सारस्वतः (sArasvataH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Apte Hindi
Hindiसारस्वतः
- "सरस्वती देवतास्य, सरस्वत्या इदं वा अण्"
सरस्वती नदी के आस पास का प्रदेश
सारस्वतः
- "सरस्वती देवतास्य, सरस्वत्या इदं वा अण्"
ब्राह्मण जाति का एक भेद
सारस्वतः
- "सरस्वती देवतास्य, सरस्वत्या इदं वा अण्"
बिल्वदण्ड
Wordnet
Sanskrit सारस्वतः
गोत्रप्रवर्तकः ऋषिविशेषः।
"सारस्वतस्य वर्णनं पुराणेषु अस्ति।"
सारस्वतः
सारस्वतदेशीयः ब्राह्मणः।
"पण्डितः सारस्वतः अस्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritसारस्वतः, सरस्वती देवतास्येति । अण् ।)विल्वदण्डः । (सरस्वत्या अयमिति । तस्येद-मित्यण् ।) देशविशेषः । स तु हस्तिनापुरस्यउत्तरपश्चिमभागे प्रसिद्धः । इति हेमचन्द्रः ॥
यथा । कूर्म्माङ्गस्थदेशानाह ।“मध्ये सारस्वता मत्स्याः शूरसेनाः समाथुराःपाञ्चालशाल्वमाण्डव्यकुरुक्षेत्रगजाह्वयाः ॥
”इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥
सरस्वतीनदीपुत्त्रमुनिविशेषः । सारस्वतदेशो-द्भवब्राह्मणः । यथा, --“सारस्वताः कान्यकुब्जा गौडमैथिलकोत्कलाः ।पञ्च गौडा इति ख्याता विन्ध्यस्योत्तरवासिनः ॥
”इति पुराणम् ॥
कल्पविशेषः ॥
यथा, --“सारस्वतस्य कल्पस्य मध्ये ये स्युर्न्नरामराः ।तद्वृत्तान्तोद्भवं लोके तद्भागवतमुच्यते ॥
”इति मात्स्ये ५० अध्यायः ॥
व्याकरणविशेषः । (नवमद्वापरयुगस्य व्यासः ।यथा, देवीभागवते । १ । ३ । २८ ।“सारस्वतस्तु नवमे त्रिधामा दशमे तथा ॥
”घृतविशेषे, क्ली । यथा, --“समूलपत्रामादाय ब्रह्मीं प्रक्षाल्य वारिणा ।उदूखले क्षोदयित्वा रसं वस्त्रेण गालयेत् ॥
रसे चतुर्गुणे तस्मिन् घृतप्रस्थं विपाचयेत् ।औषधानि तु पेष्याणि तानीमानि प्रदापयेत् ॥
हरिद्रा मालती कुष्ठं त्रिवृती सहरीतकी ।एतेषां पलिकान्भागान् शेषाणिकार्षिकाणि तुपिप्पल्योऽथ विडङ्गानि सैन्धवं शर्करा वचा ।सर्व्वमेतत् समालोड्य शनैर्मृ द्वग्निना पचेत् ॥
एतत्प्राशितमात्रेण वाग्विशुद्धिश्च जायते ।सप्तरात्रप्रयोगेण किन्नरैः सह गीयते ॥
अर्द्धमासप्रयोगेण सोमराजीवपुर्भवेत् ।मासमात्रप्रयोगेन श्रुतमात्रन्तु धारयेत् ॥
हन्त्यष्टादशकुष्ठानि अर्शांसि विविधानि च ।पञ्चगुल्मान् प्रमेहांश्च कासं पञ्चविधं जयेत् ॥
बन्ध्यानाञ्चैव नारीणां नराणामल्परेतसाम् ।घृतं सारस्वतं नाम बलवर्णाग्निवर्द्ध नन् ॥
”इति वैद्यकचक्रपाणिसंग्रहे रसायनाधिकारे ॥
इदमेव ब्रह्मीघृतमित्याख्ययापि प्रसिद्धम् ॥
* ॥
त्रि, सरस्वतीसम्बन्धी । (यथा, याज्ञवल्क्ये ।२ । ८३ ।“वर्णिनां हि वधो यत्र यत्र साक्ष्यनृतं वदेत् ।तत्पावनाय निर्व्वाप्यश्चरुः सारस्वतो द्विजैः ॥
”)सारस्वतदेशसम्बन्धी ॥
(सरस्वतीनदीसम्बन्धी ।यथा, मेघदूते । ५१ ।“कृत्वा तासामभिगममपां सौम्य सारस्वतीना-मन्तः शुद्धस्त्वमपि भविता वर्णमात्रेण कृष्णः ॥
”)
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.