साधु- (sAdhu-)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 साधु Ind.
	 1. Well,  well indeed.
	 2. Enough,  away with.

 साधु mfn.
   (-धुः-धुः or ध्वी-धु)
	 1. Pleasing,  beautiful.
	 2. Well-born,  of honour-
able descent.
	 3. Right,  fit,  proper.
	 4. Good,  virtuous,  pious,  pure.
5. Pure,  classical,  (as applied to language.)
	 6. Excellent,  good.
7. Eminent.
	 m.
  (-धुः)
	 1. A Muni,  a saint,  a sage in general,  one of
subdued passions and contemplative habits.
	 2. A Jina,  a deified
saint venerated by the Jainas.
	 3. A usurer.
	 4. A good or honest
man. 
	 5. A merchant.
	 6. A derivative or inflected noun. 
	 f.
  (-धुः or -ध्वी)
1. A virtuous wife.
	 2. Name of a particular root.
 E.
  साध् to accom-
plish or perfect,  Unādi aff.
   उन् ।

Capeller Eng

English

 साधु॑ f.
  साध्वी॑ straight,  right,  good,  excellent, 
virtuous.  — m.
  a good or honest man
 f.
  साध्वी a.
  faithful or
excellent wife
 n.
  the good or right,  as adv.
  well,  right
 bravo!

Yates

English

 साधु (धुः-धुः-ध्वी-धु)
a. Right,  good, 
noble,  virtuous,  pleasing.
m.
  A
sage
 an usurer.
f.
  Virtuous wo-
man. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

साधु 	-	 sAdhu 	-	 indecl.
  	-	 well
सुष्ठु 	-	 suSThu 	-	 indecl.
  	-	 well
कूप 	-	 kUpa 	-	 m.
  	-	 well
प्रसिद्ध 	-	 prasiddha 	-	 adj.
  	-	 wellknown
शुभचिन्तक 	-	 zubhacintaka 	-	 m.
  	-	 well-wisher  [ well wisher ]
अपि सः स्वस्थः ? 	-	 apisaHsvasthaH? 	-	 sentence 	-	 Ishewell?
सर्वं कुशलम् 	-	 sarvaMkuzalam 	-	 sent.
  	-	 Alliswell.
कुशलम्? 	-	 kuzalam? 	-	 sent.
  	-	 Areyouwell?
पुष्टि 	-	 puSTi 	-	 adj.
  	-	 wellnourished
मम आरोग्यं समीचीनं नास्ति 	-	 mamaArogyaMsamIcInaMnAsti 	-	 sent.
  	-	 Iamnotwell.
तं अहं सम्यक् जानामि 	-	 taMahaMsamyakjAnAmi 	-	 sent.
  	-	 Iknowhimwell.
अहं सम्यक् न जानामि 	-	 ahaMsamyaknajAnAmi 	-	 sent.
  	-	 Idonotknowwell.
भ्वत्याः एतद् युज्यते 	-	 bhvatyAHetadyujyate 	-	 sent.
  	-	 Thissuitsyouwell.
गृहे सर्वे कुशलिनः वा? 	-	 gRhesarvekuzalinaHvA? 	-	 sent.
  	-	 Areallwellathome?
सम्यक् दन्तधावनं करोतु 	-	 samyakdantadhAvanaMkarotu 	-	 sent.
  	-	 Brushyourteethwell.
सत्करोति  { सत्कृ } 	-	 satkaroti{satkR} 	-	 verb 	-	 treatwellorwithrespect
आम्,  इदम् बहु प्रसिद्धम् 	-	 Am, idambahuprasiddham 	-	 sent.
  	-	 Yes, thisisverywellknown. 
कूपस्य कुल्यायाः च मध्ये 	-	 kUpasyakulyAyAHcamadhye 	-	 phrase 	-	 betweenthewellandthecanal
किं भोः सम्यक् पठति किल! 	-	 kiMbhoHsamyakpaThatikila! 	-	 sent.
  	-	 Youarestudyingwell, aren'tyou?
निद्रां करोतु सम्यक् भविष्यति 	-	 nidrAMkarotusamyakbhaviSyati 	-	 sent.
  	-	 Sleepwell, youwillbeallright.

साधु 	-	 sAdhu 	-	 indecl.
  	-	 well
सुष्ठु 	-	 suSThu 	-	 indecl.
  	-	 well
कूप 	-	 kUpa 	-	 m.
  	-	 well
प्रसिद्ध 	-	 prasiddha 	-	 adj.
  	-	 wellknown
शुभचिन्तक 	-	 zubhacintaka 	-	 m.
  	-	 well-wisher  [ well wisher ]
अपि सः स्वस्थः ? 	-	 apisaHsvasthaH? 	-	 sentence 	-	 Ishewell?
सर्वं कुशलम् 	-	 sarvaMkuzalam 	-	 sent.
  	-	 Alliswell.
कुशलम्? 	-	 kuzalam? 	-	 sent.
  	-	 Areyouwell?
पुष्टि 	-	 puSTi 	-	 adj.
  	-	 wellnourished
मम आरोग्यं समीचीनं नास्ति 	-	 mamaArogyaMsamIcInaMnAsti 	-	 sent.
  	-	 Iamnotwell.
तं अहं सम्यक् जानामि 	-	 taMahaMsamyakjAnAmi 	-	 sent.
  	-	 Iknowhimwell.
अहं सम्यक् न जानामि 	-	 ahaMsamyaknajAnAmi 	-	 sent.
  	-	 Idonotknowwell.
भ्वत्याः एतद् युज्यते 	-	 bhvatyAHetadyujyate 	-	 sent.
  	-	 Thissuitsyouwell.
गृहे सर्वे कुशलिनः वा? 	-	 gRhesarvekuzalinaHvA? 	-	 sent.
  	-	 Areallwellathome?
सम्यक् दन्तधावनं करोतु 	-	 samyakdantadhAvanaMkarotu 	-	 sent.
  	-	 Brushyourteethwell.
सत्करोति  { सत्कृ } 	-	 satkaroti{satkR} 	-	 verb 	-	 treatwellorwithrespect
आम्,  इदम् बहु प्रसिद्धम् 	-	 Am, idambahuprasiddham 	-	 sent.
  	-	 Yes, thisisverywellknown. 
कूपस्य कुल्यायाः च मध्ये 	-	 kUpasyakulyAyAHcamadhye 	-	 phrase 	-	 betweenthewellandthecanal
किं भोः सम्यक् पठति किल! 	-	 kiMbhoHsamyakpaThatikila! 	-	 sent.
  	-	 Youarestudyingwell, aren'tyou?
निद्रां करोतु सम्यक् भविष्यति 	-	 nidrAMkarotusamyakbhaviSyati 	-	 sent.
  	-	 Sleepwell, youwillbeallright.

साधु 	-	  sAdhu 	-	 adj.
  	-	 classical
शास्त्रीयसङ्गीत 	-	  zAstrIyasaGgIta 	-	 n.
  	-	 classical music  [ music that conforms to a formal structure ]
महाकवि 	-	  mahAkavi 	-	 m.
  	-	  great or classical poet
हिल्लोल 	-	  hillola 	-	 m.
  	-	  musical mode of Hindola  [ Indian classical music ]
महाकाव्य 	-	  mahAkAvya 	-	 n.
  	-	  great or classical poem
महापद्यषट्क 	-	  mahApadyaSaTka 	-	 n.
  	-	  collection of 6 classical verses

साधु 	-	 sAdhu 	-	 indecl.
  	-	 well
साधु 	-	 sAdhu 	-	 m.
  	-	 saint
अतीव साधु 	-	 atIvasAdhu 	-	 adj.
  	-	 verygood
एतत् न साधु 	-	 etatnasAdhu 	-	 sent.
  	-	 Thisisnotgood.
साधु 	-	 sAdhu 	-	 adj.
  	-	  efficient
साधु 	-	 sAdhu 	-	 adj.
  	-	  pure
साधु 	-	 sAdhu 	-	 adj.
  	-	  kind
साधु 	-	 sAdhu 	-	 adj.
  	-	  well-disposed
साधु 	-	 sAdhu 	-	 adj.
  	-	  peaceful
साधु 	-	 sAdhu 	-	 adj.
  	-	  righteous
साधु 	-	 sAdhu 	-	 adj.
  	-	  honourable
साधु 	-	 sAdhu 	-	 adj.
  	-	  unerring
साधु 	-	 sAdhu 	-	 adj.
  	-	  effective
साधु 	-	 sAdhu 	-	 adj.
  	-	  well-born
साधु 	-	 sAdhu 	-	 adj.
  	-	  of honourable or respectable descent
साधु 	-	 sAdhu 	-	 adj.
  	-	  correct
साधु 	-	 sAdhu 	-	 adj.
  	-	  fit
साधु 	-	 sAdhu 	-	 adj.
  	-	  right
साधु 	-	 sAdhu 	-	 adj.
  	-	  successful
साधु 	-	 sAdhu 	-	 adj.
  	-	  leading straight to a goal

