| YouTube Channel

सायंसन्ध्या (sAyaMsandhyA)

 
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सायंसन्ध्या,
स्त्री,
 (सायं सायाह्ने या सन्ध्या ।)सायंकालोपास्या देवता । सायंकालकर्त्तव्यो-पासना । सायंसन्ध्योपासनाकालश्च । तत्प्रमाणंसन्ध्याशब्दे द्रष्टव्यम् । पश्चिमा सन्ध्या । तस्याउत्पत्तिर्यथा, --मार्कण्डेय उवाच ।“नारायणः स्वयं सन्ध्यां पस्पर्शाथाग्रपाणिना ।ततः पुरोडाशमयं तच्छरीरमभूत् क्षणात् ॥
महामुनेर्म्महायज्ञे तस्मिन् विश्वोपकारिणि ।नाग्निः क्रव्यादतां यातीत्येतदथ तथा कृतम् ॥
एवं कृत्वा जगन्नाथस्तत्रैवान्तरधीयत ।सन्ध्याप्यगच्छद्यत्रेजे तत्र मेधातिथिर्मुनिः ॥
अथ विष्णोः प्रसादेन केनाप्यनुपलक्षिता ।प्रविवेश तदा यज्ञं सन्ध्या मेधातिथेर्मनेः ॥
वशिष्ठे न पुरा या तु वर्णीभूता तु सा सुता ।उपदिष्टा तपश्चर्त्तुं वचनात् परमेष्ठिनः ॥
तमेव कृत्वा मनसि तपश्चर्य्योपदेशकम् ।पतित्वेन तदा सन्ध्या ब्राह्मणं ब्रह्मचारिणम् ॥
समिद्धेऽग्नौ महायज्ञे मुनिभिर्नोपलक्षिता ।तदा विष्णोः प्रसादेन सा विवेश विधेः सुता ॥
तस्याः पुरोडाशमयं शरीरं तत्क्षणात्ततः ।दग्धं पुरोडाशगन्धं व्यस्तारयदलक्षितम् ॥
वह्निस्तस्याः शरीरं तद्दग्ध्वा सूर्य्यस्य मण्डले ।शुद्धं प्रवेशयामास विष्णोरेवाज्ञया पुनः ॥
सूर्य्यो द्विधा विभज्याथ तत्शरीरं तदा रथे ।स्वके संस्थापयामास प्रीतये पितृदेवयोः ॥
यदूर्द्धभागं तस्यास्तु शरीरस्य द्विजोत्तमाः ।प्रातःसन्ध्याभवत् सा तु अहोरात्रादिमध्यगा ॥
यच्छेषभागस्तस्यास्तु अहोरात्रान्तमध्यगा ।सा सायमभवत् सन्ध्या पितृप्रीतिप्रदा सदा ॥
सूर्य्योदयाच्च प्रथमं यदा स्यादरुणोदयः ।प्रातःसन्ध्या तदोदेति देवानां प्रीतिकारिणी ॥
अस्तं गते ततः सूर्य्ये शोणपद्मनिभा सदा ।उदेति सायंसन्ध्या सा पितॄणां मोदकारिणी ॥
”इति श्रीकालिकापुराणे अरुन्धतीजन्मकथने२२ अध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
सायंसन्ध्या स्त्री सायम् दिनान्ते सन्ध्या, तत्र सन्ध्यायतेसम् + ध्यै--घञर्थे क वा । १ दिनान्तसन्ध्यायाम् अमरः ।२ दिनान्ते उपास्यदेवताभेदे च । भावे अङ् । ३ तत्रो-पासनायाम् ।