| YouTube Channel

सारथिः (sArathiH)

 
Apte
English
सारथिः [sārathiḥ], [सृ-अथिण् सह रथेन सरथः घोटकः तत्र नियुक्तः इञ् वा Tv.
cf.
Uṇ.*
 4.89]
A charioteer
स शापो न त्वया राजन् न च सारथिना श्रुतः
R.*
 1.78
मातलिसारथिर्ययौ 3.67.
A companion, helper
R.*
 3.37.
The ocean.
A leader, guide.
Apte 1890
English
सारथिः [सृ-अथिण्, सह रथेन सरथः घोटकः तत्र नियुक्तः इञ् वा Tv.
cf. Uṇ. 4. 89] 1 A charioteer
स शापो न त्वया राजन् न च सारथिना श्रुतः R. 1. 78
मातलिसारथिर्ययौ 3. 67.
2 A companion, helper
R. 3. 37.
3 The ocean.
Apte Hindi
Hindi
सारथिः
पुं*
 - सृ + अथिण् सह रथेन सरथः घोटकः तत्र नियुक्तः इञ् वा
रथवान
सारथिः
पुं*
 - सृ + अथिण् सह रथेन सरथः घोटकः तत्र नियुक्तः इञ् वा
"साथी, सहायक"
सारथिः
पुं*
 - सृ + अथिण् सह रथेन सरथः घोटकः तत्र नियुक्तः इञ् वा
समुद्र
सारथिः
पुं*
 - "सृ+अथिण्, सह रथेन सरथः(घोटकः तत्र नियुक्तः)इञ् वा"
रथवान
सारथिः
नपुं*
 - "सृ+अथिण्, सह रथेन सरथः(घोटकः तत्र नियुक्तः)इञ् वा"
पथप्रदर्शक
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 सारथिः, रथकुटुम्बः, रथकुटुम्बिकः, रथकुटुम्बी, रथवाहकः, प्राजकः, युग्यवाहः, युञ्जानः, धूर्षद्
noun
यः तुरगरथं चालयति।
"सारथिः अश्वं तुरगरथे बध्नाति।"
Synonyms:
 सारथिः, सूतः, क्षत्ता, नियामक, निषङ्गथि, प्रवेता, रथवाहक, रथसारथि, संग्रहीता, संग्राहक, सचक्री, सादि, सव्येष्ठा, स्थपति
noun
यः रथं चालयति।
"महाभारते युद्धे श्रीकृष्णः अर्जुनस्य सारथिः आसीत्।"
Synonyms:
 सारथिः
noun
एकं नगरम् ।
"सारथेः उल्लेखः ललितविस्तरे वर्तते"
Tamil
Tamil
ஸாரதி2: : தேர் ஓட்டுபவன், உதவியாள், கடல்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: सारथिः
Root: सारथि
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ ocean
⇒ helper
⇒ coachman
⇒ assistant
⇒ charioteer
⇒ driver of a car
⇒ son of a saratha
⇒ any leader or guide
Shloka(s):
2|8|59|2 ► नियन्ता प्राजिता यन्ता सूतः क्षत्ता च सारथिः॥ (क्षत्रियवर्गः)
2|8|60|1 ► सव्येष्ठदक्षिणस्थौ च संज्ञा रथकुटुम्बिनः। (क्षत्रियवर्गः)
3|3|107|1 ► प्रतियत्नावुभौ लिप्सोपग्रहावथ सादिनौ। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|8|59|2 ⇢ नियन्ता (नियन्तृ) (पुं) ⇒ tamer, carter, governor, restrainer, charioteer, who or what holds in or restrains or governs or tames
➠ 2|8|59|2 ⇢ प्राजिता (प्राजितृ) (पुं)
➠ 2|8|59|2 ⇢ यन्ता (यन्तृ) (पुं) ⇒ guide, ruler, fixing, driver, manager, governor, limiting, granting, bestowing, charioteer, restraining, establishing, withholding from
➠ 2|8|59|2 ⇢ सूतः (सूत) (पुं) ⇒ sun, born, groom, urged, driver, impelled, engendered, charioteer, quicksilver, one that has, brought forth, young quadruped, master of the horse, caretaker of horses, carpenter or wheelwright
➠ 2|8|59|2 ⇢ क्षन्त्रा (क्षन्त्रृ) (पुं)
➠ 2|8|59|2 ⇢ सारथिः (सारथि) (पुं) ⇒ ocean, helper, coachman, assistant, charioteer, driver of a car, son of a saratha, any leader or guide
➠ 2|8|60|1 ⇢ सव्येष्ठः (सव्येष्ठ) (पुं)
➠ 2|8|60|1 ⇢ दक्षिणस्थः (दक्षिणस्थ) (पुं) ⇒ charioteer, standing on the right of his master
➠ 3|3|107|1 ⇢ सादी (सादिन्) (पुं) ⇒ horseman, wearying, charioteer, destroying, exhausting, any one sitting or riding on
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ सेना
परा_अपरासंबन्धः ➡ मनुष्यः
स्व_स्वामीसंबन्धः ➡ राजा
अन्यसंबन्धाः ➡ रथः
उपजीव्य_उपजीवक_भावः ➡ रथः
जातिः ➡ मनुष्यः
उपाधि ➡ वृत्तिः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सारथिः,
पुं,
 (सरत्यश्वानिति । सृ + अन्तर्भावि-ण्यर्थः + “सर्त्तेर्णिच्च ।” उणा० ४ । ८९ । इतिघथिन् ।) रथादिघोटकनियोगकर्त्ता । तत्-पर्य्यायः । नियन्ता २ प्राजिता ३ यन्ता ४सूतः ५ क्षत्ता ६ सव्येष्टा ७ दक्षिणस्थः ८ रथ-कुटुम्बी ९ । इत्यमरः । २ । ८ । ५९-६० ॥
सादी १०सव्येष्ठः ११ नियामकः १२ चातुरिकः १३ ।इति जटाधरः ॥
प्रवेता १४ रथनागरः १५ ।इति शब्दरत्नावली ॥
सरथस्यापत्यं सारथिःबाह्वाद्यत इति ष्णिः । सह रथेन वर्त्तते योऽसौसरथोऽश्वः तं प्रेरयति ढघे कादिति ष्णिर्व्वा ।सारयति अश्वान् इति ञ्यन्तात् सृ गतावि-त्यस्मात् नाम्नीति अथिप्रत्ययो वा । इत्यमर-टीकायां भरतः ॥
तल्लक्षणं यथा, मात्स्ये ।२१५ । २० -- २१ ।“निमित्तशकुनज्ञानो हयशिक्षाविशारदः ।हयायुर्व्वेदतत्त्वज्ञो भूरिभागविशेषवित् ॥
स्वामिभक्तो महोत्साहः सर्व्वेषाञ्च प्रियंवदः ।शूरश्च कृतविद्यश्च सारथिः परिकीर्त्तितः ॥
”समुद्रः । इति संक्षिप्तसारोणादिवृत्तिः ॥