सारस (sArasa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 सारस mfn.
   (-सः-सी-सं) Relating or belonging to a lake or pond,  &c.
	 n.
 
(-सं)
	 1. A lotus.
	 2. A woman's zone.
	 mf.  (-सः-सी) The Sāras or
Indian crane,  male and female,  (Ardea Sibirica.)
	 m.
  (-सः)
	 1. The
moon. 
	 2. A bird in general.
 E.
  सरस् a pond,  a lake,  अण् aff.
  

Capeller Eng

English

 सारस f.
  ई relating to a pond or lake. m.
  a cert.
  
aquatic bird (f.  ई),  a man's name.

Yates

English

 सारस (सं) 1.
n.
  A lotus
 woman's
zone.
m.
  f.
  (सः-सी) Indian crane.
m.
  Moon. 
a. Of a lake or pond.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   सारस  sArasa  adj.
   relating or belonging to or coming from a pond or lake  
   सारस  sArasa  adj.
   crying   
   सारस  sArasa  adj.
   calling  
   सारस  sArasa  m.
   bird in general   
   सारस  sArasa  m.
   heron  
   सारस  sArasa  m.
   kind of measure   
   सारस  sArasa  m.
   Indian crane [ Ardea Sibirica - Zoo. ]  
   सारस  sArasa  m.
   Indian or Siberian crane   
   सारस  sArasa  m.
   moon  
   सारस  sArasa  m.
   stork   
   सारस  sArasa  n.
   lotus  
   सारस  sArasa  n.
   woman's zone or girdle     
            

Wilson

English

 सारस
mfn.
   (-सः-सी-सं) Relating or belonging to a lake or pond,  &c.
n.
  (-सं)
1 A lotus.
2 A woman's zone.
mf.  (-सः-सी) The Sāras or Indian crane,  male
and female,  (Ardea Sibirica.)
m.
  (-सः) The moon. 
E.
  सरस् a pond,  a lake,  अण् aff.
  

Apte

English

सारस [sārasa],  a.
  (-सी f.
 ) [सरस इदम् अण्]

Belonging to a lake
 विशदा विशदामत्तसारसे सारसे जले Kāv.3.14
 Nalod.*
  2.4.

Belonging to or proceeding from a Sārasa. 

सः The (Indian) crane,  or swan (according to some)
 विभिद्यमाना विससार सारसानुदस्य तीरेषु तरङ्गसंहतिः Ki.*
  8.31
 Śi.*
  6.75
12.44
 Me.*
  31
 R.*
  1.41.

A bird in general.

The moon. 

सम् A lotus
 पुरा सरसि मानसे विकचसारसालिस्खलत् Bv.*
  1.3.

The zone or girdle of a woman.  -सी A female (Indian) crane.Comp.   -अक्षम् a kind of ruby. -अक्षी a lotus-eyed woman. 

सारस [sārasa],  a.
  Crying,  calling. -सारस्यम् a cry,  shout.

सारस [sārasa]  श [ś]  नम् [nam],  (श) नम् 1 A girdle or zone
 सारशनं महानहिः Ki.*
  18.32.

A military girdle
 स्वर्णसारसनालम्बि-कौक्षेयक- कृतश्रियम् Śiva.  B.29.19 (क्लीबे सारशनं चाथ पुंस्कठ्यां शृङ्खलं त्रिषु Ak.).

A breast-plate.

Apte 1890

English

 सारस a. (सी f.) [सरस इदं अण्] 1 Belonging to a lake
 Kāv. 3. 14
 Nalod. 2. 40. 
2 Belonging to or proceeding from a Sārasa. 
सः 1 The (Indian) crane,  or swan (according to some)
 विभिद्यमाना विससार सारसानुदस्य तीरेषु तरंगसंहतिः Ki. 8. 31,  Śi. 6. 75,  12. 44,  Me. 31
 R. 1. 41. 
2 A bird in general. 
3 The moon. 
सं 1 A lotus. 
2 The zone or girdle of a woman. 
सी A female (Indian) crane. 

