| YouTube Channel

सारस्वतकल्प (sArasvatakalpa)

 
Monier Williams Cologne
English
सारस्वत—कल्प
m.
 the above Sarasvatī ceremonial,
Cat.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सारस्वतकल्पः,
पुं,
 (सारस्वतः कल्पः ।) सरस्व-त्युपासनाप्रकरणम् । यथा, --ब्रह्मोवाच ।“शृणु ब्रह्मन् परं गुह्यं कल्पं सारस्वतं मम ।यस्य विज्ञानमात्रेण जाड्यापहरणं भवेत् ॥
सर्व्वशास्त्रप्रकाशश्च सर्व्वज्ञो जायतेऽचिरात् ।अभ्यासाच्च भवेद्यस्य वाचश्चित्रा भवन्ति हि ॥
अवापुस्त्रिदशा व्याप्तं वागीशत्वं बृहस्पतिः ।द्वैपायनोऽपि यां ज्ञात्वा वेदव्यासोऽभवन्मुनिः ॥
मन्त्रोद्धारं प्रवक्ष्यामि साङ्गावरणपूजनैः ।अनन्तं बिन्दुना युक्तं वामगण्डान्तभूषितम् ॥
जपेत् द्वादशलक्षन्तु मूकोऽपि वाक्पतिर्भवेत्नाभौ शुभ्रारविन्दञ्च ध्यायेद्दशदलं सुधीः ॥
तन्मध्ये भावयेम्मन्त्री मण्डलानां त्रयं चिरम् ।रत्नसिंहासनं तत्र वर्णज्योत्स्नामयं पुनः ॥
तस्योपरि पुनर्ध्यायेद्देवीं वागीश्वरीं ततः ।मुक्ताकान्तिनिभां देवीं ज्योत्स्नाजाल-विकाशिनीम् ॥
मुक्ताहारयुतां शुभ्रां शशिखण्डविमण्डिताम् ।बिभ्रतीं दक्षहस्ताभ्यां व्याख्यां वर्णस्य मालि-काम् ॥
अमृतेन तथा पूर्णं घटं दिव्यञ्च पुस्तकम् ।दधतीं वामहस्ताभ्यां पीनस्तनभरान्विताम् ॥
मध्ये क्षीणां तथा स्वच्छां नानारत्नविभूषिताम्आत्माभेदेन ध्यात्वैवं ततः संपूजयेत् क्रमात् ॥
आद्येन दीर्घयुक्तेन कुर्य्यादङ्गानि हस्तयोः ।हृदयादौ तथा कुर्य्याद्वीजेनाङ्गक्रिया पुनः ॥
भ्रुवोर्म्मध्ये तथा नाभौ गुह्ये च देशिकस्तथा ।न्यसेद्वीजं पुनर्वस्तौ व्यापकं विन्यसेत्ततः ॥
पीठन्यासं तनी कुर्य्यात् देवताभावशुद्धये ।मांतृकायान्तु यत् प्रोक्तं पीठमभ्यर्च्च्य यत्नतः ॥
बर्णाब्जेनासनं दद्यात् मूर्त्तिं मूलेन कल्पयेत ।आवाह्य पूजयेत्तस्यां देवीं वागीश्वरीं ततः ॥
अङ्गैः प्रथमा वृत्तिः स्यात् द्वितीया शक्ति-भिस्ततः ।दलाग्रेषु समभ्यर्च्च्य ब्रह्माण्याद्या यथाविधि ॥
लोकपाला बहिः पूज्यास्तेषामस्त्राणि तद्ध्वहिः ।एवं सम्पूजयेन्मन्त्री जपहोमरतस्तदा ॥
कवित्वं लभते वाग्मी लक्षैर्द्वादभिर्ध्रुवम् ।प्रातर्जप्त्वा सहस्रन्तु पिबेद्ब्राह्मीं वचान्विताम्न विस्मरति मेधावी श्रुतान् वेदागमानपि ।कण्ठमात्रोदके स्थित्वा ध्यायेन्मार्त्तण्डमण्डले ॥