 
   साधु  sAdhu n.
   skilfully   
   सुकृत्वन्  sukRtvan adj.
   acting skilfully or well   
   विद्मनापस्  vidmanApas adj.
   working skilfully or carefully  
   साधुदेविन्  sAdhudevin adj.
   playing skilfully or fortunately   
   सुप्रयुक्तशर  suprayuktazara m.
   one who fits an arrow skilfully on a bow     
            

 
   साधु  sAdhu ind.
   aright   
   सूदते  { सूद् }  sUdate  { sUd } verb  guide aright    
   सूदन  sUdana adj.
   guiding aright   
   सूदन  sUdana sent.
   guiding aright      
            

Wilson

English

 साधु
mfn.
   (-धुः-धुः-ध्वी-धु)
1 Pleasing,  beautiful.
2 Well-born,  of honorable descent.
3 Right,  fit,  proper.
4 Good,  virtuous,  pious,  pure.
5 Pure,  classical,  (as applied to language.)
6 Excellent,  good.
7 Eminent.
m.
  (-धुः)
1 A Muni,  a saint,  a sage in general,  one of subdued passions and
contemplative habits.
2 A Jina,  a deified saint venerated by the Jainas.
3 A usurer.
4 A derivative or inflected noun. 
f.
  (-धुः or ध्वी) A virtuous wife.
E.
  साध to accomplish or perfect,  Uṇādi aff.
   उण्.

Apte

English

साधु [sādhu],  a.
  (-धु or -ध्वी f.
 
 compar. साधीयस्
 superl. साधिष्ठ) [साध्-उन्]

Good,  excellent,  perfect
 यद्यत् साधु न चित्रे स्यात् क्रियते तत्तदन्यथा Ś.*
  6.13
 आ परितोषाद्विदुषां न साधु मन्ये प्रयोगविज्ञानम् 1.2.

Fit,  proper,  right
 as in साधुवृत्त,  साधुसमाचार.

Virtuous,  righteous,  honourable,  pious.

(a) Kind,  well-disposed
 तदीयमाक्रन्दितमार्तसाधोः R.*
  2.28
 Pt.*
  1.247. (b) Well-behaved (with loc.
 )
 मातरी साधुः Sk.

Correct,  pure,  classical (as language).

Pleasing,  agreeable,  pleasant
 अतो$र्हसि क्षन्तुमसाधु साधु वा Ki.*
  1.4.

Noble,  well-born,  of noble decent.

धुः A good or virtuous man
 प्रत्यर्पयिष्यत्यनधां स साधुः R.*
  13.65
2.62
 एभिः साधो हृदय- निहितैर्लक्षणैर्लक्षयेवाः Me.*
  82.

A sage,  saint
 साधोः प्रकोपि- तस्यापि मनो नायाति विक्रियाम् Subhāṣ.

A merchant
 a jeweller
 मुकुटे रोपितः काचश्चरणाभरणे मणिः । न हि दोषो मणेरस्ति किं तु साधोरविज्ञता H.*
  2.72.

A Jaina saint.

A usurer,  money-lender. n.
  

The good
 तयोः श्रेय आददानस्य साधु भवति Kaṭh, 2.1.

A good act or thing.ind. 

Well,  well-done,  very nice,  bravo
 साधु गीतम् Ś.*
  1
 साधु रे पिङ्गल वानर साधु M.*
  4.

Enough,  away with.Comp.   -आचार a.
  well-conducted,  pious,  virtuous.-कारिन् a.
  skilled,  clever. -कृत a.
  well-done. -कृत्यम् compensation,  requital. -ज a.
  noble,  of a noble family. -जात a.
  beautiful. -दर्शन a.
 

good-looking.

thoughtful,  prudent. -देवी a mother-in-law. -धीa.  kind,  well-disposed. (f.  ) a mother-in-law. -पुष्पम् a land-growing lotus
 L.
  D. B. -फल a.
  having good results. -भावः kindness. -मत a.
  highly thought of or prized. -मात्रा the right measure. -वादः a cry of 'well done',  a cry of approbation
 सिद्धा माल्यैः साधुवादैर्द्वये$पि (आकिरन्ति) Śi.*
  18.55. -वाहः,  -वाहिन् m.
  a well-trained horse. -वृक्षः the Kadamba tree. -वृत्त a.
 

wellconducted,  upright,  virtuous
 प्रायेण साधुवृत्तानामस्थायिन्यो विपत्तयः Bh.*
  2.85 (where the next sense is also intended).

well-rounded. (-त्तः) a virtuous man.  (-त्तम्) good conduct,  virtue,  piety,  righteousness
 so साधुवृत्ति, -शील a.
  virtuous,  righteous
 यः सप्तवर्षाणि जुहोति तार्क्ष्यं हव्यं त्वग्नौ नियतः साधुशीलः Mb.
 *  3.186.16. -शुक्ल a.
  quite white. -संमत a.
  approved by the good. -सिद्ध a.
  quite finished,  perfect.

Apte 1890

English

 साधु a. (धु or ध्वी f.
 compar. साधीयस्
 superl. साधिष्ठ) [साध्-उन्] 1 Good,  excellent,  perfect
 यद्यत्साधु न चित्रे स्याक्त्रियते तत्तदन्यथा Ś. 6. 13
 आपरितोषाद्विदुषां न साधु मन्ये प्रयोगविज्ञानं 1. 2. 
2 Fit,  proper,  right
 as in साधुवृत्त,  साधुसमाचार. 
3 Virtuous,  righteous,  honourable,  pious. 
4 (a) Kind,  well-disposed
 R. 2. 28
 Pt. 1. 247. (b) Well-behaved (with loc.)
 मातरि साधुः Sk. 
5 Correct,  pure,  classical (as language). 
6 Pleasing,  agreeable,  pleasant
 अतोऽर्हसि क्षंतुमसाधु साधु वा Ki. 1. 4. 
7 Noble,  well-born,  of noble descent. 
धुः 1 A good or virtuous man
 R. 13. 65,  2. 62
 Me. 80. 
2 A sage,  saint
 साधोः प्रकोपितस्यापि मनो नायाति विक्रियां Subhāṣ. 
3 A merchant
 H. 2. 73. 
4 A Jaina saint. 
5 A usurer,  money-lender. 
ind. 1 Well,  welldone,  very nice,  bravo
 साधु गीतं Ś. 1
 साधु रे पिंगल वानर साधु M. 4. 
2 Enough,  away with. 
Comp. 
आचार a. well-conducted,  pious,  virtuous. 
ज a. noble,  of a noble family. 
दर्शन a. {1} good-looking. {2} thoughtful,  prudent. 
धी a. kind,  well-disposed. (
f.) a motherin-law. 
भावः kindness. 
वादः a cry of ‘well done’,  a cry of approbation
 Śi. 18. 55. 
वाहः,  
वाहिन् m. a well-trained horse. 
वृक्षः the Kadamba tree. 
वृत्त a. {1} wellconducted,  upright,  virtuous
 प्रयेण साधुवृत्तानामस्थायिन्यो विपत्तयः Bh. 2. 85
 (where the next sense is also intended). {2} well-rounded. (
त्तः) a virtuous man. (
त्तं) good conduct,  virtue,  piety,  righteousness
 so साधुवृत्ति. 

Monier Williams Cologne

English

 साधु॑ a mf(वी॑)n.  straight,  right,  RV.
  
 AV.
  
 BhP.

 leading straight to a goal,  hitting the mark,  unerring (as an arrow or thunderbolt),  RV.
  
 ŚBr.

 straightened,  not entangled (as threads),  Kauś.
 

 well-disposed,  kind,  willing,  obedient,  RV.
  
 R.

 successful,  effective,  efficient (as a hymn or prayer),  RV.
  
 Kām.

 ready,  prepared (as Soma),  RV.
  
 AitBr.

 peaceful,  secure,  RV.
  

 powerful,  excellent,  good for (loc.  ) or towards (loc.   gen.
  ,  dat.
  acc.
  ,  with प्रति,  अनु,  अभि,  परि,  or comp. ),  ŚBr.
   &c.
   &c.
  

 fit,  proper,  right,  VarBṛS.
 

 good,  virtuous,  honourable,  righteous,  ŚBr.
  
 Mn.
  
 MBh.
   &c.

 well-born,  noble,  of honourable or respectable descent,  W.
 

 correct,  pure

 classical (as language),  ib.

 साधु॑ m.
  a good or virtuous or honest man,  ŚBr.
  
 Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 a holy man,  saint,  sage,  seer,  Kālid.
 

 (with Jainas) a Jina or deified saint,  W.
 

 a jeweller,  Hit.
 

 a merchant,  money-lender,  usurer,  L.
 

