सार (sAra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 सार r. 10th cl. (सारयति-ते) To become weak.

 सार mfn.
   (-रः-रा-रं)
	 1. Best,  excellent.
	 2. Irrefragable,  (as an argument.)
mn.  (-रः-रं)
	 1. The pith or sap of trees,  &c.
	 2. Strength,  vigour.
	 3.
The essence of anything,  the essential or vital part of it.
	 4. The subs-
tance or material part,  (of a speech,  book,  message,  &c.)
	 5. Marrow.
6. Air,  wind.
	 7. Sickness,  disease.
	 8. Firmness,  hardness.
	 9. The
coagulum of curds,  &c.,  cream. 
	 10. Fresh butter.
	 11. Prowess, 
valour,  heroism. 
	 12. Nectar.
	 13. Wealth,  riches.
	 m.
  (-रः)
	 1. A man
at chess,  backgammon,  &c.
	 2. Worth,  excellence.
	 3. Compedium, 
summary.
	 4. Impure carbonate of soda.
	 5. Climax,  (in rhetoric.)
	 n.
 
(-रं)
	 1. Water.
	 2. Wealth.
	 3. Propriety,  fitness.
	 4. Steel.
	 5.
Wood,  thicket.
	 f.
  (-रा)
	 1. Essential.
	 2. Best.
	 3. Strong, 
vigorous.
	 4. Genuine,  true.
	 5. Thoroughly proved 6. Durbā-
grass.
	 f.
  (-री) The Shālika or Sārikā,  (Turdus salica, 
BUCH.)
 E.
  सृ to go,  aff.
   घञ्
 or सार्-अच् aff.
  

Capeller Eng

English

 1 सार a.
  driving away,  removing
 m.
  course,  way (only —°).

 2 सा॑र m.
  n.
  the interior firm parts of a body
 firmness, 
solidity,  strength
 property,  wealth
 substance or essence of anything
nectar
 water. 

Yates

English

 सार (रः) 1.
m.
  The pith or sap of
a tree
 cream,  strength,  es-
sence,  marrow.
m.
  (रः-री) Man
at chess. 1.
f.
  Durba grass.
f.
 
(ई)
Turdus salica. n.
  Water
wealth
 fitness
 steel.
a. Best, 
excellent.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

सार 	-	  sAra 	-	 adj.
  	-	 curds
पयस्या 	-	  payasyA 	-	 f.
  	-	 curds
क्षीरशर 	-	  kSIrazara 	-	 m.
  	-	 curds
दधिघन 	-	  dadhighana 	-	 m.
  	-	 curds
शण्ड 	-	  zaNDa 	-	 m.
  	-	 curds
स्थूल 	-	  sthUla 	-	 n.
  	-	 curds
ससार 	-	  sasAra 	-	 adj.
  	-	  with curds
अम्ल 	-	  amla 	-	 m.
 , n.
  	-	  sour curds
मङ्गल्य 	-	  maGgalya 	-	 n.
  	-	  sour curds
विरल 	-	  virala 	-	 n.
  	-	  sour curds
श्रीघन 	-	  zrIghana 	-	 n.
  	-	  sour curds
मस्त्वामिक्षा 	-	  mastvAmikSA 	-	 f.
  	-	  whey and curds
रूक्ष 	-	  rUkSa 	-	 n.
  	-	  thick part of curds
मस्तु 	-	  mastu 	-	 n.
  	-	  watery part of curds
क्षीरसन्तानिका 	-	  kSIrasantAnikA 	-	 f.
  	-	 curds mixed with milk
द्रप्स 	-	  drapsa 	-	 n.
  	-	  thin or diluted curds
द्रप्स्य 	-	  drapsya 	-	 n.
  	-	  thin or diluted curds
सेकमिश्रान्न 	-	  sekamizrAnna 	-	 n.
  	-	  food mixed with curds
बुस 	-	  busa 	-	 n.
  	-	  thick part of sour curds
रसिका 	-	  rasikA 	-	 f.
  	-	 curds with sugar and spice
मार्जित 	-	  mArjita 	-	 m.
  	-	 curds with sugar and spice
सेव्य 	-	  sevya 	-	 n.
  	-	  thick middle part of curds
फाणि 	-	  phANi 	-	 f.
  	-	  flour or meal mixed with curds
कर्कसार 	-	  karkasAra 	-	 n.
  	-	  flour or meal mixed with curds
अग्रद्रवसंहति 	-	  agradravasaMhati 	-	 f.
  	-	  thin upper part of milk or curds
रसाला 	-	  rasAlA 	-	 f.
  	-	 curds mixed with sugar and spices
विधुरा 	-	  vidhurA 	-	 f.
  	-	 curds mixed with sugar and spices
वाजिन 	-	  vAjina 	-	 n.
  	-	 curds or the scum of curdled milk
शिखरिन् 	-	  zikharin 	-	 m.
  	-	  dish of curds and sugar with spices
करम्भ 	-	  karambha 	-	 m.
  	-	  cake or flour or meal mixed with curds
हवङ्ग 	-	  havaGga 	-	 m.
  	-	  eating rice and curds from a metal cup
वाजिन 	-	  vAjina 	-	 n.
  	-	  ceremony performed with curds for the vAjins

सार 	-	 sAra 	-	 m.
  n.
  	-	 essence
सत्त्व 	-	 sattva 	-	 n.
  	-	 essence
रसः 	-	  rasaH 	-	 adj.
  	-	 essence
वस्तुक 	-	  vastuka 	-	 adj.
  	-	 essence
आत्मता 	-	  AtmatA 	-	 f.
  	-	 essence
धर्मता 	-	  dharmatA 	-	 f.
  	-	 essence
क्षार 	-	  kSAra 	-	 m.
  	-	 essence
क्षारक 	-	  kSAraka 	-	 m.
  	-	 essence
द्रव 	-	  drava 	-	 m.
  	-	 essence
निकर 	-	  nikara 	-	 m.
  	-	 essence
मेध 	-	  medha 	-	 m.
  	-	 essence
रस 	-	  rasa 	-	 m.
  	-	 essence
समूह 	-	  samUha 	-	 m.
  	-	 essence
आत्मन् 	-	  Atman 	-	 m.
  	-	 essence
तत्त्व 	-	  tattva 	-	 n.
  	-	 essence
रूपतत्त्व 	-	  rUpatattva 	-	 n.
  	-	 essence
आत्मत्व 	-	  Atmatva 	-	 n.
  	-	 essence
तेजस् 	-	  tejas 	-	 n.
  	-	 essence
द्रविण 	-	  draviNa 	-	 n.
  	-	 essence
परायण 	-	  parAyaNa 	-	 n.
  	-	 essence

सार 	-	  sAra 	-	 m.
  	-	 quintessence
सङ्क्षेप 	-	  saGkSepa 	-	 m.
  	-	  essence or quintessence
समुद्रसार 	-	  samudrasAra 	-	 n.
  	-	 quintessence of the sea
संसारसार 	-	  saMsArasAra 	-	 m.
  	-	 quintessence of the world
सत्त्वराशि 	-	  sattvarAzi 	-	 m.
  	-	 quintessence of energy or courage

