| YouTube Channel

सामान्या (sAmAnyA)

 
Monier Williams Cologne
English
सामान्या (आ),
f.
 a common female, prostitute,
L.
L R Vaidya
English
sAmAnya {% (I) a. (f. न्या) %} 1. Common, general, equal, आहारनिद्राभयमैथुनं च सामान्यमेतत्पशुभिर्नराणाम् Hit.i., K.S.vii.44
2. entire, whole
3. vulgar, ordinary, commonplace, insignificant.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सामान्या,
स्त्री,
 (सामान्य + टाप् ।) साधारणीनायिका । अस्या लक्षणम् । धनमात्रलाभार्थ-सकलपुरुषाभिलासा ॥
सा त्रिधा । अन्यसम्भोग-दुःखिता । वक्रोक्तिगर्व्विता । मानवती ।वक्रोक्तिगर्व्वितापि द्विविधा । प्रेमगर्व्वितासौन्दर्य्यगर्व्विता च । एता नायिका अवस्थाभेदेनप्रत्येकं अष्टप्रकारा भवन्ति । यथा ! प्रोषित-भर्त्तृका १ खण्डिता २ कलहान्तरिता ३ विप्र-लब्धा ४ उत्कण्ठिता ५ वासकसज्जा ६ स्वाधीन-पतिका ७ अभिसारिका ८ । इति रस-मञ्जरी ॥
(यथा च साहित्यदर्षणे । ३ ।१११ -- ११२ ।“धीरा कलाप्रगल्भा स्याद्वेश्या सामान्य-नायिका ।निर्गुणानपि न द्वेष्टि न रज्यति गुणिष्वपि ।वित्तमात्रं समालोक्य सा रागं दर्शयेद् बहिः ॥
काममङ्गीकृतमपि परिक्षीणधनं नरम् ।मात्रा निष्क्रामयेदेषा पुनः सन्धानकाङ्क्षया ॥
तस्कराः पण्ड्रका मूर्खाः सुखप्राप्तधनास्तथा ।लिङ्गिनश्छन्नकामाद्या आसां प्रायेण वल्लभाः ॥
एषापि मदनासक्ता क्वापि सत्यानुरागिणी ।रक्तायां वा विरक्तायां रतमस्यां सुदुर्लभम् ॥
”पण्ड्र को वातरोगपण्ड्रादिः । छन्नं प्रच्छन्नं येकामयन्ते ते छन्नकामाः । तत्र रागहीना यथानटकमेलकादौ मदनमञ्जर्य्यादिः । रक्ता यथामृच्छकटिकादौ वसन्तसेनादिः । पुनश्च ।“अवस्थाभिर्भवन्त्यष्टावेताः षोडशभेदिताः ॥
स्वाधीनभर्त्तृका तद्वत् खण्डिताथाभिसारिकाकलहान्तरिता विप्रलब्धा प्रोषितभर्त्तृका ।अन्या वासकसज्जा स्याद्विरहोत्कण्ठितातथा ॥
”एतासां लक्षणाणि तु तत्तच्छ्यब्दे विशेषतोद्रष्टव्यानि ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
सामान्या स्त्री समानैव स्वार्थे ष्यञ् अजा० टाप् । साधा-रणस्त्रियां वेश्यायाम् “धनमात्रलाभार्थं सकलपुरुषाभि-लाषा । सा त्रिधा । अन्यसम्भोगदुःखिता भानवतीवक्रोक्तिगर्विता च सापि द्विविधा । प्रेमगर्विता सौन्दर्य्यगर्विता च” रसमञ्जरी ।