| YouTube Channel

सावन (sAvana)

 
शब्दसागरः
English
सावन
mfn.
 (-नः-नी-नं) Natural, (in astronomy
) as Sāvana-Dina, a
natural-day, from sunrise to sunrise.
m.
 (-नः)
1. The conclusion of a
sacrifice, the ceremonies by which it is terminated.
2. An employ-
er of priests for a sacrifice.
3. The deity VARUṆA.
4. A month of
thirty solar days.
E.
 षू to bear or produce,
aff.
 ल्युट् and अण् added.
Yates
English
सावन (नः) 1.
m.
 The conclusion of
a sacrifice
employer of priests
for sacrifices
Varuna
month
of 30 solar days.
Spoken Sanskrit
English
सावन sAvana
m.
 conclusion of a sacrifice or the ceremonies by which it is terminated
सावन sAvana
n.
 correct solar time
Wilson
English
सावन
mfn.
 (-नः-नी-नं) Natural, (in astronomy) as Sāvana Dina,
a natural day, from sunrise to sunrise.
m.
 (-नः)
1 The conclusion of a sacrifice, the ceremonies by which it is terminated.
2 An employer of priests for a sacrifice.
3 The deity VARUṆA.
4 A month of thirty solar days.
E.
 षू to bear or produce,
aff.
 ल्युट्, and अण् added.
Apte
English
सावन [sāvana],
a.
 (-नी
f.
 ) [सवनं यागाङ्गं स्नानं सोमनिष्पीडनं वा तस्येदमण्] Relating to, or comprising the three savanas.
नः An institutor of a sacrifice, or one who employs priests at a sacrifice.
The conclusion of a sacrifice, or the ceremony by which it is concluded.
N.
 of Varuṇa.
A month of thirty solar days.
A natural day from sunrise to sunset.
A particular kind of year.
The solar year
विचाली हि संवत्सरशब्दः सावनो$पि गणितदिवसकः etc. ŚB. on MS.* 6.7.39. -नम् The correct solar time.
Apte 1890
English
सावन a. (नी f.) [सवनं यागांगं स्नानं सोमनि ष्पीडनं वा तस्येदमण्] Relating to, or comprising, the three savanas.
नः 1 An institutor of a sacrifice, or one who employs priests at a sacrifice.
2 The conclusion of a sacrifice, or the ceremony by which it is concluded.
3 N. of Varuṇa.
4 A month of thirty solar days.
5 A natural day from sunrise to sunset.
6 A particular kind of year.
Monier Williams Cologne
English
सावन
mfn.
 (fr. 1. सवन,
p.
 1190) relating to or determining the three daily Soma libations i.e. corresponding to the solar time (day, month, year),
VarBṛS.
 , Sch.
सावन
m.
 an institutor of a sacrifice or employer of priests at a sacrifice (= यजमान),
L.
the conclusion of a sacrifice or the ceremonies by which it is terminated,
L.
N.
 of Varuṇa,
L.
सावन
n.
scil.
 (मान) the correct solar time,
Nidānas.
Monier Williams 1872
English
सावन, अस्, ई, अम् (fr. 1. सवन), relating to or
comprising the three Savanas
(अस्), m. an institutor
of a sacrifice or employer of priests at a sacrifice
(= यजमान)
the conclusion of a sacrifice or the
ceremonies by which it is terminated
N. of Varuṇa
a month of thirty solar days
a particular kind of
day
a natural or civil day from sunrise to sunset
a
particular kind of year (as distinguished from the
solar year)
a particular ceremony performed during
the Sāvana month.
Macdonell
English
सावन sāvana,
a.
 [savana] determining the 🞄three daily oblations, corresponding to the 🞄correct solar time (day, month, year)
n.
 correct 🞄solar time.
Benfey
English
सावन सावन, i. e. सु, Caus., + अन,
m.
1. An employer of priests for a
sacrifice.
2. The ceremonies by which
a sacrifice is terminated.