सार 	-	  sAra 	-	 adj.
  	-	 epitome
सङ्ग्रह 	-	  saGgraha 	-	 m.
  	-	 epitome
सङ्क्षेप 	-	  saGkSepa 	-	 m.
  	-	 epitome
परायण 	-	  parAyaNa 	-	 n.
  	-	 epitome
वेदान्तसार 	-	  vedAntasAra 	-	 m.
  	-	  essence or epitome of the vedAnta

सार 	-	 sAra 	-	 m.
  	-	 extract
सुनोति  { सु } 	-	 sunoti{su} 	-	 verb 5 	-	 extract
निष्कर्षण 	-	 niSkarSaNa 	-	 n.
  	-	 extraction  [ computer ]
अवलेहिका 	-	  avalehikA 	-	 f.
  	-	 extract
उद्धृति 	-	  uddhRti 	-	 f.
  	-	 extract
द्रवरसा 	-	  dravarasA 	-	 f.
  	-	 extract
सोम 	-	  soma 	-	 m.
  	-	 extract
निर्यास 	-	  niryAsa 	-	 m.
  	-	 extract
क्वथ 	-	  kvatha 	-	 m.
  	-	 extract
निष्कर्ष 	-	  niSkarSa 	-	 m.
  	-	 extract
अवलेह 	-	  avaleha 	-	 m.
  	-	 extract
निर्यूह 	-	  niryUha 	-	 m.
  	-	 extract
निर्यूष 	-	  niryUSa 	-	 m.
  	-	 extract
उद्धार 	-	  uddhAra 	-	 m.
  	-	 extract
घनरस 	-	  ghanarasa 	-	 m.
 n.
  	-	 extract
अपनयति  { अपनी } 	-	  apanayati  { apanI } 	-	 verb 	-	 extract
उत्कर्षति  { उत्कृष् } 	-	  utkarSati  { utkRS } 	-	 verb 	-	 extract
उत्कर्षते  { उत्कृष् } 	-	  utkarSate  { utkRS } 	-	 verb 	-	 extract
उत्खिदति  { उत्खिद् } 	-	  utkhidati  { utkhid } 	-	 verb 	-	 extract
कुष्णाति  { कुष् } 	-	  kuSNAti  { kuS } 	-	 verb 	-	 extract

सार 	-	  sAra 	-	 adj.
  	-	 nectar
सुधा 	-	  sudhA 	-	 f.
  	-	 nectar
मदिरा 	-	  madirA 	-	 f.
  	-	 nectar
भक्तजा 	-	  bhaktajA 	-	 f.
  	-	 nectar
अमृतरस 	-	  amRtarasa 	-	 m.
  	-	 nectar
त्रिदशाहार 	-	  tridazAhAra 	-	 m.
  	-	 nectar
पेयूष 	-	  peyUSa 	-	 m.
  	-	 nectar
रस 	-	  rasa 	-	 m.
  	-	 nectar
सोम 	-	  soma 	-	 m.
  	-	 nectar
स्त्येन 	-	  styena 	-	 m.
  	-	 nectar
त 	-	  ta 	-	 m.
  	-	 nectar
अमृत 	-	  amRta 	-	 n.
  	-	 nectar
देवभोज्य 	-	  devabhojya 	-	 n.
  	-	 nectar
पेत्व 	-	  petva 	-	 n.
  	-	 nectar
लेह्य 	-	  lehya 	-	 n.
  	-	 nectar
रेत्र 	-	  retra 	-	 n.
  	-	 nectar
सबर् 	-	  sabar 	-	 n.
  	-	 nectar
समुद्रनवनीत 	-	  samudranavanIta 	-	 n.
  	-	 nectar
समुद्रनवनीतक 	-	  samudranavanItaka 	-	 n.
  	-	 nectar
सुधामृत 	-	  sudhAmRta 	-	 n.
  	-	 nectar

Wilson

English

 सार
mfn.
   (-रः-रा-रं)
1 Best,  excellent.
2 Irrefragable,  (as an argument.)
m.
  (-रः)
1 The pith or sap of trees,  &c.
2 Strength,  vigour.
3 The essence of any things,  the essential or vital part of it.
4 The substance or material part (of a speech,  book,  message,  &c.)
5 Marrow.
6 Air,  wind.
7 Sickness,  disease.
8 Firmness,  hardness.
9 The coagulum of curds,  &c. cream. 
10 Fresh butter.
11 Prowess,  valour,  heroism. 
m.
  (-रः-री) A man at chess,  backgammon,  &c.
n.
  (-रं)
1 Water.
2 Wealth.
3 Properity,  fitness.
4 Steel.
5 (In rhetoric, ) Climax.
f.
  (-रा) Dūrbbā grass. (-री) The
Shalik or Sārikā,  (Turdus salica,  BUC.)
E.
  सृ to go,  aff.
   घञ्.

Apte

English

सार [sāra],  a.
  [सृ-घम्,  सार्-अच् वा]

Essential.

Best,  highest,  most excellent
 एतद्वः सारफल्गुत्वं बीजयोन्योः प्रकीर्तितम् Ms.*
  9.56
 द्वयोः सारं तुल्यं द्वितयमभियुक्तेन मनसा Mu.*
  1.13.

Real,  true,  genuine.

Strong,  vigorous
 सारबलम् Kau. A.
 1
 सुयुद्धकामुकं सारमसारं विपरीतकम् Śukra. 4.872.

Sound,  thoroughly proved.

Highest or best (at the end of comp.
 )
 त्रिवर्गसारः Ku.*
  5.38.

Just,  right
 पृथोस्तत् सूक्तमाकर्ण्य सारं सुष्ठु मितं मधु Bhāg.*
  4.22.17.

Speckled,  motley.

Driving away
 यो$यं दिधक्षोर्दावपावकस्य गरिम- सारः सीकरासारः B. R.*
   2.6/61. -रः,  -रम् (but usually m.
  only except in the first 4 senses)

Essence,  essential part,  quintessence
 स्नेहस्य तत् फलमसौ प्रणयस्य सारः Māl.
 1. 9
 U.*
  6.22
 असारे खलु संसारे सारमेच्चतुष्टयम् । काश्यां वासः सतां संगो गङ्गांम्भः शंभुसेवनम् ॥ Dharm.*
  14.

Substance,  pith.

Marrow
 निःशेषं शकलितवल्कलाङ्गसारैः Ki.*
  17.62.

Real truth,  main point.

The sap or essence of trees
 as in खदिरसार,  सर्जसार.

Summary,  epitome,  compendium. 

Strength,  vigour,  power,  energy
 सारं धरित्रीधरणक्षमं च Ku.*
  1.17
 R.*
  2.74.

Prowess,  heroism,  courage
 राज्ञा हिमवतः सारो राज्ञः सारो हिमाद्रिणा R.*
  4.79.

Firmness,  hardness.

Wealth,  riches
 गामात्तसाराम् R.*
  5.26.

Nectar.

Fresh butter.

Air,  wind. 

Cream,  coagulum of curds.

Disease.

Matter,  pus.

Worth,  excellence,  highest perception. 

A man at chess.

Impure carbonate of soda. 

A figure of speech corresponding to English 'climax'
 उत्तरोत्तरमुत्कर्षो भवेत् सारः परावधिः K. P.*
   1.