 (in gram.
   accord.
  to some) a derivative or inflected noun

 साधु॑ n.
  the good or right or honest,  a good &c.
   thing or act (साध्व् अस्ति with dat.
 ,  ‘it is well with —’
 साधु-√ मन् with acc.
  ,  ‘to consider a thing good,  approve’),  RV.
   &c.
   &c.
  

 gentleness,  kindness,  benevolence,  ŚBr.
  
 MBh.
   &c.
  

 साधु॑ (उ॑),  ind.
  straight,  aright,  regularly,  RV.
  
 AV.
  

 well,  rightly,  skilfully,  properly,  agreeably (with √ वृत् and loc.
  ,  ‘to behave well towards’ [once सा॑धु,  in RV.
   viii,  32,  10]
 with √ कृ,  ‘to set right’
 with √ आस्,  ‘to be well or at ease’),  RV.
   &c.
   &c.
  

 good! well done! bravo! ŚBr.
  
 MBh.
   &c.
  

 well,  greatly,  in a high degree,  R.
 
 Kām.
  
 BhP.

 well,  enough of,  away with (instr.) ! MBh.
  
 Pañcat.

 well come on! (with Impv.
  or 1. pr.
 ),  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 assuredly,  indeed,  R.
 
 Kām.

 साधु b &c.
   See p.
  1201,  col. 2.

Monier Williams 1872

English

 साधु,  उस्,  उस् or -वी,  उ,  perfect,  excellent,  good, 
eminent
 virtuous,  honourable,  pious,  righteous, 
faithful,  pure
 correct,  pure,  classical (as a language
&c.)
 fit,  proper,  right
 kind,  beautiful,  pleasing
well-born,  noble,  of honourable or respectable descent
(उस्),  m. a good or honest man,  a saint,  sage
 a
Jina or deified Jaina saint
 a merchant
 a money-
lender,  usurer
 (according to some) a derivative or
inflected noun
 (वी),  f. a chaste or virtuous woman
a saintly woman
 a faithful wife
 a particular root, 
= मेदा
 (उ),  ind. well
 well done! good! indeed
enough,  away with! (with inst.)
—साधु-कर्मन्,  आ, 
आ,  अ,  Ved. doing kind actions,  beneficent.
—साधु-
कीर्त्ति,  इस्,  m. ‘having a good reputation, ’ a proper N.
—साधु-गत,  अस्,  आ,  अम्,  resorted to by the good, 
respectable,  virtuous.
—साधु-ज,  अस्,  आ,  अम्,  well-
born,  of noble family or descent.
—साधु-जन,  अस्, 
m. a good person,  good people.
—साधु-तस्,  ind. from
a good man.
—साधु-ता,  f. or साधु-त्व,  अम्,  n.
goodness,  excellence,  correctness.
—साधु-देविन्,  ई, 
इनी,  इ,  Ved. skilfully playing.
—साधु-द्वितीय,  अस्, 
आ,  अम्,  having a merchant as second,  accompanied
by a merchant.
—साधु-धी,  ईस्,  f. a good under-
standing
 good disposition
 (ईस्,  ईस्,  इ),  having a
good understanding,  wise,  well-disposed
 (ईस्),  f. a
wife's mother,  husband's mother,  mother-in-law.
—साधु-पुष्प,  अम्,  n. a beautiful flower
 the
shrub Hibiscus Mutabilis.
—साधु-भाव,  अस्,  m.
good nature,  goodness,  kindness.
—साधु-मत्,  आन्, 
अती,  अत्,  good.
—साधु-मत,  अस्,  आ,  अम्,  well
thought of,  highly prized,  praised.
—साधुम्-
मन्य,  अस्,  आ,  अम्,  thinking one's self good or
virtuous.
—साधु-रत्न-सूरि,  इस्,  m.,  N. of the
author of a commentary on the Nava-tattva.
—सा-
धु-वत्,  ind. as if good,  as if correct.
—साधु-
वाद,  अस्,  m. a cry of ‘good!’
—साधु-वाह,  अस्,  m.
a good horse,  well-trained horse.
—साधु-वाहिन्,  ई, 
m. ‘carrying well, ’ a good horse,  well-trained horse
(ई,  इनी,  इ),  having good horses.
—साधु-वृक्ष, 
अस्,  m. a good tree
 the Kadamba tree
 another
tree (= वरुण).
—साधु-वृत्त,  अम्,  n. good
conduct,  virtue,  piety
 (अस्,  आ,  अम्),  well-conducted, 
upright
 (अस्),  m. a well-conducted person,  a virtuous
or honest man.
—साधु-वृत्ति,  इस्,  f. good pro-
fession or means of living
 good exposition,  excel-
lent commentary
 good or excellent practice,  the
moral and ritual observances of the Hindūs
 (इस्,  इस्, 
इ),  well-conducted,  well-behaved,  virtuous.
—साधु-
शब्द,  अस्,  m. a cry of ‘good!’
—साधु-शील,  अस्, 
आ,  अम्,  well-disposed,  virtuously inclined
 virtuous
righteous.
—साधुशील-त्व,  अम्,  n. good disposition, 
virtuous inclination.
—साधु-संसर्ग,  अस्,  m.
association with the good.
—साधु-समाचार,  अस्, 
आ,  अम्,  well-behaved.
—साधु-सम्मत,  अस्,  आ, 
अम्,  approved by the good.
—साधूक्त (°धु-उक्°), 
अस्,  आ,  अम्,  said or declared by the good.
—साध्व्-
अनिन्दित,  अस्,  आ,  अम्,  unblamed or unreproached by
the good,  of irreproachable character.
—साध्व्-
अलङ्कृत,  अस्,  आ,  अम्,  beautifully adorned.
—साध्व्-
आचार,  अस्,  आ,  अम्,  well-conducted,  of virtuous con-
duct.

 साधु साधु,  &c. See under rt. साध्।

Macdonell

English

 साधु sādh-ú,  a.
  (v-ī́) [leading to the goal: 🞄√ sādh] V.: straight,  right (path),  unerring 🞄(arrow)
 prepared,  ready (Soma etc.)
 kind,  🞄well-disposed,  obedient (also E.)
 V.,  C.: 🞄effective,  efficient
 Br. (rare),  C.: excellent,  🞄fair,  good,  towards (g.,  lc.,  —°)
 C.: noble,  🞄virtuous,  good (of men
 ord. mg.)
 correct
 🞄m.  C.
 good,  virtuous,  worthy or honourable 🞄man (ord. mg.
 very rare in Br.)
 saint,  seer
 🞄jeweller
 n.
  C. (also Br.): good,  right,  or 🞄honest thing or act
 kindness,  benevolence: 🞄u,  ac. (or rarely a.
  m.
  -m, ) consider a thing 🞄good,  approve: ú,  ad. straight,  aright,  regularly 🞄(V.)
 well,  rightly,  skilfully,  properly,  🞄agreeably (V.,  C.)
 well done! (as an excl.,  🞄mostly C.,  sts. rep.)
 C.: well = very,  greatly
 🞄well = enough,  of (in. )
 well,  come on (with 🞄impv. or 1 prs. pr.)
 assuredly: — vṛt,  behave 🞄well towards (lc.)
 — kṛ,  do well or aright.

Benfey

English

 साधु साध् + उ, 
 I. adj.
 ,  f.
  धु and
ध्वी,  comparat. साधीयंस्,  superl. सा-
धिष्ठ, 
 1. Perfect,  Śāk. d. 2.
 2.
Fit,  proper,  right.
 3. Good,  Hit. i. d.
11,  M.M.
 kind,  Pañc. iv. d. 72
 vir-
tuous,  pure.
 4. Excellent.
 5. Beautiful, 
pleasing.
 II. acc. sing. धु,  adv.
 1.
Well,  Śāk. d. 11
 Vikr. 6,  6.
 2. In-
deed,  Vikr. 20,  9.
 3. With instr.,  pro-
hibiting,  Enough,  away with,  Pañc.
v. d. 40.
 III. m.
 
 1. A Muni or sage.
 2. An honest man,  Pañc. 67,  6.
 3.
A usurer,  Hit. 111,  1
 a merchant,  Hit.
65,  9.
 IV. f.
  धु and ध्वी,  A chaste, 
virtuous woman. 
 -- Comp.
 
अ-,  adj.
 
wicked,  Kir. 14,  12
 21
 unpleasant, 
Kir. 1,  4.
सर्व-,  adv. quite well,  Hit.
127,  14.