ज्योतिःपुञ्जनिभां देवीं परिवारसमन्विताम् ।वराभययुतां हस्ते मुद्रापुस्तकधारिणीम् ॥
जपन् सहस्रमाणेन षण्मासं विजितेन्द्रियः ।भीमां सम्प्राप्य वाक्सिद्धिं कवीनामग्रणीर्भवेत्अथ योगं प्रवक्ष्यामि जाड्यनाशकरं परम् ।रात्रिशेषे समुत्थाय शुचिर्भूत्वा समाहितः ॥
शुद्धभावेन चात्मानं गुरुञ्च परिकल्पयेत् ।तत्प्रभापटलव्याप्तं जगत् सर्व्वं विचिन्तयेत् ॥
मूलाधारे स्थितां देवीं कुण्डलीं परदेवताम् ।सुप्तां प्रोत्थाप्य तां शक्त्या क्रमाच्चक्राणि भेदयेत्ततः परशिवे नीत्वा सौधीञ्च प्रापयेत्ततः ।ऊर्द्धग्रन्थिं विनिर्भिद्य जिह्वां दीपस्वरूपिणीम्बीजरूपस्वशक्त्या तु प्रोल्लसन्तीं परात्मिकाम् ।शब्दब्रह्मस्वरूपाञ्च निश्चलां चिन्तयेत् पुनः ॥
तत्प्रभापटलव्याप्तं शरीरं चिन्तयेत्ततः ॥
नित्यं सहस्रमाणेन जपेत् संबत्सरं यदि ।ततः संजायते मन्त्री वाचस्पतिरिवापरः ॥
छन्दोऽलङ्कारतर्कादिनानाशास्त्रार्थविद्भवेत् ।कवित्वं ज्ञानशक्त्या तु पाण्डित्यमधिकं भवेत् ॥
*अथापरं प्रवक्ष्यामि योगं भुवि सुदुर्ल्लभम् ।नाभिचक्रस्थितां सौम्यां रक्ताकारां विचि-न्तयेत् ॥
क्षौमाबद्धनितम्बाञ्च रक्ताभरणभूषिताम् ।पाशाङ्कुशधरां दिव्यां वराभययुतां पुनः ॥
दृष्ट्या चामृतवर्षिण्या पूरयन्तीं मनोरथान् ।एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं मनुजो विहितं ततः ॥
होमं कुर्य्यात् त्रिमध्वक्तं रक्तोत्पलयुतैर्द्विजः ।ततः सन्तर्पयेद्देवीं दुग्धयुक्तेन सर्पिषा ॥
पायसेन बलिं दद्यात् दधिपिष्टमधुप्लुतैः ।एवं कृत्वा विधानन्तु साक्षाद्वै श्रवणो भवेत् ॥
सिद्धार्थैस्त्रिमधुरोपेतैर्हु त्वा जगद्वशं नयेत् ।पद्मदानेन महतीं प्राप्नुयात् श्रियमूर्जिताम् ॥
देवीहृदयविद्याया नास्ति किञ्चित् सुदुर्ल्लभम्स्नेहभावेन सम्प्र्रोक्तं न देयं यस्य कस्यचित् ॥
एतत्ते कथितं दिव्यं विद्योत्पत्तेश्च कारणम् ।विष्णुना दत्तमस्मभ्यं मया तुभ्यं द्विजोत्तम ॥
सिद्धमन्त्री यदा मन्त्री वालिशस्यापि मूर्द्धनि ।हस्तं दत्त्वा जपेत् सोऽपि सौधीं वाचमन-र्गलाम् ॥
”इति स्वायम्भुवमातृकातन्त्रे सारस्वतः पटलः ।इति तन्त्रसारः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
सारस्वतकल्प
पु०
 कर्म० । १ तन्त्रोक्ते सरस्वत्या उपासना-थके विधानभेदे २ तन्नामके ब्रह्मदिने च । कल्पशब्दे१८१६ पृ० दृश्यम् ।