| YouTube Channel

सागरः (sAgaraH)

 
Apte
English
सागरः [sāgarḥ], [सागरेण निर्वृत्तः अण्]
The ocean, sea
सागरः सागरोपमः
(fig. also)
दयासागर, विद्यासागर
&c.
cf.
 सगर.
The number 'four' or 'seven'.
A kind of deer.
N.
 of Bhagīratha
शंकरस्य जटाजूटाद् भ्रष्टां सागरतेजसा
Rām.*
 2.5.25.
Comp.
 -अनुकूल
a.
 situated along the seacoast. -अन्त
a.
 bounded by the sea, sea-girt. -अम्बरा, नेमिः, मेखला the earth. -आलयः
N.
 of Varuṇa. -आवर्तः an island or bay of the sea
स मया सागरावर्ते दृष्ट आसीत् परीप्सता
Mb.
 * 3.14.19 (com. सागरस्य आसमन्तादूर्तो वर्तनं यस्मिन् सागरद्वीपे इत्यर्थः) -उत्थम् sea-salt.
गमा, गा a river
दिवि वा सागरगमास्तेन वो मानयाम्यहम्
Mb.
 * 13.146. 23.
the Ganges. -गामिनी a river. -नेमिः (मी) the earth. -प्लवनम् navigating (the ocean). -मेखला the earth. -सुता
N.
 of Lakṣmī
मनोवृत्तिस्तार्क्ष्यो मतिरिय- मयो सागरसुता Viṣṇu-mahimna
S.*
 24. -सूनुः the moon.
Apte 1890
English
सागरः [सगरेण निर्वृत्तः अण्] 1 The ocean, sea
सागरः सागरोपमः
(fig. also)
दयासागर, विद्यासागर &c.
cf. सगर.
2 The number ‘four’ or ‘seven’.
3 A kind of deer.
Comp.
अनुकूल a. situated along the seacoast.
अंत a. bounded by the sea, sea-girt.
अंबरा,
नेमिः, मेखला the earth.
आलयः N. of Varuṇa.
उत्थं sea-salt.
गा {1} a river. {2} the Ganges.
गामिनी a river.
प्लवनं navigating (the ocean).
Hindi
Hindi
सागर
Apte Hindi
Hindi
सागरः
पुं*
 - सागरेण निर्वृत्तः - अण्
"समुद्र, उदधि"
सागरः
पुं*
 - सागरेण निर्वृत्तः - अण्
चार या सात की संख्या
सागरः
पुं*
 - सागरेण निर्वृत्तः - अण्
एक प्रकार का हरिण
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 सागरः
noun
दशविधेषु संन्यासिषु एकः।
"सागरः ज्योतिर्मठे निवसति।"
Synonyms:
 सागरः, समुद्रः, अर्णवः
noun
सागरवत् निर्मर्यादः निष्पारः च।
"सः करूणायाः सागरः अस्ति।"
Synonyms:
 सागरः, समुद्रः, अब्धिः, अकूपारः, पारावारः, सरित्पतिः, उदन्वान्, उदधिः, सिन्धुः, सरस्वान्, सागरः, अर्णवः, रत्नाकरः, जलनिधिः, यादःपतिः, अपाम्पतिः, महाकच्छः, नदीकान्तः, तरीयः, द्वीपवान्, जलेन्द्रः, मन्थिरः, क्षौणीप्राचीरम्, मकरालयः, सरिताम्पतिः, जलधिः, नीरनिझिः, अम्बुधिः, पाथोन्धिः, पाधोधिः, यादसाम्पतिः, नदीनः, इन्द्रजनकः, तिमिकोषः, वारांनिधिः, वारिनिधिः, वार्धिः, वारिधिः, तोयनिधिः, कीलालधिः, धरणीपूरः, क्षीराब्धिः, धरणिप्लवः, वाङ्कः, कचङ्गलः, पेरुः, मितद्रुः, वाहिनीपतिः, गङगाधरः, दारदः, तिमिः, प्राणभास्वान्, उर्मिमाली, महाशयः, अम्भोनिधिः, अम्भोधिः, तरिषः, कूलङ्कषः, तारिषः, वारिराशिः, शैलशिविरम्, पराकुवः, तरन्तः, महीप्राचीरम्, सरिन्नाथः, अम्भोराशिः, धुनीनाथः, नित्यः, कन्धिः, अपान्नाथः
noun
भूमेः परितः लवणयुक्ता जलराशिः।
"सागरे मौक्तिकानि सन्ति।"
Synonyms:
 सागरः
noun
एकं नगरम् ।
"सागरस्य उल्लेखः बौद्धसाहित्ये वर्तते"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सागरः,
पुं,
 (सगरस्य राज्ञोऽयमिति । सगर +अण् ।) समुद्रः । इत्यमरः । १ । १० । १ ॥
सगरेणावतारितत्वात् तस्यायमिति ष्णे सागरोदन्त्यादिः । क्षीरोदादिष्वप्युपमया सागरव्यप-देशः इति भट्टाः । इति भरतः ॥
स तु सप्त-विधः । यथा, --“लवणः क्षीरसंज्ञश्च घृतोदो दधिसंज्ञकः ।सुरोदेक्षुरसोदौ च स्वादूदः सप्तमो भवेत् ॥
चत्वारः सागराः ख्याताः पुष्करिण्यश्च ताःस्मृताः ॥
”इत्याद्य वह्निपुराणे गणभेदनामाध्यायः ॥
* ॥
(सगरस्यापत्यं पुमानिति । सगर + अण् ।सगरपुत्त्रः । यथा, महाभारते । ३ । १०७ । ७ ।“वध्यमानास्ततो लोकाः सागरैर्मन्दबुद्धिभिः ।ब्रह्माणं शरणं जग्मुः सहिताः सर्व्वदैवतैः ॥
”)मृगविशेषः । इति शब्दचन्द्रिका ॥
दशपद्म-संख्या । यथा, --“विन्दः खर्व्वो निखर्व्वश्च शङ्खपद्मौ च सागरः ॥
”इति ब्रह्माण्डपुराणम् ॥
(सागरस्येदमिति । सागरसम्बन्धिनि, त्रि ।यथा, हरिवंशे । ५३ । ३८ ।“आधत्स्व सरितां नाथ त्यक्त्वेमां सागरींतनुम् ॥
”)