Hindi

अच्छा आदमी

Apte Hindi

Hindi

साधु
वि* - "साध् + उन्,  मध्य* अ* साधीयस्,  उत्त* अ* साधिष्ठ"
"उत्तम,  श्रेष्ठ,  पूर्ण"

साधु
वि* - "साध् + उन्,  मध्य* अ* साधीयस्,  उत्त* अ* साधिष्ठ"
"योग्य,  उचित,  सही"

साधु
वि* - "साध् + उन्,  मध्य* अ* साधीयस्,  उत्त* अ* साधिष्ठ"
"गुणी,  पुण्यात्मा,  सम्मानीय,  पवित्रात्मा"

साधु
वि* - "साध् + उन्,  मध्य* अ* साधीयस्,  उत्त* अ* साधिष्ठ"
"(क) कृपालु,  दयालु"

साधु
वि* - "साध् + उन्,  मध्य* अ* साधीयस्,  उत्त* अ* साधिष्ठ"
(ख) शिष्टाचारी

साधु
वि* - "साध् + उन्,  मध्य* अ* साधीयस्,  उत्त* अ* साधिष्ठ"
"शुद्ध,  पवित्र,  गौरवयुक्त या श्रेण्य "

साधु
वि* - "साध् + उन्,  मध्य* अ* साधीयस्,  उत्त* अ* साधिष्ठ"
"सुखकर,  रुचिकर,  सुहावना"

साधु
वि* - "साध् + उन्,  मध्य* अ* साधीयस्,  उत्त* अ* साधिष्ठ"
"भद्र,  कुलीन,  सत्कुलोद्भव"

साधुः
पुं*
  - -
"भद्रपुरुष,  पुण्यात्मा"

साधुः
पुं*
  - -
"ऋषि,  मुनि,  संत"

साधुः
पुं*
  - -
सौदागर

साधुः
पुं*
  - -
जैनसाधु

साधुः
पुं*
  - -
"सूदखोर,  महाजन"

साधुः
अव्य* - -
"अच्छा,  बहुत अच्छा,  शाबास,  बढ़िया "

साधुः
अव्य* - -
"काफी,  बस"

साधु
वि* - साध्+उन्
"अच्छा, उतम्"

साधु
वि* - साध्+उन्
"योग्य, उचित"

साधु
वि* - साध्+उन्
"भला, गुणी"

साधु
वि* - साध्+उन्
सही

साधु
वि* - साध्+उन्
सुखद

L R Vaidya

English

 sADu {% (I) a. (f. धु or ध्वी
 compar. साधीयस्
 super. साधिष्ठ) %} 1. Perfect,  good,  excellent,  आपरितोषाद्विदुषां न साधु मन्ये प्रयोगविज्ञानम् Sak.i.
 2. virtuous,  honourable,  righteous
 3. correct,  pure classical (as language)
 4. fit,  proper,  right,  यद्यत्साधु न चित्रे स्यात् क्रियते तत्तदन्यथा Sak.vi.
 5. agreeable,  pleasing,  अतोऽर्हसि क्षंतुमसाधु साधु वा Kir.i.4
 6. well-born,  noble
 7. well-behaved,  (with a loc.).

 sADu {% (II) m. %} 1. A good or honest man,  Megh.ii.17
a saint,  a sage,  e.g. साधवो न हि सर्वत्र अंदनं न वने वने
a Jaina saint
a merchant
a money-lender,  a usurer.

 sADu {% (III) ind. %} 1. Well,  well indeed,  आर्ये साधु गीतम् Sak.i.,  साधु रेभिलकेन गीतम् Mrich.iii.
 2. enough,  away with.

Bopp

Latin

 साधु (r. साध् s. उ)
1) Adj. (f. °धु et °ध्वी bonus,  probus.
IN. 1. 22. BR. 1. 27. N. 12. 122. -- Adv. (acc. n.) bene, 
age. H. 4. 53. N. 9. 3.
2) Subst m. mercator. HIT. 63. 7.
65. 9. (Vid. r. साध्.)

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

सत्
क्ली
सत्,  साधु,  सत्ता,  प्रशस्त,  श्रेष्ठ
साधुसत्ताप्रशस्तेषु श्रेष्ठे च सदिति ध्वनिः ॥ १५ ॥
verse 2.1.1.15
page 0009

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 साधु
		Nāmamālā. Probably the same as the following.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 sādhu,  m.c. sādhū and rarely sādho,  indecl. (in Pali recognized by Childers and PTSD as mg. please
 āyācane Pv comm. 〔232.9〕
 with impv. or equivalent
 I think they are right,  but also that the same mg. applies in many Skt. cases,  incl. most of those listed BR s.v. 5e),  please,  with impv. or equivalent: SP 〔34.4〕 (tat sādhu bhagavān nirdiśatu): 〔71.4〕
 〔164.13〕
 〔171.12〕
 〔180.12〕
 〔297.5〕,  etc.
 LV 〔6.16〕
 〔57.1〕
 〔78.15〕
 〔233.1〕,  etc.
 Mv 〔i.254.18〕
 〔ii.257.14〕
 〔258.14〕
 〔259.2〕
 〔iii.91.4〕
 〔300.13,  19〕
 Divy 〔335.27〕
 Jm 〔110.2〕
 〔157.10〕
 Av 〔i.90.13〕,  etc. (I see nothing un-Sanskritic in the use of sādhu Mv 〔i.174.4 ff.〕,  and consequently no need for Senartʼs note)
 sādhū,  sādho,  m.c.,  〔§§ 3.21,  71〕.

Indian Epigraphical Glossary

English

 Sādhu (EI 9),  a priest.
(HA),  a Jain monk.
(LP
 HA),  same as Sāhu,  a merchant.
(CII 1),  an adjective meaning ‘good’.

Lanman

English

 sādhú,  f. sādhvī́,  a.
	—1. leading straight
to the goal
 straight (path),  83^17
	—2.
good or noble (of people)
 faithful (wife), 
64^10
 as m. noble man,  21^19
 as f. excellent
woman,  46^7
	—3. as adv. right
regularly,  86^12
 well
 as excl. bravo ! 14^22, 
48^16. [√sādh,  1178a.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  साधु,  बाढम्
noun
 
प्रशंसासूचकः शब्दः।
 "अध्यापकस्य साधु इति शब्दं श्रुत्वा रमेशः नन्दितः।"

Synonyms:
  साधु,  सुष्ठु
adverb
  
प्रशंसायोग्यम्।
 "साधु अक्रीडीत् सचिनः।"

Synonyms:
  अर्हः,  अर्हा,  अर्हम्,  योग्यः,  योग्यम्,  योग्या,  उचितः,  उचितम्,  उचिता,  युक्तम्,  युक्ता,  युक्तः,  साधु
adjective
 
कस्यचित् मतेन यत् तस्याम् अवस्थायां भवनीयम् एव अस्ति तत्।
 "तस्मान् न अर्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान् सबान्धवान्।"

Synonyms:
  ऋणप्रदाता,  उत्तमर्णः,  कुसीदः,  कुसीदिकः,  प्रयोक्ता,  प्रयोजकः,  वृद्ध्याजीवः,  वृद्ध्युपजीवी,  धनिकः,  साधु
noun
 
ऋणदानजीवकः धनिकः यः अन्यान् ऋणत्वेन धनं ददाति।
 "वयम् उत्तमर्णाय ऋणं प्रत्यर्पयितुम् इच्छामः।"

Synonyms:
  सुन्दर,  चारु,  रुचिर,  सुदृश्य,  शोभन,  कान्त,  वाम,  सुरुप,  मनोरम,  मनोज्ञ,  साधु,  सौम्य,  श्रीयुक्त,  सुमुख,  अभिराम,  सुषम,  पेशल,  रुच्य,  मञ्जु,  मञ्जुल,  वृन्दार,  मनोहारिन्,  लावण्यवत्,  रूपवत्,  भद्रक,  रमणीय,  रामणीयक,  बन्धूर,  बन्धुर,  वल्गु,  हारि,  स्वरूप,  अभिरूप,  दिव्य
adjective
 
रूपलावण्यसम्पन्नः।
 "बालकः सुन्दरः अस्ति।"

Synonyms:
  सत्,  साधु,  पुण्यवत्,  सात्त्विक,  सत्यपर,  सत्यरत,  सत्यवृत्त,  सधर्म,  शुद्धकर्मन्,  शुचिचरित्,  विशुद्ध,  शीलिन्,  स्थितिमत्,  प्राञ्जल,  प्रगुण,  सरल,  अजिह्म,  अशठ,  आलि,  उदार,  ऋजूयु,  निर्व्याज,  निश्चक्रिक,  निष्कैतव,  निष्प्रपञ्च,  निशठ,  रजिष्ठ,  वक्तृ,  श्लक्ष्ण,  सुप्रतीक
adjective
 
अकपटी सत्शीलः।
 "सन्तः सदा पूजार्हाः सन्ति।"