3. Varuṇa.
4. A month of thirty solar days.
Apte Hindi
Hindi
सावन
वि* - सवन + अण्
तीनों सवनों से युक्त या संबद्ध
सावनः
पुं*
 - सवन + अण्
"यजमान, जो यज्ञ में पुरोहित का वरण करता है"
सावनः
पुं*
 - सवन + अण्
"यज्ञ का उपसंहार, वह संस्कार जिसके द्वारा यज्ञ की पूर्णाहुति दी जाती हैं"
सावनः
पुं*
 - सवन + अण्
वरुण का नाम
सावनः
पुं*
 - सवन + अण्
तीस सौरदिवस का मास
सावनः
पुं*
 - सवन + अण्
सूर्योदय से सूर्यास्त तक का दिन
सावनः
पुं*
 - सवन + अण्
विशेष वर्ष
L R Vaidya
English
sAvana {% (I) a. (f. नी) %} Relating to, or comprising the three savanas.
sAvana {% (II) m. %} 1. An institutor of a sacrifice
2. the conclusion of a sacrifice or the ceremony by which it is terminated
3. an epithet of Varuṇa
4. a month of thirty solar days
5. natural day from sunrise to sunset.
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: सावनः
Root: सावन
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ सावनमासः
Meaning(s):
⇒ Month of 30 days
Shloka(s):
2|1|81|1 ► ज्यौतिषः पुनराचारात् सावनो दिनसंख्यया। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|81|1 ⇢ सावनः (सावन) (पुं) ⇒ Month of 30 days ⇒ त्रिंशदहोरात्रात्मकः कालः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ मासः
जातिः ➡ कालः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सावनं,
क्ली,
 (सवनं सोमयज्ञस्नानं तस्येदमित्यण्)सवनसम्बन्धिदिनम् । यथा । सोमयागे सवन-त्रयस्याहोरात्रसाध्यत्वात् तत्सम्बन्धि दिनंसावनम् । इति माधवाचार्य्यः ॥
अपि च ।ब्रह्मसिद्धान्ते । सावनं दण्डाः षष्टिरहःस्वलग्न-स्वगुणांशाढ्यास्तदैनं भवेत् । इति मलमास-तत्त्वम् ॥
(यथाच सूर्य्यसिद्वान्ते ।“उदायादुदयं भानोः सावनं तत् प्रकीर्त्तितम् ।सावनानि स्युरेतेन यज्ञकालविधिस्तु तैः ॥
”)
सावनः,
पुं,
 (सवनस्यायमिति । अण्) यज्ञ-कर्म्मान्तः । यजमानः । वरुणः । इति मेदिनी ॥
दिवसविशेषः । यथा, --“तिथिनैकेन दिवसश्चान्द्रमाने प्रकीर्त्तितः ।अहोरात्रेण चैकेन सावनो दिवसः स्मृतः ॥
”इति मलमासतत्त्वम् ॥
मासभेदः । स च त्रिंशदहोरात्रात्मकः । यथा, “त्रिंशता सौरदिवसैः सावनः परिकीर्त्तितः ।”इति शब्दरत्नावली ॥
अपि च । ब्रह्मसिद्धान्ते ।“चान्द्रः शुक्लादिदर्शान्तः सावनस्त्रिंशता दिनैः ।एकराशौ रविर्यावत् कालं मासः स भास्करः ।सर्व्वर्क्षपरिवर्त्तैश्च नाक्षत्र इति चोच्यते ॥
