सागर (sAgara)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 सागर m.
  (-रः)
	 1. The ocean. 
	 2. A sort of deer.
	 3. The number “four.”
4. The number “seven”.
 E.
  सगर a king and अण् aff.
  
 to bathe the
bones of SAGARA'S 60, 000 sons the Ganges is said to have been led by
BHAGĪRATHA,  his great-great-grandson,  to the ocean,  at the place
now called Gangā-Sāgar.

Capeller Eng

English

 1 सागर m.
  the ocean (said to have been dug by Sagara's
sons)
 pl.
  Sagara's sons. 

 2 सागर f.
  ई relating to the sea,  maritime.

Yates

English

 सागर (रः) 1.
m.
  The ocean
 a sort
of deer.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

सागर 	-	 sAgara 	-	 adj.
  	-	  marine
सागर 	-	 sAgara 	-	 adj.
  	-	  relating to the sea
सागर 	-	 sAgara 	-	 m.
  	-	  symbolical expression for the number
सागर 	-	 sAgara 	-	 m.
  	-	  sort of deer
सागर 	-	 sAgara 	-	 m.
  	-	  four
सागर 	-	 sAgara 	-	 m.
  	-	  sons of sagara
सागर 	-	 sAgara 	-	 m.
  	-	  ocean
सागर 	-	 sAgara 	-	 m.
  	-	  sea
सागर 	-	 sAgara 	-	 m.
  	-	  particular high number

सागर 	-	  sAgara 	-	 m.
  	-	  sons of sagara
सगरोपाख्यान 	-	  sagaropAkhyAna 	-	 n.
  	-	  story of sagara

Wilson

English

 सागर
m.
  (-रः)
1 The ocean. 
2 A sort of deer.
E.
  सगर a king,  and अण् aff.
  
 to bathe the bones of SAGARA'S 60, 000
sons the Ganges is said to have been led by BHAGĪRATHA,  his
great-great-grandson,  to the ocean,  at the place now called Gaṅgā-Sāgar.

Apte

English

सागरः [sāgarḥ],  [सागरेण निर्वृत्तः अण्]

The ocean,  sea
 सागरः सागरोपमः
 (fig.  also)
 दयासागर,  विद्यासागर &c.
 
 cf.
   सगर.

The number 'four' or 'seven'.

A kind of deer.

N.
  of Bhagīratha
 शंकरस्य जटाजूटाद् भ्रष्टां सागरतेजसा Rām.*
  2.5.25. Comp.
   -अनुकूल a.
  situated along the seacoast. -अन्त a.
  bounded by the sea,  sea-girt. -अम्बरा,  नेमिः,  मेखला the earth. -आलयः N.
  of Varuṇa. -आवर्तः an island or bay of the sea
 स मया सागरावर्ते दृष्ट आसीत् परीप्सता Mb.
 *  3.14.19 (com.  सागरस्य आसमन्तादूर्तो वर्तनं यस्मिन् सागरद्वीपे इत्यर्थः) -उत्थम् sea-salt.

गमा,  गा a river
 दिवि वा सागरगमास्तेन वो मानयाम्यहम् Mb.
 *  13.146. 23.

the Ganges. -गामिनी a river. -नेमिः (मी) the earth. -प्लवनम् navigating (the ocean). -मेखला the earth. -सुता N.
  of Lakṣmī
 मनोवृत्तिस्तार्क्ष्यो मतिरिय- मयो सागरसुता Viṣṇu-mahimna S.*
  24. -सूनुः the moon. 

Apte 1890

English

 सागरः [सगरेण निर्वृत्तः अण्] 1 The ocean,  sea
 सागरः सागरोपमः
 (fig. also)
 दयासागर,  विद्यासागर &c.
 cf. सगर. 
2 The number ‘four’ or ‘seven’. 
3 A kind of deer. 
Comp. 
अनुकूल a. situated along the seacoast. 
अंत a. bounded by the sea,  sea-girt. 
अंबरा,  
नेमिः,  मेखला the earth. 
आलयः N. of Varuṇa. 
उत्थं sea-salt. 
गा {1} a river. {2} the Ganges. 
गामिनी a river. 
प्लवनं navigating (the ocean). 

Monier Williams Cologne

English

 सागर m.
  (ifc.  f(आ). 
 fr.
  2. स-गर) the ocean (said to have been named so by Bhagīratha after his son Sagara [see 2. स-गर,  p.
  1125]
 another legend asserts that the bed of the ocean was dug by the sons of Sagara
 3 or 4 or 7 oceans are reckoned,  cf.
   1. सम्-उद्र
 सागरस्य फेनः =
  समुद्रफ्°),  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 an ocean (as expressing any vast body or inexhaustible mass
 often ifc.  cf.
   गुण-शोक-,  संसार-स्°)

 a symbolical expression for the number,  ‘four’ (like other words signifying ‘ocean’),  Gaṇit.
 

 a partic.  high number (=  10 Padmas),  Pur.
 

 a sort of deer,  L.
 