Synonyms:
  साधु,  भद्र,  आर्य,  शिष्ट,  उत्तम,  प्रशस्त,  प्रशस्य,  शस्त,  शस्य,  शुभ,  कुशल,  कल्याण,  सन्,  सत्तम,  श्रेष्ठ,  सार,  सारवत्,  वर,  निर्दोष,  अदुष्ट
adjective
 
यः सततकर्तव्यकर्मानुष्ठाता प्रकृताचारशीलः तथा च न्यायपथावलम्बी अस्ति।
 "जगति बहवः साधवः जनाः सन्ति।"

Synonyms:
  शिष्ट,  भद्र,  मद्र,  आचारवत्,  विनीत,  सभ्य,  शिष्टाचारसेविन्,  अग्राम्य,  आर्यवृत्त,  सुवृत्त,  यशस्य,  सभेय,  अनीच,  अर्हत्,  आदृत्य,  आर्य,  आर्यमिश्र,  आर्यक,  आर्षेय,  उड्डामर,  कुल्य,  गुरु,  मान्य,  सत्,  सज्जन,  साधु,  सुजन,  प्रश्रयिन्,  प्रश्रित,  सुदक्षिण
adjective
 
यः साधुव्यवहारं करोति।
 "रामः  शिष्टः पुरुषः अस्ति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dge
१) कल्याण २) कुशल ३) शिब ४) शुभ ५) साधु ६) सु ° ७)

dge ba
१) आरिष्ट २) कल्याण ३= कुशल ४) क्षेम ५) पथ्य ६) भद्र ७) भव्य ८) शम् ९) शिव १०) शुभ ११) श्रेयस् १२) साधु १३) सुकृत १४) स्वस्ति १५)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
महानन्दोऽमृतं सिद्धिः कैवल्यमपुनर्भवः ।
शिवं निःश्रेयसं श्रेयो निर्वाणं ब्रह्म निर्वृतिः ॥ ७४ ॥
महोदयः सर्वदुःखक्षयो निर्याणमक्षरम् ।
मुक्तिर्मोक्षोऽपवर्गोऽथ मुमुक्षुः श्रमणो यतिः ॥ ७५ ॥
वाचंयमो व्रती साधुरनगार ऋषिर्मुनिः ।
निर्ग्रन्थो भिक्षुरस्य स्वं तपोयोगशमादयः ॥ ७६ ॥
-wordlist-
 
महानन्द (पुं),  अमृत (क्ली),  सिद्धि (स्त्री),  कैवल्य (क्ली),  अपुनर्भव (पुं),  शिव (क्ली),  निःश्रेयस् (क्ली),  श्रेयस् (क्ली),  निर्वाण (क्ली),  ब्रह्मन् (पुं),  निर्वृति (स्त्री),  महोदय (पुं),  सर्वदुःखक्षय (पुं),  निर्याण (क्ली),  अक्षर (क्ली),  मुक्ति (स्त्री),  मोक्ष (पुं),  अपवर्ग (पुं),  मुमुक्षु (पुं),  श्रमण (पुं),  यति (पुं),  वाचंयम (पुं),  व्रतिन् (पुं),  साधु (पुं),  अनगार (पुं),  ऋषि (पुं),  मुनि (पुं),  निर्ग्रन्थ (पुं),  भिक्षु (पुं),  मुमुक्षुस्व (क्ली),  तपस् (क्ली),  योग (पुं),  शम (पुं)

--source--
 
कपटं कैतवं दम्भः कूटं छद्मोपधिश्छलम् ।
व्यपदेशो मिषं लक्षं निभं व्याजोऽथ कुक्कुटिः ॥ ३७८ ॥
कुहना दम्भचर्या च वञ्चनं तु प्रतारणम् ।
व्यलीकमतिसन्धानं साधौ सभ्यार्यसज्जनाः ॥ ३७९ ॥
-wordlist-
 
कपट (क्ली),  कैतव (क्ली),  दम्भ (पुं),  कूट (पुंक्ली),  छद्मन् (क्ली),  उपधि (स्त्री),  छल (क्ली),  व्यपदेश (पुं),  मिष (क्ली),  लक्ष (क्ली),  निभ (क्ली),  व्याज (पुं),  कुक्कुटि (स्त्री),  कुहना (स्त्री),  दम्भचर्या (स्त्री),  वञ्चन (क्ली),  प्रतारण (क्ली),  व्यलीक (क्ली),  अतिसन्धान (क्ली),  साधु (पुं),  सभ्य (पुं),  आर्य (पुं),  सज्जन (पुं)

--source--
 
चारु हारि रुचिरं मनोहरं वल्गु कान्तमभिरामबन्धुरे ।
वामरुच्यसुषमाणि शोभनं मञ्जुमञ्जुलमनोरमाणि च ॥ १४४४ ॥
साधुरम्यमनोज्ञानि पेशलं हृद्यसुन्दरे ।
काम्यं कम्रं कमनीयं सौम्यं च मधुरं प्रियम् ॥ १४४५ ॥
-wordlist-
 
चारु (वा),  हारि (वा),  रुचिर (वा),  मनोहर (वा),  वल्गु (वा),  कान्त (वा),  अभिराम (वा),  बन्धुर (वा),  वाम (वा),  रुच्य (वा),  सुषम (वा),  शोभन (वा),  मञ्जु (वा),  मञ्जुल (वा),  मनोरम (वा),  साधु (वा),  रम्य (वा),  मनोज्ञ (वा),  पेशल (वा),  हृद्य (वा),  सुन्दर (वा),  काम्य (वा),  कम्र (वा),  कमनीय (वा),  सौम्य (वा),  मधुर (वा),  प्रिय (वा)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

साधु
साधु,  सज्जन,  आर्य
साधुः सज्जन आर्यः स्याद्गृहमेधी गृहाधिपः ॥ ३७२ ॥
verse 2.1.1.372
page 0044

प्राग्र्य
प्राग्र्य,  प्राग्रहर,  प्रवेक,  अपर,  वर्य,  वरेण्य,  वर,  श्रेष्ठ,  प्रेष्ठ,  अनुत्तम,  मधुर,  मञ्जु,  प्रिय,  मञ्जुल,  हृद्य,  हारि,  मनोहर,  रुचिर,  कान्त,  पर,  सुन्दर,  सौम्य,  साधु,  वल्गु,  चारु,  सुषम,  वाम,  शुभ,  पेशल,  अग्र्य,  प्रधान,  प्रमुख,  पुरोग,  मुख्य,  परार्ध्य,  प्रवर,  प्रवर्ह,  अग्रेसर,  सत्तम,  उत्तम,  ग्रामण्य,  अग्रण्य
प्राग्र्यं प्राग्रहरं प्रवेकमपरं वर्यं वरेण्यं वरं, 
श्रेष्ठं प्रेष्ठमनुत्तमं च मधुरं मञ्जु प्रियं मञ्जुलम् ।
हृद्यं हारि मनोहरं च रुचिरं कान्तं परं सुन्दरं, 
सौम्यं साधु च वल्गु चारु सुषमं वामं शुभं पेशलम् ॥ ६८९ ॥
अग्र्यं प्रधानं प्रमुखं पुरोगं, 
मुख्यं परार्ध्यं प्रवरं प्रवर्हम् ।
अग्रेसरं सत्तममुत्तमं च, 
ग्रामण्यमग्रण्यमुदाहरन्ति ॥ ६९० ॥
verse 4.1.1.689
page 0080

नाममाला

Sanskrit

ऋषि,  मुनि,  यति,  भिक्षु,  तापस,  संशित,  व्रतिन्,  तपस्विन्,  संयमिन्,  योगिन्,  वर्णिन्,  साधु
ऋषिर्मुनिर्यतिर्भिक्षुस्तापसः संशितो व्रती ।
तपस्वी संयमी योगी वर्णी साधुश्च पातु वः ॥ ३ ॥
verse 0.1.1.3
page 0003

स्फुट,  साधु,  स्पष्ट,  विशद,  पुष्कल,  अमल
स्फुटं साधु खलु स्पष्टं विशदं पुष्कलामलौ ॥ १७३ ॥
verse 0.1.1.173
page 0084

Tamil

ஸாது4 : பொருத்தமான,  தகுதியான,  நல்ல,  சரியான,  மேலான.