Monier Williams Cologne

English

 1. सारस mf(ई)n.  (fr.  सरस्) relating or belonging to or coming from a pond or lake,  Kāv.
 
 VarBṛS.
 
 Suśr.

 सारस m.
  (ifc.  f(आ). ) the Indian or Siberian crane,  Ardea Sibirica,  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 सारस m.
  a swan =
  हंस,  Śiś.
  xii,  44 (Sch.)

 a bird in general (cf.   राज-स्°)

 the moon,  L.
 

 (in music) a kind of measure,  Saṃgīt.
 

 N.
  of a son of Garuḍa,  MBh.
  

 of a son of Yadu,  Hariv.
 

 of a hunchback (B. °सक),  Mālav.
 

 सारस n.
  a lotus,  Caurap.
  

 a woman's zone or girdle (=  सारसन),  L.
 

 2. सारस mfn.
   crying,  calling,  Nalod.

Monier Williams 1872

English

 सारस सारस,  अस्,  ई,  अम्,  (fr. सरस्),  relating
or belonging to a lake or pond,  coming from a
lake
 (अस्),  m. the Indian or Siberian crane,  Ardea
Sibirica
 a bird in general [cf. राज-स्°]
 the moon
(अम्),  n. a lotus
 a woman's zone or girdle
 [cf.
सारशन।]
—सारस-द्वितीय,  अस्,  आ,  अम्,  accom-
panied by a Sārasa or Indian crane.

Macdonell

English

 सारस sāras-a,  a.
  (ī) belonging to a lake 🞄(saras)
 m.
  (—° a.
  f.
  ā) Indian crane (Ardea 🞄sibirica)
 sts. = swan (haṃsa)
 N. of a hunchback
 🞄n.  lotus: ī,  f.
  female crane.

Benfey

English

 सारस सारस,  i. e. सरस् + अ, 
 I. adj.
 
Relating or belonging to a lake,  Nalod.
2,  40.
 II. m.
 ,  and f.
  सी,  The Indian
crane,  male and female,  Ardea sibirica, 
Rām.  3,  53,  58
 Pañc. 82,  6
 ii. d. 103
(cf.  my transl.)
 a bird in general, 
Nalod. 2,  10.
 III. m.
  The moon. 
 IV.
n.
  A lotus,  Caurap. 44.
 -- Comp.
  राज-
सारस,  i. e.
राजन्-,  m.
  a peacock.

Apte Hindi

Hindi

सारस
वि* - सरस इदम् अण्
सरोवर संबंधी

सारसः
पुं*
  - सरस इदम् अण्
सारस

सारसः
पुं*
  - सरस इदम् अण्
पक्षी

सारसः
पुं*
  - सरस इदम् अण्
चन्द्रमा

सारसम्
नपुं*
   - सरस इदम् अण्
कमल

सारसम्
नपुं*
   - सरस इदम् अण्
स्त्री की तगड़ी

L R Vaidya

English

 sArasa {% (I) a. (f. सी) %} Relating or belonging to a lake,  Nal.ii.40.

 sArasa {% (II) m. %} 1. The Indian crane,  सरितमारसितादिव सारसात् Mal.iii.
 2. a bird in general,  दीर्घीकुर्वन्पटु मदकलं कूजितं सारसानाम् Megh.i.50,  R.i.41,  Nal.ii.10
 3. the moon.

 sArasa {% (III) n. %} 1. A lotus
 2. a woman’s zone or girdle.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

लक्ष्मण
पु
लक्ष्मण,  सारस,  राघवानुज
सारसो लक्ष्मणः प्रोक्तो लक्ष्मणो राघवानुजः ।
verse 2.1.1.85
page 0013

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 सारस m. ° = रिपु,  H XLIII,  88 [सारं स्यन्तीति सारसा रिपवः]
 XLVIII,  15.

