निष्णातः कटकरणे, निष्णातो रज्जुवर्तने। अत्र धात्वर्थस्य न विवक्षा।]]
10
=>
 [[७। नद्यां स्नातीति नदीष्णः। ‘सुपि स्थः’ (३-२-४) इत्यत्र योगविभागात् कप्रत्ययः, ‘निनदीभ्यां स्नातेः कौशले’ (८-३-८९) इति षत्वम्। “नदीष्ण इति। नदीस्नाने कुशल इत्यर्थः। कवयस्तु कुशलमात्रे प्रयुञ्जते।” इति हरदत्तः। कौशलभिन्नार्थे तु नदीस्नात इत्येव।]]
11
=>
 [[८। अत्र ‘सु’ इत्यस्य कर्मप्रवचनीयत्वेन न षत्वम् इति केचित्। वस्तुतः षत्बस्य प्राप्त्यभावात् ‘सात् पदाद्योः’ (८-३-१११) इति निषेधाच्च षत्वमेव न। सुस्नातं पृच्छति सौस्नातिकः। ‘पृच्छतौ सुस्नातादिभ्यः’ (वा। ४-४-१) इति ठक्।]]
12
=>
 [पृष्ठम्१३६५+ २८]
13
=>
 [[१। ‘घञर्थे कविधानं ग्लास्नापा--’ (वा। ३-३-५८) इति कप्रत्ययः। प्रस्नान्त्यस्मिन् इति प्रस्नः = शैलेषु विद्यमानो जलाशयः। ‘आतो लोप इटि च’ (६-४-६४) इत्याकारलोपः।]]
14
=>
 [[२। बाहुलकात् करणेऽनीयर्प्रत्ययः। स्नान्त्यनेनेति स्नानीयम् = स्नानसाधनभूतश्चूर्ण- विशेषः।]]
15
=>
 [[३। अत्र मयूरव्यंसकादित्वात् (२-१-७२) समासः। मयूरव्यंसकादिराकृतिगणः। अत्र यद्यपि ‘स्नात्वाकालकः’ इति ‘समासेऽनञ्पूर्वे क्त्वो ल्यप्’ (७-१-३७) इति ल्यप् न्याय्यः। तथापि गणपाठादेव न समास इति सिद्धान्तः। ‘--अनञ्’ इत्यस्य पर्युदासत्वात् नञ्सदृशेनाव्ययेन क्त्वान्तस्य समास एव ल्यब्विधिः’ इति केचित्।]]
16
=>
 [[४। ष्यन्तात् ण्वुल्। ब्राह्मणानां स्नापकः इति याजकादित्वात् (२-२-१९) षष्ठीसमासः।]]
17
=>
 [[५। ‘आतो मनिन्क्वनिप्--’ (३-२-७४) इति क्वनिप्।]]
18
=>
 [[६। ‘स्नात्व्यादयश्च’ (७-१-४१) इत्यत्र निपातनात् क्त्वाया ईकारश्छन्दसि।]]
19
=>
 [[७। औणादिके उण्प्रत्यये रूपम्। स्नायुः = शरीरस्थमज्जाविशेषः।]]