पुराणम्

English

साधु / SĀDHU. An incarnation of śiva. The brahmāṇḍa purāṇa contains the following story about it.
When the Himālaya and maināka mountains once began a very intense tapas,  the devas and Ṛṣis fearing great ruin to the world in case the mountains got salvation,  sought Śiva's protection and prayed for a solution for the problem. So śiva,  in the guise of a brahmin named sādhu,  went to the mountains,  spoke to them condemning śiva and thus made them retract from their devotion to śiva.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 साधुः,  पुं,
   (साध्यति निष्पादयति धर्म्मादिकार्य्यमिति । साध + “कृवापाजीति ।” उणा० ११ । इति उण् ।) उत्तमकुलोद्भवः । तत्पर्य्यायः ॥
महाकुलः २ कुलीनः ३ आर्य्यः ४ सभ्यः ५सज्जनः ६ । इत्यमरः । २ । ७ । ३ ॥
 कुलजः ७साधुजः ८ कुलकः ९ कुलिकः १० । इति शब्द-रत्नावली ॥
 कुल्यः ११ कौलेयकः १२ इतिभरतः ॥
 जिनः । मुनिः । इति हेमचन्द्रः ॥
 * ॥
साधुलक्षणं यथा,  --“यथालब्धोऽरिसन्तुष्टः समचित्तो जितेन्द्रियः ।हरिपादाश्रयो लोके विप्रः साधुरनिन्दकः ॥
 १ ॥
निर्वैरः सदयः शान्तो दन्भाहङ्कारवर्ज्जितः ।निरपेक्षो मुनिर्व्वीतरागः साधुरिहोच्यते ॥
 २ ॥
लोभमोहमदक्रोधकामादिरहितः सुखो ।कृष्णाङ्घ्रिशरणः साधुः सहिष्णुः समदर्शनः ॥
 ३ ॥
समचित्तो मुनिः पूतो गोविन्दचरणाश्रयः ।सर्व्वभूतदयः कार्ष्णो विवेकी साधुरुत्तमः ॥
 ४ ॥
कृष्णार्पितप्राणशरीरबुद्धिःशान्तेन्द्रियस्त्रीसुतसम्पदादिः ।आसक्तचित्तः श्रवणादिभक्ति-र्यस्येह साधुः सततं हरेर्यः ॥
 ५ ॥
कृष्णाश्रयः कृष्णकथानुरक्तःकृष्णेष्टमन्त्रस्मृतिपूजनीयः ।कृष्णानिशं ध्यानमनास्त्वनन्योयो वै स साधुर्म्मुनिवर्य्यकार्ष्णः ॥
” ६ ॥
इति पाद्मोत्तरखण्डे ९९ अध्यायः ॥
 * ॥
अन्यच्च ।“न प्रहृष्यति सम्माने नावमानेन कुप्यति ।न क्नुद्धः परुषं ब्रूयादेतत् साधोस्तु लक्षणम् ॥
”इति गारुडे । ११३ । ४२ ॥
 * ॥
तस्य स्वभावो यथा,  --“त्यक्तात्मसुखभोगेच्छाः सर्व्वसत्त्वसुखैषिणः ।भवन्ति परदुःखेन साधवो नित्यदुःखिताः ॥
परदुःखातुरा नित्यं स्वसुखानि महान्त्यपि ।नापेक्षन्ते महात्मानः सर्व्वभूतहिते रताः ॥
परार्थमुद्यताः सन्तः सन्तः किं किं न कुर्व्वते ।तादृगप्यम्बुधेर्व्वारि जलदैस्तत् प्रपीयते ॥
एक एव सतां मार्गो यदङ्गीकृतपालनम् ।दहन्तमकरोत् क्रोडे पावकं यदपां पतिः ॥
आत्मानं पीडयित्वापि साधुः सुखयते परम् ।ह्लादयन्नाश्रितान् वृक्षोदुःखञ्च सहते स्वयम् ॥
”इति वह्निपुराणे दानावस्थानिर्णयनामाध्यायः ॥
(तथा,  महानिर्व्वाणतन्त्रे । १ । २२ ।“देवायतनगा मर्त्त्या देवकल्पा दृढव्रताः ।सत्यधर्म्मपराः सर्व्वे साधवः सत्यवादिनः ॥
”)तस्य प्रशंसा यथा,  --यत्पूजायां भवेत् पूज्यो दृष्ट्या न यमदर्शनम् ।पापसंघः स्पर्शनाच्च किमहो साधुसङ्गमः ॥
साधूनां हृदयं धर्म्मो वाचो वो नः सनातनाः ।कर्म्मक्षयाणि कर्म्माणि यतः साधुर्हरिः स्वयम् ॥
”इति कल्किपुराणे ३० अध्यायः ॥
 * ॥
(एतदाचारस्तु चतुर्व्विधधर्म्मप्रमाणान्यतमः ।यथा,  मनुः । २ । ६ ।“वेदोऽखिलो धर्म्ममूलं स्मृतिशीले च तद्विदाम्आचारश्चैव साधूनामात्मनस्तुष्टिरेव च ॥
”)कलिशूद्रस्त्रीणां साधुत्वं तत्कारणञ्च यथा ।“कलिः साध्विति यत् प्रोक्तं शूद्रः साध्वितियोषितः ।यच्चाह भगवान् साधुर्धन्याश्चेति पुनः पुनः ॥
तत् सर्व्वं श्रोतुमिच्छामो न चेत् गुह्यं महामुनेइत्युक्तो मुनिभिर्व्यासः प्रहस्येदमथाब्रवीत् ॥
श्रूयतां भो मुनिगणा यदुक्तं साधु साध्वितियत् कृते दशभिर्व्वर्षैस्त्रेतायां हायनेन तत् ॥
द्वापरे तच्च मासेन अहोरात्रेण तत् कलौ ।तपसो ब्रह्मचर्य्यस्य जपादेश्च फलं द्विजाः ॥
प्राप्नोति पुरुषस्तेन कलिः साध्विति भाषितम्ध्यायन् कृते यजन् यज्ञैस्त्रेतायां द्वापरेऽर्च्चयन् ॥
यदाप्नोति तदाप्नोति कलौ संकीर्त्त्य केशवम् ।धर्म्मोत्कर्षमतीवात्र प्राप्नोति पुरुषः कलौ ॥
स्वल्पायासेन धर्म्मज्ञास्तेन तुष्टोऽस्म्यहं कलेः ॥
 *व्रतचर्य्यापरैर्ग्राह्या वेदाः पूर्व्वं द्विजातिभिः ।ततस्तु धर्म्मसंप्राप्तैर्यष्टव्यं विधिवद्धनैः ॥
वृथाकथा वृथाभोज्यं वृथेज्या च द्विजन्मनाम् ।पतनाय तथा भाव्यं तैस्तु संयमिभिः सदा ॥
असम्यक्करणे दोषास्तेषां सर्व्वेषु वस्तुषु ।भक्ष्यपेयादिकं चैषां नेच्छाप्राप्तिकरं द्विजाः ॥
पारतन्त्रं समस्तेषु तेषां कार्य्येषु वै यतः ।जयन्ति ते निजान् लोकान् क्लेशेन महताद्विजाः ॥
द्विजशुश्रूषयैवैष पाकयज्ञाधिकारवान् ।निजं जयति वै लोकं शुद्धो धन्यतरस्ततः ॥
भक्ष्याभक्ष्येषु नास्यास्ति पेयापेयेषु वा यतः ।नियमो मुनिशार्द्दूलास्ते नासौ साध्वितीरितम् ॥
स्वधर्म्मस्याविरोधेन नरैर्लब्धं धनं सदा ।प्रतिपाद्यञ्च पात्रेषु यष्टव्यञ्च यथाविधि ॥
तस्यार्जने महान् क्लेशः पालने च द्विजोत्तमाः ।तथा सद्विनियोगाय विज्ञेथं गहनं नृणाम् ॥
एभिरन्यै स्तथा क्लेशैः पुरुषा द्विजसत्तमाः ।निजान् जयन्ति वै लोकान् प्राजापत्यादिकान्क्रमात् ॥
योषित्शुश्रूषणं भर्त्तुः कर्म्मणा मनसा गिरा ।कुर्व्वती समवाप्नोति तत्सालोक्यं ततो द्विजाः ॥
नातिक्ले शेन महता तानेव पुरुषो यथा ।तृतीयं व्याहृतं तेन मया साध्विति योषिताम् ॥
”इति विष्णुपुराणे । ६ । २ । १२ -- २९ ॥