The heart.

Course,  motion. 

Extension. 

Any or chief ingredient.

(In Rhet.
 ) A kind of climax.

Dung.

Pus.

रा Dūrvā grass.

Kuśa grass.

रम् Water

Fitness,  propriety.

Wood,  thicket.

Steel.Comp.   -अपराधौ m.
  du.
  the ability (of a criminal to suffer) and the nature of crime
 the greatness of the crime
 सारापराधौ चालोक्य दण्डं दण्ड्येषु पातयेत् Ms.*
  8. 126
 cf.
   9.262. -असार a.
  valuable and worthless,  strong and weak.

(रम्) worth and worthlessness
 सारासारं च भाण्डानाम् Ms.*
  9.331.

substance and emptiness.

strength and weakness. ˚विचारः consideration of strong and weak points &c.
  -गन्धः sandal wood.-गात्र a.
  strong-limbed. -गुणः a principal virtue. -गुरुa.  heavy with weight. -ग्रीवः N.
  of Śiva.  -जम् fresh butter. -तरुः the plantain tree.

दा N.
  of Sarasvatī.

of Durgā. -द्रुमः the Khadira tree. -फल्गु a.
  superior and inferior
 Kau. A.
 2.7. ˚त्वम् goodness and badness
 comparative importance
 एतद्वः सारफल्गुत्वं बीज- योन्योः प्रकीर्तितम् Ms.*
  9.56. -भङ्गः loss of vigour.

भाण्डम् a natural vessel.

a bale of goods,  merchandise.

implements. -मार्गणम् searching for pith or marrow.-मितिः the Veda.  -योध a.
  consisting of excellent warriors. -लोहम् steel.

Apte 1890

English

 सार a. [सृ-घञ्,  सार्-अच् वा] 1 Essential. 
2 Best,  highest,  most excellent
 Mu. 1. 13. 
3 Real,  true,  genuine. 
4 Strong,  vigorous. 
5 Sound,  thoroughly proved. 
6 Highest or best (at the end of comp.)
 त्रिवर्गसारः Ku. 5. 38. 
रः,  
रं (but usually m. only except in the first {4} senses) 1 Essence,  essential part,  quintessence
 स्नेहस्य तत्फलमसौ प्रणयस्य स Māl. 1. 9
 U. 6. 22. असारे खलु संसारे सारमेतच्चतुष्टयम् । काश्यां वासः सतां संगो गंगांभः शंभुसेवनं ॥ Dharm. 14. 
2 Substance,  pith. 
3 Marrow. 
4 Real truth,  main point. 
5 The sap or essence of trees
 as in खदिरसार,  सर्जसार. 
6 Summary,  epitome,  compendium. 
7 Strength,  vigour,  power,  energy
 सारं धरित्रीधरणक्षमं च Ku. 1. 17
 R. 2. 74. 
8 Prowess,  heroism,  courage
 R. 4. 79. 
9 Firmness,  hardness. 
10 Wealth,  riches
 गामात्तसारां R. 5. 26. 
11 Nectar. 
12 Fresh butter. 
13 Air,  wind. 
14 Cream,  coagulum of curds. 
15 Disease. 
16 Matter,  pus. 
17 Worth,  excellence,  highest perception. 
18 A man at chess. 
19 Impure carbonate of soda. 
20 A figure of speech corresponding to English ‘climax’
 उत्तरोत्तरमुत्कर्षो भवेत्सारः परावधिः K. P. 10. 
21 The heart. 
रा 1 Dūrvā grass. 
2 Kuśa grass. 
रं 1 Water. 
2 Fitness,  propriety. 
3 Wood,  thicket. 
4 Steel. 
Comp. 
असार a. valuable and worthless,  strong and weak. (
रं) {1} worth and worthlessness. {2} substance and emptiness. {3} strength and weakness. °विचारः consideration of strong and weak points &c. 
गंधः sandal wood. 
ग्रीवः N. of Śiva. 
जं fresh butter. 
तरुः the plantain tree. 
दा {1} N. of Sarasvatī. {2} of Durgā. 
द्रुमः the Khadira tree. 
भंगः loss of vigour. 
भांडं {1} a natural vessel. {2} a bale of goods,  merchandise. {3} implements. 
मितिः the Veda. 
लोहं steel. 

Monier Williams Cologne

English

 1. सार m.
  (fr.  √ सृ) course,  motion (See पूर्व-स्°)

 stretching out,  extension,  Kālac.
  

 सार mfn.
   driving away,  destroying,  Bālar.
  ii,  60/61

 2. सा॑र mn.  (ifc.  f(आ). 
 perhaps to be connected with 1. सार above
 prob. fr.
  a lost root meaning ‘to be strong’) the core or pith or solid interior of anything,  RV.
   &c.
   &c.
  

 firmness,  strength,  power,  energy,  AV.
   &c.
   &c.
  

 the substance or essence or marrow or cream or heart or essential part of anything,  best part,  quintessence (ifc.  =
  ‘chiefly consisting of or depending on &c.
  ’ [cf.   पर] e.g. धर्म-सारं जगत्,  ‘the world chiefly depends on justice’
 तूष्णीं-सार mfn.
   ‘chiefly silent’
 सारत् सारम्,  ‘the very best’),  AitBr.
   &c.
   &c.
  

 the real meaning,  main point,  MW.
  

 a compendium,  summary,  epitome (often ifc.  in titles of books)

 a chief-ingredient or constituent part of the body (causing the peculiarities of temperament
 reckoned to be 7,  viz. सत्त्व,  शुक्र,  मज्जन्,  अस्थि,  मेदस्,  मांस,  रक्त),  Suśr.
 
 VarBṛS.
 

 any ingredient,  Suśr.
 

 nectar,  R.
 
 BhP.

 cream,  curds,  L.
 

 worth,  value (एण,  ‘in consideration of’,  ‘according to’),  Mn.
  
 Yājñ.
  &c.
  

 wealth,  property,  goods,  riches,  Kāv.
 
 Pur.
 
 Rājat.

 (in rhet.) a kind of climax (उत्तरोत्तरम् उत्कर्षः),  Sāh.
 
 Kpr.

 resin used as a perfume,  Suśr.
 
 ŚārṅgS.

 water,  Vās.
 

 dung,  Kṛṣis.

 the matter formed in a boil or ulcer,  pus,  MW.
  

 impure carbonate of soda,  ib.

 a confederate prince,  ally,  VarBṛS.
 

 (=  1. शार) a piece at chess or backgammon &c.
  

 सा॑र mf(आ)n.  hard,  firm solid strong,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 precious,  valuable,  Daś.
 

 good,  sound,  best,  excellent,  BhP.
  
 Pañcar.

 sound (as an argument,  thoroughly proved),  W.
 

 full of (instr.),  VarBṛS.
 

 motley,  speckled (=  शार),  Suśr.
 
 Kād.

 3. सार mfn.
   having spokes,  Śulbas.
 