 सारस [n.] = °सरःसमूह,  H V,  2.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
सारसस्तु लक्ष्मणः स्यात्पुष्कराख्यः कुरंकरः ॥ १३२८ ॥
-wordlist-
 
सारस (पुं),  लक्ष्मण (पुं),  पुष्कराख्य (पुं),  कुरङ्कर (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

दार्वाघाट
दार्वाघाट,  सारस,  पुष्कर
दार्वाघाटः सारसः पुष्कराख्यः, 
verse 2.1.1.244
page 0030

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: सारसः
Root: सारस
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ सारसः इति पक्षिविशेषः
Meaning(s):
⇒ Kind of Heron
Shloka(s):
2|3|33|1 ► सारसो मैथुनी कामी गोनर्दः पुष्कराह्वयः। (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|3|33|1 ⇢ सारसः (सारस) (पुं) ⇒ Kind of Heron ⇒ सारसः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|33|1 ⇢ मैथुनी (मैथुनिन्) (पुं) ⇒ Kind of Heron ⇒ सारसः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|33|1 ⇢ कामी (कामिन्) (पुं) ⇒ Kind of Heron ⇒ सारसः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|33|1 ⇢ गोनर्दः (गोनर्द) (पुं) ⇒ Kind of Heron ⇒ सारसः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|33|1 ⇢ पुष्कराह्वयः (पुष्कराह्वय) (पुं) ⇒ Kind of Heron ⇒ सारसः इति पक्षिविशेषः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ सारसप्रिया
जातिः ➡ पक्षी
पति_पत्नीसंबन्धः ➡ सारसप्रिया
    

Mahabharata

English

Sārasa,  a Suparṇa,  son of Garuḍa. § 564 (Mātalīyop.): V,  101,  3596.

पुराणम्

English

सारस १ / SĀRASA I. A child of garuḍa. (M.B. Udyoga Parva,  Chapter 101,  Verse 11).

सारस २ / SĀRASA II. A son of yadu. He founded the city Krauñcapura on the banks of the river Venā in South india. (harivaṁśa,  2,  38,  27).

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  सारसः
Root:  सारस
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ moon
⇒ heron
⇒ stork
⇒ crying
⇒ calling
⇒ bird in general
⇒ kind of measure
⇒ Indian or Siberian crane
⇒ Indian crane [ Ardea Sibirica - Zoo. ]
⇒ relating or belonging to or coming from a pond or lake
Shloka(s): 
2|5|22|1 ► क्रुङ्क्रौञ्चोऽथ बकः कह्वः पुष्कराह्वस्तु सारसः। (सिंहादिवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|5|22|1 ⇢ पुष्कराह्वः (पुष्कराह्व) (पुं)
➠ 2|5|22|1 ⇢ सारसः (सारस) (पुं) ⇒ moon, heron, stork, crying, calling, bird in general, kind of measure, Indian or Siberian crane, Indian crane [ Ardea Sibirica - Zoo. ], relating or belonging to or coming from a pond or lake
Related word(s): 
परा_अपरासंबन्धः ➡ सारसस्त्री
जातिः ➡ पक्षी
पति_पत्नीसंबन्धः ➡ सारसस्त्री
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 सारसं,  क्ली,
   (सरसि भवम् । सरस् + अण् ।)पद्मम् । इत्यमरः । १ । १० । ४० ॥
 स्त्रीकट्या-भरणम् । इति केचित् ॥