”विष्णुधर्म्मोत्तरे च ।“सन्निकर्षादथारभ्य सन्निकर्षमथापरम् ।चन्द्रार्कयोर्बुधैर्म्मासश्चान्द्र इत्यभिधीयते ।सावने च तथा मासि त्रिंशत्सूर्य्योदयाः स्मृताः ॥
आदित्यराशिभोगेन सौरो मासः प्रकीर्त्तितः ।सर्व्वर्क्षपरिवर्त्तैश्च नाक्षत्र इति चोच्यते ॥
” * ॥
सावनमासकर्त्तव्यकर्म्मादि यथा, --“सूतकादिपरिच्छेदो दिनमासाब्दपास्तथा ।मध्यमग्रहभुक्तिश्च सावनेन प्रकीर्त्तित्ः ॥
पितामहः ।“आब्दिके पितृकृत्ये च मासश्चान्द्रमसः स्मृतः ।विवाहादौ स्मृतः सौरो यज्ञादौ सावनो मतः ॥
”अत्र आदिपदेन सत्रभृतिवृद्धिप्रायच्चित्तायुर्द्दाया-शौच-गर्भाधान-पुंसवन-सीमन्तोन्नयन-नामकर-णान्नप्राशन-निष्क्रमण-चूडादिग्रहणम् । तथा चविष्णुधर्म्मीत्तरम् ।“अध्वायनञ्च ग्रहचारकर्म्मसौरेण मानेन सदाध्यवस्येत् ।सत्राण्युपास्यान्यथ सावनेनलौक्यञ्च यत् स्याद्व्यवहारकर्म्म ॥
”इति मलमासतत्त्वम् ॥
* ॥
वर्षविशेषः । यथा, --“सौरेणाब्दस्तु मानेन यदा भवति भार्गव ।सावनेन च मानेन दिनषट्कं प्रपूर्य्यते ॥
”सौरसंवत्सरे दिनषट्काधिकः सावनः संवत्-सरो भवतीति । इति मलमासतत्त्वम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
सावन
न०
 सवनं यागाङ्गं स्नानं सोमनिष्पीडनं वा तस्येदमण् ।“अहोरात्रेण चैकेन सावनो दिवसः स्मृतः” ब्रह्मसिद्धा-न्तोक्ते १ अहोरात्रात्मके दिवसे, सवनत्रयस्य अहोरात्र-साध्यत्वादह्नस्तत्सम्बन्धित्वम् । तत्त्रिंशद्दिबसात्मके २ मास-भेदे च
पु०
 “चान्द्रः शुक्लादिदर्शान्तः सावनस्त्रिंशतादिनैः” विष्णुध० “सावने च तथा मासि त्रिंशत्सूर्य्योदयाःस्मृताः” म० त० । “सूतकादिपरिच्छेदो दिनमासाव्द-पस्तथा । मध्यमग्रहभुक्तिश्च सावनेन प्रकीर्त्तितः”इति सूर्य्यसिद्धान्तः । सावनमासकृत्यानि च विशेषतःकानिचित् म० त० पितामहेनोक्तानि “विवाहादौ स्मृतःसौरो यज्ञादौ सावनो मतः” “आदिपदेन सत्रभृति-वृद्धिप्रायश्चित्तायुर्दायाशौचगर्भाधानपुंसवनसीमन्तोन्नयन-नामकरणान्नप्राशननिष्क्रमणचूडादिग्रहणम्” म० त०रघु० । एषु सावनेन मानेनैव सर्वत्र गणना “सत्राण्यु-पास्यान्यथ सावनेन लोक्यञ्च यत् स्याद्व्यवहारकर्म विष्णुध०३ वर्षभेदे “सौरेणाव्दस्तु मानेन यदा भवति भार्गव! ।सावनेन च मानेन दिनषट्कं प्रपूर्य्यते” । “सौरवर्षेदिनषट्काधिकसावनवर्षो भवतीति रघु० । दिनषट्कमितिप्रायिकम् सौरवर्षे सावनस्य ५ १५ । ३१ । ३० । २४ दिना-द्याधिक्यस्यैव सिद्धान्तोक्तेः । ४ यज्ञान्ते ५ यजमाने६ वरुणे च
पु०
 मेदि० ।
Burnouf
French
सावन सावन a. relatif aux savanas. -- S.
m.
 cérémonies
finales du Sacrifice.
Homme employant des prêtres pour un
Sacrifice.
Mois de 30 jours solaires.
Varuṇa.