Monier Williams 1872

English

 सार सार,  अस्,  m. (fr. rt. सृ,  ‘to go, 
pervade, ’ apparently involving in some of its deriva-
tives a meaning ‘to be strong,  to be whole or
entire, ’ cf. सर्व),  essence,  substance
 the substantial
or essential part of anything
 the best or choicest
part
 the quintessence
 the heart
 the matter (of a
book,  speech,  &c.
 also अम्,  n.,  according to some)
real meaning,  main point,  real truth,  (also अम्,  n.)
marrow
 pith
 the sap of trees and plants,  (also
अम्,  n.)
 cream,  curds
 nectar
 the matter formed
in a boil or ulcer,  pus
 strength,  power,  vigour, 
force,  courage,  prowess,  valour,  heroism
 firmness, 
hardness
 worth,  excellence,  highest degree of per-
fection
 wealth,  goods,  riches
 a compendium,  sum-
mary,  epitome
 impure carbonate of soda
 sickness, 
disease [cf. सारण ]
 air,  wind
 (अस्,  ई),  m. f. a
chess-man,  piece at chess or backgammon [cf. शार, 
शारि]
 (आ),  f. a kind of plant (= कृष्ण-त्रिवृता)
Dūrvā grass
 Kuśa grass
 (ई),  f. a kind of bird (=
सारिका)
 a kind of plant,  = सप्तला
 (अम्),  n.
pith
 sap
 water
 fresh butter
 wealth
 propriety, 
fitness
 steel
 a wood,  thicket,  = विपिन
 (in rhe-
toric) a climax
 (अस्,  आ,  अम्),  essential,  substantial
vigorous,  strong,  hard
 excellent
 good,  sound, 
best
 real,  true,  genuine
 sound (as an argument), 
thoroughly proved
 [cf. Lat. serum.]
—सार-खदि-
र,  अस्,  m. ‘hard Khadira, ’ a kind of Acacia Catechu
(= दुष्-खदिर).
—सार-गन्ध,  अस्,  m. ‘hav-
ing the perfection of scent, ’ sandal-wood.
—सार-
गीता,  f.,  N. of a short work on Yoga.
—सार-ग्रा-
हिन्,  ई,  इणी,  इ,  extracting the essence or best part of
anything.
—सार-ग्रीव,  अस्,  m. ‘strong-necked, ’ epi-
thet of Śiva.
—सार-ज,  अम्,  n. ‘produced from
cream, ’ fresh butter
 [cf. सर-ज।]
—सार-तरु, 
उस्,  m. ‘pith tree,  sap tree, ’ the plantain tree (=
कदल,  q. v.
 so called as containing no hard wood
in the stem).
—सार-तस्,  ind. essentially,  from
strength,  by or with vigour,  vigorously,  according
to wealth,  with regard to riches.
—सार-ता,  f. or
सार-त्व,  अम्,  n. essence,  substance
 strength
highest degree.
—सार-दा,  f. ‘force-giver, ’ epithet
of Sarasvatī (goddess of speech)
 of Durgā.
—सार-
द्रुम,  अस्,  m. ‘hard. tree, ’ the Khadira tree.
—सार-पादप,  अस्,  m. a particular plant or tree, 
(probably = धामनी।)
—सार-फल्गुत्व,  अम्,  n.
substance and emptiness,  importance and insignifi-
cance.
—सार-भङ्ग,  अस्,  अम्,  m. n. destruction or
loss of vigour
 (अस्,  आ,  अम्),  deprived of substance
or strength.
—सार-भट्टारक,  अस्,  m.,  N. of an
author.
—सार-भाण्ड,  अम्,  n. a natural vessel (as
the bag or skin containing the musk of the musk-
deer)
 a bale of goods
 implements.
—सार-भुज्, 
क्,  क्,  क्,  eating the essence or best part of anything.
—सार-मञ्जरी,  f.,  N. of a commentary by Śrī-
nātha-śarman on the Pariśiṣṭa-prakāśa.
—सार-
मिति,  इस्,  m. ‘truth-measuring,  truth-determining, ’
the Veda.
—सार-मूषिका,  f. a kind of plant (=
देव-दाली).
—सार-योग,  अस्,  m. possession of the
essence or substance of anything.
—सार-लहरी,  f., 
N. of a grammatical work by Kavi-candra.
—सार-
लोह,  अम्,  n. ‘the essence of iron, ’ steel.
—सार-
वत्,  आन्,  अती,  अत्,  having substance,  substantial
 hav-
ing pith or sap
 fertile.
—सारवत्-ता,  f. substanti-
ality,  hardness,  force,  strength.
—सार-वर्जित,  अस्, 
आ,  अम्,  ‘devoid of substance, ’ pithless,  sapless.
—सार-
सङ्ग्रह,  अस्,  m. concentration of essence
 N. of a
philosophical work by Varada-rāja
 of a work on
the proper seasons for performing ceremonies or for
commencing other undertakings.
—सार-समुच्-
चय,  अस्,  m.,  N. of a work.
—सार-सिद्धान्त-
कौमुदी,  f.,  N. of a work by Varada-rāja-bhaṭṭa.
—सारापराध-तस् (°र-अप्°),  ind. in accordance
with proved offences or crimes.
—सारावली (°र-
आव्°),  f.,  N. of a work [cf. स्मृति-स्°]
 of a work
on astronomy.
—सारासार (°र-अस्°),  अस्,  आ,  अम्, 
substantial and unsubstantial,  valuable and worthless, 
real and vain
 (अम्),  n. substance and emptiness
strength and weakness
 worth and worthlessness.
—सारासार-ता,  f. the state of being substantial and
unsubstantial or of having strong or weak points,  &c.
—सारासार-विचार,  अस्,  m. the considering or
weighing of strong and weak points.
—सारी-कृ,  cl.
8. P. -करोति,  -कर्तुम्,  to make hard.
—सारोद्-
धार (°र-उद्°),  N. of a work on music.

Macdonell

English

 सार 1. sār-a,  a.
  [√ sṛ] driving away,  destroying 🞄(—°)
 m.
  course.

 सार 2. sā́r-a,  m.
  V.,  C.: core
 strength,  🞄power,  energy
 C.: firmness,  hardness
 value
 🞄wealth,  riches
 pith,  substance,  best part,  🞄quintessence,  epitome (ord. mg.)
 nectar 🞄(rare)
 water (rare)
 kind of climax (rh.)
 🞄a.  having as the best or main thing (—°,  like 🞄para)
 hard,  firm,  strong
 valuable
 best
 🞄right
 motely,  speckled (= śāra): w. bala,  m.
  🞄picked troops: -ka,  a.
  full of (—°)
 -ga,  a.
  🞄strong,  powerful
 -tas,  ad. according to the 🞄value
 according to oneʼs means.

Benfey

English

 सार सार,  perhaps सृ + अ,  with
‘cream, ’
 II.
 9. as first signification, 
 I. adj.
 