 सारसं,  त्रि,  (सरसि भवम् । सरस् + अण् ।)सरोवरोद्भवजलादि । तज्जलगुणाः । तथा,  --“नद्याः शैलवराच्चाम्भो यत्र संस्रुत्य तिष्ठति ।तत् सरोजजलं छन्नं तदद्भः सारसं स्मृतम् ॥
सारसं सलिलं बल्यं तृष्णाघ्नं मधुरं लघु ।रोचनं तुवरं रूक्षं बद्धमूत्रमलं सितम् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
(यथा च ।“क्षारं घनं वातकफानुकारित्वग्दोषकृत् तत् कटु दीपनञ्च ।प्रोक्तं विपाके भ्रमशोषकारिस्यात् सारसं नो सुखकारि वारि ॥
”इति हारीते प्रथमस्थाने सप्तमेऽध्याये ॥
)

 सारसः,  पुं,
   चन्द्रः । इति मेदिनी ॥

 सारसः,  पुं,
   स्त्री,
   (सरसि भवः । अण् ।) स्वनाम-ख्यातपक्षी । तत्पर्य्यायः । पुष्कराह्वः २ ।इत्यमरः । २ । ५ । २२ ॥
 गोनर्द्दः ३ नाङ्कुरः ४लक्ष्मणः ५ लक्षणः ६ सरसीकः ७ सरोत्सवः ८इति शब्दरत्नावली ॥
 रसिकः ९ कामी १० ।तन्मांसगुणाः । मधुरत्वम् । अम्लत्वम् । कषाय-त्वम् । महातिसारपित्तग्रहण्यर्शोनाशित्वञ्च ।इति राजनिर्घण्टः ॥
 * ॥
 तस्य शकुनं यथा,  --“इष्टार्थसिद्धिः सकलासु दिक्षुस्यात् सारसद्वन्द्वविलोकनेन ।श्रुत्वास्य पृष्ठे निनदं न गच्छेत्सिध्यत्यभीष्टं गृह एव यस्मात् ॥
वामेन योषित्कुललाभकारीशब्दस्तथाग्रे नृपतोऽर्थलब्ध्यै ।यः सारसाभ्यां युगपद्विरावःकृतोऽचिरेण क्रमतोऽपि वामः ।स वेदितव्यः कथितार्थकारीक्रौञ्चद्वयस्याप्ययमेव वर्गः ॥
”इति वसन्तराजशाकुने सारसवर्गः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 सारस न०
  सरो नियतवसतिरस्य अण् । १ पद्मे अमरः२ कट्यामरणे च । सहं रसेन स्वार्थे अण् । ३ चन्द्रे४ स्वनामख्याते पक्षिणि पुंस्त्री० स्त्रियां ङीष्सरस इदम् अण् । ५ सरोवरसम्बन्धिनि त्रि०
  । “नद्य-शैलवराच्चाम्भा यत्र संस्रुत्य तिष्ठति । तत्सरोज जलंछन्नं सारसं परिकीर्त्तितम्” भावप्र० उक्ते ६ जलभेदे“सारसं सलिलं बल्यं तृष्णाघ्नं मधुरं लधु । रोचनंतुवरं रूक्षं वद्धमूत्रमलं हितम्” तत्रोक्तास्तद्गुणाः ।

Capeller

German

 सारस,  f.
  ई Teich-,  See-. m.
  ein best.
Wasservogel (f.  ई dessen Weibchen)
auch Mannsname.

Burnouf

French

 सारस सारस a. (सरस्) d'étang,  lacustre. -- S. m.
 
la Lune. -- S. m.
  [f.  ई] grue indienne. -- S. n.
  lotus.
Ceinture de femme.
सारसन n.
  ceinture de femme.
		 Baudrier ou ceinturon de
soldat.

Stchoupak

French

 १ सारस-
 -ई- a. relatif ou appartenant à un étang 
 m.
  sorte
d'oiseau aquatique,  héron (Ardea sibirica) 
 fils de Garuḍa 
 de Yadu 
 n.
 
d'un bossu (aussi -क-) 
 f.
  femelle du héron 
 -इका- f.
  id.
°गृध्र- m.
  du. héron et vautour.

 २ सारस-
 a. qui crie 
 1 -य- nt. cri.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.