 साधुः,  त्रि,  (साध्यति कार्य्यमिति । साध + उण् ।)वार्द्धुषिकः । चारुः । (यथा,  महाभारते । १ ।१०७ । ८ ।“न किञ्चिद्वचनं राजन्नब्रवीत् साध्वसाधु वा ॥
”)सज्जनः । इति मेदिनी ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 साधु त्रि०
  साध--उन् । १ उत्तमकुलजाते अमरः । २ सुन्दरे३ उचिते च । स्त्रियां वा ङीप् । ४ मुनौ ५ जिने च पु०
 हेमच० “न प्रहृष्यति सम्माने नापमाने च कुप्यति ।न क्रुद्धः पुरुष ब्रूयादेतद्धि साधुलक्षणम्” गरुडपु० उक्तधर्मयुते ६ जने ७ बार्द्धुषिके ८ मनोहरे मेदि० । साधुलक्षणान्तरं यथा “यथालब्धेऽपि सन्तुष्टः समचित्तो जिते-न्द्रियः । हरिपादाश्रयो लोके विप्रः साधुरनिन्दकः ।निर्वैरः सदयः शान्तो दम्भाहङ्कारवर्जितः । निरपेक्षो मु-निर्वीतरागः साधुरिहोच्यते । लोभमोहमदक्रोधकामादि-रहितः सुखी । कृष्णाङ्घ्रिशरणः साधुः सहिष्णुः सम-दर्शनः” पद्मात्त० ख० ९९ अ० “त्यक्तात्मसुखभोगेच्छः सर्वस-त्वसुखैषिणः । भवन्ति परदुःखेन साधवो नित्यदुःखिताः ।परदुःखातुरा नित्यं स्वसुखानि महान्त्यपि । नापेक्षन्तेमहात्मनः सर्वभूतहिते रताः । परार्थमुद्यताः सन्तःसन्तः किं किं न कुर्वते । तादृगप्यम्बुधेर्वारि जलदैस्तत्प्रदीयते । एक एव सतां मार्गो यदङ्गीकृतपालनम् ।दहन्तमकरोत् क्राडे पावकं यदपांपतिः । षात्मानंषीडयित्वापि साधुः सुखयते परम् । ह्लादयन्नाश्रितान्वृक्षो दुःखञ्च सहते स्त्रयम्” वह्निपु०  ।९ व्याकरणव्यङ्ग्यसाधुताजात्याश्रये शब्दे “अनपभ्रंशताऽ-नादिर्यद्वाऽभ्युदययोग्यता । व्याक्रियाव्यञ्जनीया वाजातिः कापीह साधुता” हरिः । तथा च अपभ्रंश-भिन्नत्वमनादित्वम् अभ्युदयसाधनप्रयोगबिषत्वं व्याक-रणव्यङ्ग्यजातिर्वा साधुता इति तदर्थः । स च ईश्वरसङ्के-ताश्रयः शब्द इति नैयायिकाः । तथा च यः शब्दो यस्मि-न्नर्थे ईश्वरेण सङ्केतितः स शब्दस्तदर्थे साधुः । वैयाकरण-मते यः शब्दः यस्मिन्नर्थे व्याकरणे व्युत्पादितः स शब्दस्तत्रसाधुः यथा “कर्मणि द्वितीया” पा० द्वितीया कर्मार्थे साधुः ।

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“दाण् दाने”@} 2 3 पूर्वलिखितदाञ्धातोः,  अस्यापि सर्वत्र प्रत्ययेषु रूपसाम्यात् तत्र लिखितान्येव टिप्पणान्यस्यापि संगतानीति यथासम्भवं तत्रतत्र,  रूपनिष्पत्तिर्ज्ञातव्येति मत्वाऽत्र पृथङ् न लिखितानि।]] ‘दाञो दत्ते ददातीति,  दाणो यच्छति,  दो द्यति। 
 दाति दायति दाप्दैपोः,  दयते रक्षणे ङितः।।’ 4 इति देवः। 
 दायकः-यिका,  दापकः-पिका,  दित्सकः-त्सिका,  देदीयकः-यिका
   दाता-त्री,  दापयिता-त्री,  दित्सिता-त्री,  देदीयिता-त्री
   5 प्रणियच्छन्-न्ती,  6 सम्प्रयच्छन्,  7 सम्प्रयच्छन्,  दापयन्-दित्सन्-न्ती
   -- दास्यन्-न्ती-ती,  दापयिष्यन्-न्ती-ती,  दित्सिष्यन्-न्ती-ती
   -- 8 9 संयच्छमानः-सम्प्रयच्छमानः,  दापयमानः,  10 11 सन्दित्समानः,  देदीयमानः
   12 संदास्यमानः,  दापयिष्यमाणं,  संदित्सिष्यमाणः,  देदीयिष्यमाणः
   धनदाः-धनदौ-धनदाः
   -- -- दत्तम्-दत्तः-दत्तवान्,  मनसादत्ता,  13 व्यात्तम्,  प्रत्तम्-नीत्तम्-सूत्तम्-मरुत्तः,  अवदत्तम्-प्रदत्तम्-विदत्तम्-सुदत्तम्-निदत्तम्,  अनुदत्तम्-अवत्तम्-अनूत्तम्,  दापितः,  दित्सितः,  देदीयितः-तवान्
   प्रदः,  दायः,  14 इष्टदः-नर्मदा,  अब्दः,  15 16 दायादः,  17 विश्वा- सप्रदः,  उपदाः,  सुदामा-सुदीवा-गोदावरी,  शर्मदाः,  18 शापदायी,  साधु- दायी,  कर्णदायी,  मोक्षदायी,  ददिवान्,  दाता,  दारुः,  दायको 19,  20 भयदायः,  कम्बलदायः,  गोदायो 21,  दानीयः 22,  दाता,  अवश्यंदायी,  सहस्रंदायी,  प्रदायी,  यज्ञदत्तः,  आदिः,  अन्तर्दिः,  दापः,  दित्सुः,  देद्यः
   दातव्यम्,  दापयितव्यम्,  दित्सितव्यम्,  देदीयितव्यम्
   दानीयम्,  23 दथेलिमम्,  दापनीयम्,  दित्सनीयम्,  देदीयनीयम्
   देयम्,  दाप्यम्,  दित्स्यम्,  देदीय्यम्
   ईषद्दानः-दुर्दानः-सुदानः
   -- -- -- दीयमानः,  दाप्यमानः,  दित्स्यमानः,  देदीय्यमानः
   दायः,  दापः,  दित्सः,  देदीयः
   दातुम्,  दापयितुम्,  दित्सितुम्,  देदीयितुम्
   24 दत्तिः,  प्रदा,  दापना,  दित्सा,  देदीया
   प्रणिदानम्,  दापनम्,  दित्सनम्,  देदीयनम्
   दत्त्वा,  दापयित्वा,  दित्सित्वा,  देदीयित्वा
   प्रदाय,  प्रदाप्य,  प्रदित्स्य,  प्रदेदीय्य
   दायम् २,  दत्त्वा २,  दापम् २,  दापयित्वा २,  दित्सम् २,  दित्सित्वा २,  देदीयम् २
   देदीयित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (८३१)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-९३०। सक। अनि। पर।)
 03 =>
  [[[अ]
 04 =>
  (श्लो। ४)
 05 =>
  [[३। शतरि,  ‘पाघ्राध्मास्थाम्नादाण्दृश्यर्त्तिसर्तिशदसदां पिबजिघ्रधमतिष्ठमनयच्छ--’ (७-३-७८) इत्यादिना यथासम्भवं शिति प्रत्यते परतः यच्छादेशे,  ‘नेर्गदन- दपतपदघुमा--’ (८-४-१७) इत्यादिना णत्वे च रूपम्। अत्रेदमवधेयम्। ‘दाणश्च सा चेच्चतुर्थ्यर्थे’ (१-३-५५) इत्यत्र चतुर्थ्यर्थे विद्यमानायाः तृतीयाया योगे एव आत्मनेपदविधानात्,  शुद्धतृतीयान्ते ‘पाणिना सम्प्रयच्छन्’ इति वाक्ये न शानच्। एवं अशिष्टव्यवहार एव निरुक्तसूत्रप्रवृत्त्या,  शिष्टव्यवहारे तु ‘ब्राह्मणीभ्यः संप्रयच्छन्’ इत्यत्रापि न शानजिति ज्ञेयम्।]]
 06 =>
  [पाणिना]
 07 =>
  [ब्राह्मणीभ्यः]
 08 =>
  [दास्या मालां]
 09 =>
  [[४। ‘दाणश्च सा चेत् चतुर्थ्यर्थे’ (१-३-५५) इति शानच्। अनेनैव सूत्रेण चतुर्थ्यन्तस्य ‘दास्या’ इत्यस्य तृतीया च भवति। अत्र च,  ‘अशिष्टव्यवहार इति वक्तव्यम्’ (वा। १-३-५५) इति वचनात् अशिष्टव्यवहार एवैवं भवति। अशिष्टव्यवहारः = शिष्टसम्मतो यो न भवति,  सः।]]
 10 =>
  [दास्या मालां]
 11 =>
  [[५। ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इति सन्नन्ताच्छानश्।]]
 12 =>
  [पृष्ठम्०७३६+ २७]
 13 =>
  [[आ। ‘ध्वान्तेऽपि व्यात्तवक्त्रज्वलदनलशिखाजर्जरैर्व्यक्तकर्मा निर्मान्ती गृध्ररौद्रीं दिवमुपरि परिक्रीडते ताटकेयम्।।’ अनर्घराघवे-२-५४।]]
 14 =>
  [[B। ‘तिष्ठन्निहाम्नायगमिष्टदं तमस्तौत् स्फुटेनाहृतधीः स्वरेण।।’ धा। का। २। ३३।]]
 15 =>
  [गवां गोषु वा]
 16 =>
  [[C। ‘स्थितः प्रास्तस्य दायादैः भ्रातुर्ज्येष्ठस्य शासने।।’ किरातार्जुनीये ११-४५।]]
 17 =>
  [[ड्। ‘विश्वासप्रदवेषोऽसौ पथिप्रज्ञः समाहितः।’ भ। का। ६। ९०।]]
 18 =>
  [[E। ‘कैलासशैलचलनागसि शापदायी नन्दीश्वरः स्वयमुपागत इत्यमंस्त।।’ चम्पूरामायणे-५-४७।]]
 19 =>
  [व्रजति]
 20 =>
  [[F। ‘पूरयन्तः समाजग्मुर्भयदाया दिशो दश।।’ भ। का। ७। ३०।]]
 21 =>
  [वा व्रजति]
 22 =>
  [ब्राह्मणः]
 23 =>
  [[१। ‘केलिमर उपसंख्यानम्’ (वा। ३-१-९६) इति केलिमर्प्रत्ययः। केलिमर्प्र- त्ययस्य कित्त्वात् घुसंज्ञकस्यास्य धातोः ‘दो दद्घोः’ (७-४-४६) इति ‘दथू’ इत्यादेशः। तत्र च ‘तान्ते दोषो दीर्घत्वं स्यात्,  दान्ते दोषो निष्ठानत्वम्। धान्ते दोषो धत्वप्राप्तिः,  निर्दोषत्वात् थान्तो ग्राह्यः।।’ (भाष्यम् ७-४-४६) इत्युक्तत्वात् थकारान्त आदेश इति ज्ञेयम्।]]
 24 =>
  [पृष्ठम्०७३७+ २७]