 1. Essential,  Hit. iv. d. 71.
 2.
Excellent,  best,  Daśak. in Chr. 194, 
22
 Pañc. i. d. 284
 Hit. iii. d. 89.
 3. Hard,  Śāk. d. 10.
 4. Irrefragable
(as an argument),  proved,  Man.  9,  262.
 II. m.
  (and n.
 ).
 1. The pith or sap of
trees.
 2. The essence of anything, 
the essential or vital part of it,  Hit.
ii. d. 126
 Pañc. 49,  4.
 3. Nectar, 
Bhāg. P. 7,  6,  25.
 4. The substance
or material part (of a book,  speech, 
etc.),  Pañc. pr. d. 3
 10 (n. ).
 5.
Marrow,  Ragh. 10,  10.
 6. Strength, 
vigour,  Hit. 104,  7
 affluence,  Hit. i. d.
90,  M.M. (
अर्थ-,  of wealth,  cf. 
 IV. 2.).
 7. Prowess,  heroism. 
 8. Firmness,  hard-
ness.
 9. The coagulum of curds, 
cream. 
 10. Fresh butter.
 11. Air, 
wind (cf.  शार).
 12. Disease,  pus, 
Hit. ii. d. 101 (and wealth).
 III.
m.
 ,  and f.
  री,  A man at chess,  back-
gammon (cf.  शार).
 IV. n.
 
 1.
Water.
 2. Wealth,  Man.  8,  126
Daśak. in Chr. 189,  3 (at the end of a
comp. adj.
 ).
 3. Fitness.
 4. Steel.
 5.
(In rhetoric),  Climax.
 V. f.
  रा,  Kuśa
grass.
 VI. f.
  री,  Turdus Salica Buch.
 -- Comp.
 
अ-,  adj.
  1. sapless,  Hit. iv.
d. 87. 2. insipid,  Daśak. in Chr. 188, 
2
 vain,  Pañc. 165,  17. 3. weak, 
Pañc. i. d. 376. 4. bad,  Man.  8,  202.
5. poor,  Daśak. in Chr. 180,  23. सार
-अ-,  m.
  1. strength and weakness,  Hit.
104,  7. 2. excellence or defect,  Man.  9, 
331. 3. substance and emptiness.
अग्र-, 
f.
  रा,  a method of numbering,  by which
one may sum up the sand of a hundred
Koṭis of Gaṅgā rivers,  Lalit. 141 (cf. 
Archimedes' method).
अद्रि-,  m.
  iron. 
अन्तःसार,  i. e.
अन्तर्-, 
 I. m.
  and n.
  1.
the inward pus and wealth,  Hit. ii. d.
101. 2. own worth,  Cāṇ. 69 in Berl.
Monatsb. 1864,  411.
 II. adj.
  1. having
inward essence,  full of strength,  Pañc.
i. d. 142. 2. heavy,  ponderous.
अर्थ-, 
m.
  important motive,  Pañc. ii. d. 46.
अश्मसार,  i. e.
अश्मन्-,  m.
  iron,  Suśr.
2,  531,  4.
एक-,  m.
  only essence, 
Bhartṛ. 2,  1. कृष्ण- (cf.  शार), 
 I.
adj.
  of a blue-black colour,  Rām.  5,  32, 
47.
 II. m.
  1. the black-pied antelope, 
Man.  2,  23
 Vikr. d. 120. 2. the name
of several plants.
गिरि-,  m.
  1. iron. 
2. tin. 
घन-,  m.
  camphor,  Lass. 92, 
8.
चन्दन-,  m.
  the best sandal, 
Rām.  2,  20,  43 Gorr. त्रक्सार,  i. e.
त्वच्-,  m.
  reed,  Man.  10,  37.
दृष्ट-, 
adj.
  one of whom the strength is tested, 
Kām.  Nītis. 8,  67.
निस्-अभिभव-, 
adj.
  having the highest excellence,  i. e.
than which there is nothing better, 
Bhartṛ. 2,  54 (but cf.  also
Böhtl. Ind. Spr. 1859). निःसार,  i. e.
निस्-,  adj.
 ,  f.
  रा, 
1. sapless,  Suśr. 1,  20,  16
 Cāṇ. 66 in
Berl. Monatsb. 1864,  411. 2. powerless, 
insignificant,  Pañc. i. d. 421.
 3. in-
sipid.
 4. vain,  perishable,  Hit. iv. d.
71.
प्राण-,  adj.
  having the marrow
of life,  Śāk. d. 37.
वज्र-, 
 I. adj.
 
having the vigour of a thunderbolt, 
Pañc. 58,  10.
 II. m.
  a proper name, 
Rājat. 5,  226.
वेदान्त-,  m.
  the essence
of the Vedānta philosophy,  Vedāntas.
title,  in Chr. 202,  1.
शिला-,  m.
  iron. 
शैल-,  adj.
  firm as a rock,  Kir. 10,  14
स-कल-अर्थ-शास्त्र-,  adj.
  containing
the essence of precepts about all things, 
Pañc. pr. d. 3.
सत्त्व-,  m.
  excellence
of strength,  i. e. the most powerful, 
Utt. Rāmac. 151,  1.
सु-,  m.
  1. a kind
of jewel or crystal (?),  MBh. 7,  672. 2.
Mimosa catechu. स्व-अनुभूति-एक
-सार-,  adj.
  whose only essence consists
in enjoying himself,  Bhartṛ. 2,  1. -- Cf. 
सर
 Goth. sāls
 A.S. sel,  sael.

Hindi

सार

Apte Hindi

Hindi

सार
वि* - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
आवश्यक

सार
वि* - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
"सर्वोत्तम,  उच्चतम,  श्रेष्ठ"

सार
वि* - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
"वास्तविक,  सच्चा,  असली"

सार
वि* - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
"मजबूत,  बलवान्"

सार
वि* - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
"ठोस,  पूर्णतः सिद्ध"

सारः
पुं*
  - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
"सत्,  सत्त्व"

सारः
पुं*
  - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
"निचोड़,  रस"

सारः
पुं*
  - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
मज्जा

सारः
पुं*
  - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
"वास्तविक सच्चाई,  मुख्यबिंदु"

सारः
पुं*
  - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
"वृक्षों का रस,  गोंद जैसा कि खदिरसार या सर्जसार में"

सारः
पुं*
  - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
"सारांश,  संक्षेप,  संक्षिप्त,  संग्रह"

सारः
पुं*
  - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
"सामर्थ्य,  बल,  शक्ति,  ऊर्जा"

सारः
पुं*
  - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
"पराक्रम,  शौर्य,  साहस"

सारः
पुं*
  - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
"दृढ़ता,  कठोरता"

सारः
पुं*
  - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
"धन,  दौलत"

सारः
पुं*
  - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
अमृत

सारः
पुं*
  - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
ताजा मक्खम

सारः
पुं*
  - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
"हवा,  वायु"

सारः
पुं*
  - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
"मलाई,  दही की मलाई"

सारः
पुं*
  - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
रोग

सारः
पुं*
  - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
"मवाद,  पीप"

सारः
पुं*
  - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
"मूल्य,  श्रेष्ठता,  उच्चतम प्रत्यक्षज्ञान"

सारः
पुं*
  - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
शतरंज का मोहरा

सारः
पुं*
  - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
सोडे का बिना छना अंगाराम्लयुक्त द्रव्य

सारः
पुं*
  - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
अंग्रेजी के क्लाईमैक्स नामक अलंकार से मिलता जुलता एक अलंकार

सारम्
नपुं*
   - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
जल

सारम्
नपुं*
   - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
"योग्यता,  औचित्य"

सारम्
नपुं*
   - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
"जंगल,  झाड़-झंखाड"

सारम्
नपुं*
   - "सृ + घञ्,  सार + अच् वा"
"इस्पात,  लोहा"

सारः
पुं*
  - सृ+घञ् अच् वा
क्रम गति

सारः
पुं*
  - सृ+घञ् अच् वा
मुख्य अंश

सारः
पुं*
  - सृ+घञ् अच् वा
गोबर

सारः
पुं*
  - सृ+घञ् अच् वा
"मवाद, पस"

सारम्
नपुं*
   - सृ+घञ् अच् वा
क्रम गति

सारम्
नपुं*
   - सृ+घञ् अच् वा
मुख्य अंश

सारम्
नपुं*
   - सृ+घञ् अच् वा
गोबर

सारम्
नपुं*
   - सृ+घञ् अच् वा
"मवाद, पस"

L R Vaidya

English

 sAra {% (I) a. (f. रा) %} 1. Essential
excellent,  best
strong,  vigorous
true,  genuine
thoroughly proved,  M.ix.262.

 sAra {% (II) m.n. %} 1. The pith or sap of trees,  (e.g. खदिरसार)
the essence of anything,  the essential or vital part of it,  e.g. असारे खलु संसारे सारं सारंगलोचनाः
nectar
the substance or material part (of a book &c.)
marrow
strength,  vigour,  भुजे भुजंगेंद्रसमानसारे R.ii.74
prowess,  heroism,  R.iv.79
firmness,  hardness
the coagulum of curds,  cream
fresh butter
air,  wind
disease
wealth,  riches.

 sAra {% (III) m. %} 1. A man at chess
worth,  excellence
compendium,  summary
impure carbonate of soda
climax (in rhetoric) (thus defined- उत्तरोत्तरमुत्कर्षो भवेत्सारः परावधिः K.Pr.x.).

 sAra {% (IV) n. %} 1. Water
fitness,  propriety
steel
wood,  thicket.

Bopp

Latin

 सार (r. सृ s. अ)
1) n. aqua.
2) m. medulla. AM.
3) m. vis, 
vigor,  essentia alicujus rei. H. 4. 47. BR. 1. 14. -- IN fine
comp. BAH. N. 24. 16.
4) Adj. eximius,  egregius,  opti-
mus. NALOD. 1. 24. (Cf. lat. serum.)

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 sāra,  m. (= Skt. śārī,  śārikā,  also written sā°),  a [Page593-a] kind of bird,  maina: sāra (all mss.
 n. pl.),  ivā ravanto LV 〔296.11〕 (vs).

Kridanta Forms

Sanskrit

सार (सा꣡र꣡ दौर्बल्ये - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  सारणम्
अनीयर् =  सारणीयः - सारणीया
ण्वुल् =  सारकः - सारिका
तुमुँन् =  सारयितुम्
तव्य =  सारयितव्यः - सारयितव्या
तृच् =  सारयिता - सारयित्री
क्त्वा =  सारयित्वा
ल्यप् =  प्रसार्य
क्तवतुँ =  सारितवान् - सारितवती
क्त =  सारितः - सारिता
शतृँ =  सारयन् - सारयन्ती
शानच् =  सारयमाणः - सारयमाणा

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  सार्
मूलधातुः:
   सार
धात्वर्थः:
  दौर्बल्ये
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  अकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  सारयति-ते

धातुप्रदीपः

Sanskrit

सार 
मानकरूपान्तरम् - कृप
कृप  
मानकरूपान्तरम् - श्रथ
श्रथ  दौर्बल्ये 
- सारयति  कृपयति  श्रथयति  313

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 सार Adj. zunichte machend,  Pūrṇabh. 164,  12. — °geschickt (अतिचतुर),  SI,  289,  2. — ° = सह अरैः शृङ्गैर् वर्तते यः,  H V,  2. — E 817 (A)?

 सार [m. n.] ° = अयोभेद,  H V,  2. — °Wertgegenstand,  Kauṭ. 180,  20. — °Potentialität,  Praty. Hṛd. 7,  10. [B.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  साधु,  भद्र,  आर्य,  शिष्ट,  उत्तम,  प्रशस्त,  प्रशस्य,  शस्त,  शस्य,  शुभ,  कुशल,  कल्याण,  सन्,  सत्तम,  श्रेष्ठ,  सार,  सारवत्,  वर,  निर्दोष,  अदुष्ट
adjective
 
यः सततकर्तव्यकर्मानुष्ठाता प्रकृताचारशीलः तथा च न्यायपथावलम्बी अस्ति।
 "जगति बहवः साधवः जनाः सन्ति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

mchog
१) अग्र २) ३) अलम् ४) उत्कृष्ट ५) उत्तम ६) उत्तर ७) उपम ८) ° तम ९) दिव्य १०) पर ११) परम १२) परमता १३) प्र ° १४) प्रधान १५) प्रवर १६) प्रवृद्ध १७) प्रष्ठ १८) महत् १९) वदतांवर २०) वर २१) वराग्र २२) विशिष्ट २३) श्रेयस् २४) श्रेष्ठ २५) सत् २६) सार २७) सु ° २८)

lhag pa
१) अतिरेक २) अथि ° ३) अधिक ४) अभ्यधिक ५) उत्तर ६) बुध ७) बुधवार ८) विशेष ९) विष्ट १०) सार

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
वित्तं रिक्थं स्वापतेयं राः सारं विभवो वसु ॥ १९१ ॥
द्युम्नं द्रव्यं पृक्थमृक्थं स्वमृणं द्रविणं धनम् ।
हिरण्यार्थौ निधानं तु कुनाभिः शेवधिर्निधिः ॥ १९२ ॥
-wordlist-
 
वित्त (क्ली),  रिक्थ (क्ली),  स्वापतेय (क्ली),  रै (पुंस्त्री),  सार (क्ली),  विभव (पुं),  वसु (क्ली),  द्युम्न (क्ली),  द्रव्य (क्ली),  पृक्थ (क्ली),  ऋक्थ (क्ली),  स्व (पुंक्ली),  ऋक्ण (क्ली),  द्रविण (क्ली),  धन (पुंक्ली),  हिरण्य (पुं),  अर्थ (पुं),  निधान (क्ली),  कुनाभि (पुं),  शेवधि (पुं),  निधि (पुं)

--source--
 
अस्थि कुल्यं भारद्वाजं मेदस्तेजश्च मज्जकृत् ॥ ६२५ ॥
मांसपित्तं श्वदयितं कर्करो देहधारकम् ।
मेदोजं कीकसं सारं करोटिः शिरसोऽस्थनि ॥ ६२६ ॥
-wordlist-
 
अस्थि (क्ली),  कुल्य (पुंक्ली),  भारद्वाज (क्ली),  मेदस्तेजस् (क्ली),  मज्जकृत् (क्ली),  मांसपित्त (क्ली),  श्वदयित (क्ली),  कर्कर (पुं),  देहधारक (क्ली),  मेदोज (क्ली),  कीकस (क्ली),  सार (पुं),  करोटि (स्त्री),  शिरोस्थि (क्ली)

--source--
 
सारो मज्ज्ञि त्वचि च्छल्ली चोचं वल्कं च वल्कलम् ॥ ११२१ ॥
-wordlist-
 
सार (पुं),  मज्जन् (पुं),  त्वच् (स्त्री),  छल्ली (स्त्री),  चोच (क्ली),  वल्क (पुंक्ली),  वल्कल (पुंक्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