Capeller

German

 साधु॑,  f.
  साध्वी॑ gerade,  richtig,  heilsam, 
tüchtig,  brav,  trefflich,  edel,  gut. m.
 
Biedermann.  f.
  साध्वी ein braves Weib.
n.
  das Gerade,  Rechte,  Gute
 adv.
geradeaus,  richtig,  ordentlich,  gut,  recht, 
bravo (als Ausruf),  mit मन् gut heißen, 
biligen. 

Grassman

German

 sādhú,  a. [von sādh],  1〉 gerade,  richtig vom Wege
 2〉 gerade ausgehend vom Rosse
 3〉 gerade zum Ziele gehend,  richtig treffend vom Pfeile
 4〉 richtig treffend vom Schützen
 5〉 (ein Werk) richtig ausführend,  richtig verfahrend
 6〉 sittlich recht,  Gegensatz vṛjiná
 7〉 richtig bereitet,  richtig ausgeführt vom Opfer und Lobliede
 8〉 förderlich,  heilvoll,  segensreich
 9〉 -ú,  -uyā́ adverbial gerade,  auf richtigem,  zum Ziele führenden Wege bei Verben der Bewegung
 in gleichem Sinne auch als Adj. dem Subjekt zugeordnet ({366, 6})
 10〉 auf richtige Weise.
-ús 1〉 pánthās {218, 6}. — 2〉 vā́jas {553, 4}. — 3〉 〰 bundás hiraṇyáyas {686, 11}. — 4〉 ástā {70, 11}. — 5〉 (agnís) {77, 3}. — 8〉 kṣémas {67, 2}
 pitárā‿iva 〰 {252, 1}. — 9〉 ā́ 〰 etu náhuṣasya śéṣas {366, 6}.
-úm 5〉 vípram agním {355, 7}.
-ú 6〉 vṛjinā́‿utá 〰 {218, 3}. — 9〉 bei i {24, 3}{124, 3} = {434, 3}
 {450, 5}
 nī {456, 16}. — 10〉 {194, 6} (san)
 {559, 2} (star).
-únā 1〉 pathā́ {840, 10}. — 2〉 árvatā {155, 1}.
-ós 7〉 ándhasas {282, 1}. — 8〉 dákṣasya {306, 2}
 rāyás {524, 3}.
-ū́ [du.] 8〉 ubhaú árdhau {218, 15}.
-ávas 2〉 áśvāsas {457, 43}. — 8〉 kṣémāsas {639, 8}.
-úbhis 7〉 stómebhis {138, 4}. — 8〉 kṣémebhis {693, 9}.
-vī́m 8〉 〰 akar devávītim {879, 3}.
-uyā́ 9〉 bei i {892, 13}. nī _{892, 12}
 vī {365, 4}
 vah {859, 5}
 ábhūt pánthās ṛtásya 〰 {46, 11}. — 10〉 {170, 2} (kalp).
-vī́s 2〉 íṣavas {215, 8}.

 sā́dhu,  n. [von sādh],  Heil,  Segen.
-u {652, 10} 〰 kṛṇvántam ávase (SV. sā́dhas).

 1510, 26.a v. u.: {124, 3} st. {24, 3}

 1510, 24.a v. u.: (san)

 sādhú:
-ú 9〉 bei i {844, 5}.

Burnouf

French

 साधु साधु a. (साध्) bon,  pur,  honnête
agréable,  beau
		 bien né
		 classique [en parl. du langage].
		 A
l'ac. n.
  bon! bravo! -- S. m.
  un Muni,  un saint.
		 Un usurier.
		 Nom
dérivé,  tg. -- F. साधु et साध्वी,  femme vertueuse.
साधुक m.
  caste vile ou dégradée.
साधुज a. (जन्) de bonne famille.
साधुधी f.
  (धा) mère d'une femme ou d'un mari
vertueux.
साधुपुष्प m.
  hibiscus mutabilis.
साधुभाव m.
  bonté.
साधुवाद m.
  (वद्) le cri de: साधु !
साधुवाहिन् m.
  cheval bien dressé.
साधुवृक्ष m.
  nauclea cadamba,  bot.
साधुवृत्ति f.
  la bonne pratique,  les règles morales et
religieuses.

Stchoupak

French

 साधु-
 -(व्)ई- a. bien disposé,  bienveillant,  docile 
 bon, 
excellent,  efficace 
 bon à qqch. ou envers qq'un (loc. gén. ,  rar. dat. ifc.)
 
 m.
  homme de bien,  homme vertueux,  saint 
 homme qui prévoit l'avenir 
joaillier 
 nt. ce qui est bon,  loyal,  juste 
 bonté,  bienveillance,  douceur 
f.
  femme de bien,  femme vertueuse,  sainte 
 -उ adv. bien,  justement. comme
il convient (-स्। मन्- juger bon,  approuver 
 -स्। वृत्- se bien comporter
envers,  loc. 
 -साध्व् आस्- se sentir à son aise,  être heureux) 
 bien
 ! bravo ! (qqf.  répété) 
 très,  à un haut degré (iic. entièrement) 
c'est bon,  assez ! en voilà assez (avec instr.) 
 eh bien,  donc
(avec impér. ou 3{^me^} pers. du prés.) 
 certes,  sûrement,  en effet 
-ता- f.
  -त्व- nt. bonté,  honorabilité,  qualité ou état de Sādhu.
°कार- m.
  fait de crier bravo ! applaudissements,  approbation 
 -इन्-
-(ण्)ई- ag. qui agit bien,  habile.
°कृत- a. v. bien ou correctement exécuté (iic.) 
 -°कृत्य- nt.
compensation,  fait de régler au mieux.
°जन- m.
  homme de bien,  honnête homme.
°जात- a. v. beau.
°दर्शिन्- ag. qui a une vision juste (अ°).
°देविन्- ag. qui a de la chance au jeu.
°ध्वनि- m.
  cri d'approbation. 
°पदवी- f.
  la voie des bons.
°फल- a. qui a de bons résultats,  de bonnes conséquences.
°भाव- m.
  bonté,  bienveillance.
°वाद- m.
  = °कार- (-अं दा- approuver) 
 bonne renommée 
prononciation correcte 
 -इन्- ag. qui approuve (par une exclamation) 
 qqf. 
pour -°वाहिन्-।
°वाहिन्- ag. qui tire bien (le char).
°वृत्त- a. v. bien arrondi 
 qui se conduit bien,  de bonnes mœurs 
 nt.
conduite d'honnête homme 
 -ता- f.
  bonne conduite,  etc. 
 -°वृत्ति-
a. qui se conduit bien,  etc. 
 -इता- f.
  = -°वृत्तता-।
°शब्द- m.
  = °ध्वनि-।
°शीलत्व- nt. fait d'avoir un bon caractère.
°शुक्ल- a. tout blanc.
°समक्ष-रूप- a. bien visible.
°समाचार- a. qui se conduit bien. 
°संमत- a. v. approuvé par les bons.
साध्व्-असाधु- m.
  pl.
  les bons et les mauvais 
 nt. du. le bon et les
mauvais.
साध्व्-आचार- a. = °समाचार-।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.