द्युम्न
द्युम्न,  द्रव्य,  द्रविण,  रै,  सार,  स्वापतेय,  अर्थ,  स्व,  ऋक्थ,  पृक्थ,  वित्त,  धन,  हिरण्य,  वसु,  विभव
द्युम्नं द्रव्यं द्रविणं राः सारं स्वापतेयमर्थः स्वम् ।
ऋक्थं पृक्थं वित्तं धनं हिरण्यं च वसु विभवः ॥ ८० ॥
verse 1.1.1.80
page 0010

मज्जा
मज्जा,  सार
त्वग्वल्कं वल्कलं प्रोक्तं मज्जा सार उदाहृतः ।
verse 2.1.1.183
page 0023

सार
सार,  श्रेष्ठ,  स्थामन्,  धन,  शुक्र,  मज्जन्
श्रेष्ठे स्थाम्नि धने शुक्रे मज्ज्ञि सार उदाहृतः ॥ ८५३ ॥
verse 5.1.1.853
page 0098

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: सारः
Root: सार
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ 
Meaning(s):
⇒ Pith
Shloka(s):
3|3|14|1 ► चोचं वल्कं च सारस्तु मज्जा सारः किनाटकम्। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|14|1 ⇢ सारः (सार) (पुं) ⇒ Pith ⇒ 
➠ 3|3|14|1 ⇢ मज्जा (मज्जा) (स्त्री) ⇒ Pith ⇒ 
Related word(s):
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 सार,  त् क दौर्व्वल्ये । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(अदन्तचुरा०-पर०-अक०-सेट् ।) रेफोपधः ।अससारत् । इति दुर्गादासः ॥

 सारं,  क्ली,
   पुं,
   (सार त् क दौर्ब्बल्ये + अच् । सृ गतो+ घञ् इति वा ।) जलम् । धनम् । (यथा, रघुः । ४ । ७९ ।“परस्परेण विज्ञातस्तेषूपायनपाणिषु ।राज्ञा हिमवतः सारो राज्ञः सारो हिमा-द्रिणा ॥
”)न्याय्यम् । इति मेदिनी ॥
 (सरात् जातम् ।सर + अण् ।) नवनीतम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
(यथा,  सुश्रुते उत्तरतन्त्रे । २६ ।“क्षीरशेषञ्च तन्मथ्यं शीतं सारमुपाहरेत् ॥
”अमृतम् । यथा,  भागवते । ७ । ६ । २५ ।“धर्म्मादयः किमगुणेन च काङ्क्षितेनसारंजुषां चरणयोरुपगायतां नः ॥
”)लौहम् । इति भावप्रकाशः । विपिनम् । इतिशब्दरत्नावली ॥
 * ॥
 सारवस्तूनि यथा,  --“सारं रसानान्तु घृतं घृतसारं हुतञ्च यत् ।हुतस्य सारं स्वर्गञ्च स्वर्गात् सारन्तु योषितः ॥
अतो राजन् प्रदेयाः स्युः स्त्रियः स्वर्गमभीप्-सतः ।तथैवेह सुखं ताभिः सह राज्यं नृपोत्तम ॥
”इति वह्निपुराणे दासीदानाध्यायः ॥
अपि च ।“असारे खलु संसारे सारमेतच्चतुष्टयम् ।काश्यां वासः सतां सङ्गो गङ्गाम्भः शम्बु-सेवनम् ॥
”इति कवितारत्नाकरधृतपुराणवचनम् ॥

 सारः,  पुं,
   (सृ + “सृ स्थिरे ।” ३ । ३ । १७ । इतिघञ् ।) बलम् । (यथा,  महाभारते । १ । १५५ ।२३ ।“तरस्व भीम मा क्रीड जहि रक्षो विभीषणम् ।पुरा विकुरुते मायां भुजयोः सारमर्पय ॥
”)स्थिरांशः । इत्यमरः । ३ । ३ । १७० ॥
 (यथा, रघुः । १० । १० ।“प्रभानुलिप्तश्रीवत्सं लक्ष्मीविभ्रमदर्पणम् ।कौस्तुभाख्यमपां सारं बिभ्राणं बृहतोरसा ॥
”)मज्जा । इत्यमरः । २ । ४ । १२ ॥
 वज्रक्षारम् ।इति राजनिर्घण्ठः ॥
 वायुः । इति जटाधरः ॥
रोगः । इति धरणिः ॥
 पाशकः । इति शब्द-रत्नावली ॥
 दध्युत्तरम् । इति शब्दचन्द्रिका ॥
(अर्थालङ्कारविशेषः । यथा,  साहित्यदर्पणे ।१० । ७३१ ।“उत्तरोत्तरमुत्कर्षो वस्तुनः सार उच्यते ॥
”यथा,  --“राज्ये सारं वसुधा वसुधायामपि पुरं पुरेसौधम् ।सौधे तल्पं तल्पे वराङ्गनासर्व्वस्वम् ॥
”)

 सारः,  त्रि,  (सृ + घञ् ।) अतिदृढः । इतिशब्दरत्नावली ॥
 वरः । श्रेष्ठः । इत्यमरमेदिनी-करौ ॥
 यथा,  --“सर्व्वसारो यथा कृष्णो व्रतानां पुण्यकं तथा ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते गणपतिखण्डे । ३ । ३० ॥
अपि च ।श्रीमार्कण्डेय उवाच ।“जगत् सर्व्वन्तु निःसारमनित्यं दुःखभाजनम् ।उत्पद्यते क्षणादेतत् क्षणादेतत् विपद्यते ॥
यथैवोत्पद्यते सारान्निःसारं जगदञ्चसा ।पुनस्तस्मिन्निलीयन्ते महाप्रलयसङ्गमे ॥
उत्पत्तिप्रलयाभ्यान्तु जगन्निसारतां हरिः ।शम्भवे दर्शयामास भावेन जगतां पतिः ॥
एकं शिवं शान्तमनन्तमच्युतंपरात्परं ज्ञानमयं विशेषम् ।अद्वैतमव्यग्रमचिन्त्यरूपंसारन्त्वेकं नास्ति सारं त्वदन्यत् ॥
यस्मादेतज्जायते विश्वमग्र्यंयस्माल्लीनं स्यात् तत्पश्चात् स्थितञ्च ।आकाशवन्मेघजालस्य धृत्यायद्विश्वं वै ध्रियते तच्च सारम् ॥
अष्टाङ्गयोगैर्यदाप्तु मिच्छन्योगी युनक्त्यात्मरूपं सदैव ।निवर्त्तते प्राप्य यन्नेह लोकेतद्वै सारं सारमन्यन्न चास्ति ॥
सारो द्वितीयो धर्म्मस्तु यो नित्यप्राप्तये भवेत् ।यो वै निवर्त्तको नाम तत्रासारः प्रवर्त्तकः ॥
सर्व्वं क्षरति लोकेऽस्मिन् धर्म्मो नैव च्युतो भवेत्स्वधर्म्माद्यो न चलति स एवाक्षर उच्यते ॥
एतद्वः कथितं सारं निःसारञ्च यथा जगत् ।यथा स्वयं ददर्शाशु शम्भुर्ज्ञानेन स्वेऽन्तरे ॥
एतद्वै दर्शयामास स विष्णुर्जगतां पतिः ।स्वयं जग्राह मनसा ध्यानेनात्मनि शङ्करः ॥
सारं तत्त्वं परमं निष्कलं य-म्मूर्त्त्या दीनं मूर्त्तिमान् धर्म्म एषः ।सारोऽन्योऽसौ सारहीनं तदन्यत्ज्ञात्वैवेथ्यं याति नित्यं महाधीः ॥
”इति श्रीकालिकापुराणे २७ अध्यायः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 सार दौर्बल्ये अद० चु०
  उभ०
  सक०
  सेट् । सारयति ते अससारत् त अनेकाच्कत्वान्न षोपदेशः

 सार न०
  सृ--घञ्,  सार--अच् वा । १ जले २ धने ३ न्याय्येत्रि०  मेदि० । ४ नवनीते न०
  राजनि० । ५ लौहे भावप्र० । ६ वनेशब्दर० । ७ बले ८ स्थिरांशे ९ मज्जनि पु०
  अमरः १० सर्ज-क्षारे ११ वायौ जटा० । १२ रोगे धरणिः १३ अतिदृदे१४ पाशके पु०
  शब्दर० १५ दध्यग्रे पु०
  हेमच० १६ श्रेष्ठे१७ वरे च त्रि०
  अमरः । १षपरमेश्वरे “एकं शिवंशान्तमनन्तमच्युतं परात्परं ज्ञानमयं विशेषम् । अद्वैतमव्यग्रमचिन्त्यरूप सारन्त्वेकं नास्ति सारं ततोन्यत् ।यस्मादेतज्जायते विश्वमग्र्यं यस्मिन् लीनं स्याच्च पश्चा-त्स्थितञ्च । आकाशवन्मेघजालञ्च धृत्या यद्विश्वं वैध्रियते तच्च सारम् । अष्टाङ्गयोगैर्यदवाप्तुमिच्छन् योगीयुनक्त्यात्मरूपं सदैव । निवर्त्तते प्राप्य यन्नेह लोके तद्वैसारं सारमन्यन्न चास्ति” कालिकापु०  २७ अ० ।

धातुवृत्तिः

Sanskrit

सार 
मानकरूपान्तरम् - कृप
कृप 
मानकरूपान्तरम् - श्रथ
श्रथ  (अर्थः)  दौर्बल्ये
( सारयति कृपयति ) कल्पयतीति कृपेस्तादर्थ्यइत्यस्य गतम्,  कल्पतइति कृपेः शपि ( श्रथयति ) श्राथयतीति प्रयत्ने गतः,  मोक्षणे श्राथयति,  श्रथतीत्याधृषीयः 328

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“सार दौर्बल्ये”@} 2 अदन्तः। 
 दुर्गमाधवदीक्षितादयः एवं पठन्ति। 
 तरङ्गिण्यां तु तालव्यादित्वेन पठ्यते। 
 सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिककालयतिवत् 3 बोध्यानि। 
 सारः = रसः संसारः। 
 शतरि- 4 सारयन्।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१९०५)
 02 =>
  (१०-चुरादिः-१८६९। अक। सेट्। उभ।)
 03 =>
  (१८५)
 04 =>
  [[B। ‘चहकमहितं नन्दं बद्ध्वाऽस्य सारयतो धनम्--।’ धा। का। ३-५४।]]

Capeller

German

 1. सार verscheuchend (—°)
 m.
  Lauf, 
Gang.

 2. सा॑र m.
  n.
  der innere feste Kern eines
Körpers
 Mark,  Kraft,  Wert,  Vermögen, 
Reichtum
 das Beste,  die Hauptsache, 
Quintessenz von (—°). Adj.
hart,  fest,  stark,  kostbar,  best.

Grassman

German

 sā́ra,  n.,  die innere feste Masse (eines Baumes),  Kernholz.
-am khadirásya {287, 19}.

Burnouf

French

 सार सार a. (सृ) bon
 distingué. -- S. m.
  essence
		 beurre,  crème,  etc.
		 moelle.
		 Au fig. essence,  partie
essentielle
		 force,  vigueur
 courage.
		 Le vent [qui va toujours].
		 Maladie. -- S. m.
  et f.
  [ई] pion du jeu d'échecs. -- S. n.
 
eau
		 acier
		 richesse
		 propriété,  aptitude.
		 Lat. sérum. 
Cf.  सर।
सारगन्ध m.
  bois de sandal.

Stchoupak

French

 १ सार-
 ag. ifc. qui disperse,  qui détruit.

 २ सार-
 m.
  nt. solidité,  dureté 
 vigueur,  force,  puissance 
 valeur 
propriété,  fortune,  richesse 
 noyau (propre et fig.),  l'essentiel,  essence, 
la meilleure partie,  ce qu'il y a de plus précieux,  de plus important,  qqch. de
précieux (ifc. principal) 
 élément essentiel du corps qui détermine le
tempérament (ord. au nombre de 7 ou 8) 
 nectar 
 eau 
 a. dur,  solide,  fort
(-स्। बल- troupes qui forment le noyau de l'armée) 
 précieux,  excellent, 
le meilleur 
 bariolé,  tacheté (lire शार- ?) 
 -क- a. ifc. plein
de 
 -तर- compar. meilleur,  plus précieux 
 -तस् selon la nature 
-ता- f.
  solidité 
 confiance ferme en (loc.) 
 valeur 
 comble,  le plus
haut degré 
 -त्व- nt. solidité 
 -मयई- a. foncièrement solide 
-वन्त्- a. solide,  ferme,  fort,  résistant 
 précieux 
 -वत्ता- f.
 
solidité,  dureté.
°ग- a. fort,  vigoureux.
°गात्र- a. aux membres solides.
°गुरु- a. lourd,  pesant.
°ग्राहिन्- ag. qui sait extraire ou apprécier l'essence de toutes
choses.
°दर्शिन्- ag. qui voit ce qui est bon ou important.
°फल्गु- a. fort ou faible,  bon ou mauvais 
 -ता- f.
  -त्व- nt.
valeur et absence de valeur 
 fait d'être bon ou mauvais,  importance ou
insignifiance.
°भाण्ड- nt. marchandise de valeur.
°भूत- nt. ce qu'il y a de mieux,  de plus précieux,  le principal.
°भृत्- ag. qui prend ce qu'il y a de mieux.
°महान्त्- a. de grande valeur,  très précieux.
°योध- a. consistant en excellents guerriers.
°वस्तु- nt. chose précieuse ou importante.
°विद्- ag. qui connaît la valeur de qqch.
°शून्य- a. dépourvu de toute valeur.
साराजि- m.
  principal combat.
सारापराध- m.
  du. force (du criminel) et (nature du) crime 
-तस् selon la force et le crime.
सारार्थिन्- a. qui veut tirer profit de qqch.
सारासार- nt. force et faiblesse,  bonne ou (et) mauvaise qualité 
a. fort ou (et) faible 
 -ता- f.
  force et faiblesse 
 °विचार- a. qui
considère les points forts et faibles.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.