 N.
  of a serpent-demon,  Kāraṇḍ.
 

 (with Jainas) of the third Arhat of the past Utsarpiṇī,  L.
 

 of one of the 10 orders of mendicants traced back to disciples of Śaṃkarācārya,  Cat.
 

 of various persons,  HPariś.
 

 of two authors and of a wk. on Dharma,  Cat.
 

 of a place,  ib.

 (pl. ) the sons of Sagara,  MBh.
  
 R.

 सागर n.
  N.
  of a town,  Buddh.
 

 सागर mf(ई)n.  relating to the sea,  marine,  Hariv.
 

Monier Williams 1872

English

 सागर सागर,  अस्,  m. (fr. सगर),  the
ocean (said to have been named Sāgara by Bha-
gīratha after his ancestor king Sagara,  see the
legend under स-गर
 another legend asserts that
the bed of the ocean was dug by the sons of Sagara
according to various authorities three or four or seven
oceans are enumerated,  see 1. सम्-उद्र)
 a symboli-
cal term for the number four
 a sort of deer
 N. of
a place
 of an author
 of a work.
—सागर-ग,  अस्, 
आ,  अम्,  going to the ocean
 (आ),  f. epithet of the
Ganges
 a river,  stream.
—सागर-गामिनी,  f. ‘ocean-
going, ’ a river.
—सागरगा-सुत,  अस्,  m. ‘son of
the Ganges, ’ epithet of Bhīṣma.
—सागरङ्-गम, 
अस्,  आ,  अम्,  flowing to the ocean.
—सागर-दत्त, 
अस्,  m. ‘Ocean-given, ’ a proper N.
—सागर-धीर-
चेतस्,  आस्,  आस्,  अस्,  whose mind is as firm or as deep
as the ocean.
—सागर-नेमि,  इस्,  f. ‘ocean-encircled, ’
the earth.
—सागर-पर्यन्त,  अस्,  आ,  अम्,  bounded
by the sea.
—सागर-प्लवन,  अम्,  n. navigat-
ing the ocean,  leaping across the sea.
—सागर-मे-
खल,  अस्,  आ,  अम्,  girdled by the ocean,  sea-girt
(आ),  f. the earth.
—सागर-वत्,  ind. like the ocean.
—सागरानुकूल (°र-अन्°),  अस्,  आ,  अम्,  situated on
the sea-coast.
—सागरान्त (°र-अन्°),  अस्,  आ,  अम्, 
ending at the sea,  bounded by the ocean,  sea-girt.
—सागराम्बरा (°र-अम्°),  f. ‘ocean-clothed, ’ the
earth.
—सागरालय (°र-आल्°),  अस्,  m. ‘ocean-dwell-
ing, ’ epithet of Varuṇa.
—सागरेश्वर-तीर्थ,  अम्, 
n.,  N. of a Tīrtha.
—सागरोत्थ (°र-उत्°),  अम्,  n.
‘produced in the sea, ’ sea-salt.
—सागरोद्गार (°र-
उद्°),  अस्,  m. the swelling or heaving of the sea.
—सागरोद्धूत-निःस्वन (°र-उद्°),  अस्,  आ,  अम्, 
raising a sound like the ocean.

Macdonell

English

 सागर sāgara,  m.
  [sagara
 accounding to the 🞄legend the basin dug out by the sons of Sagara 🞄and filled by Bhagīratha with the waters 🞄of the Ganges],  ocean,  sea (often used fig. —° 🞄to express vastness,  inexhaustibility,  profundity,  🞄danger): pl.
  sons Sagara
 sg. N. 🞄of various men: -gāmin,  a.
  flowing to the 🞄sea
 -ṃ gama,  a.
  id.
 -datta,  m.
  N.
 -dhīracetas,  a.
  having a mind steadfast as the sea
 🞄-pura,  n.
  N. of a town
 -vīra,  m.
  N.
 -śaya,  🞄a.  resting on the ocean
 m.
  ep. of Viṣṇu
 🞄-śukti,  f.
  sea-shell
 -anta,  m.
  sea-coast
 a.
  🞄ending at the ocean,  sea-girt (earth)
 -ambara,  a.
  sea-clad (earth): ā,  f.
  earth
 -āvarta,  m.
  bay of the sea. 

Benfey

English

 सागर सागर (cf.  सगर),  m.
 
 1.
The ocean,  Pañc. i. d. 240.
 2. A
kind of deer.
 -- Comp.
 
क्षीर-,  m.
  the
sea of milk,  Bhāg. P. 8,  5,  11.
पूर्व-, 
m.
  the eastern sea,  Ragh. 4,  32.
बुद्धि-,  m.
  a proper name,  or rather, 
plenty of wisdom,  or having plenty of
wisdom,  Lass. 6,  2.

Apte Hindi

Hindi

सागरः
पुं*
  - सागरेण निर्वृत्तः - अण्
"समुद्र,  उदधि"

सागरः
पुं*
  - सागरेण निर्वृत्तः - अण्
चार या सात की संख्या

सागरः
पुं*
  - सागरेण निर्वृत्तः - अण्
एक प्रकार का हरिण

L R Vaidya

English

 sAgara {% m. %} 1. The ocean,  सरसामस्मि सागरः Bg.x.24
 2. a sort of deer
 3. the number “four.”

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

४,  अपस्,  अब्धि,  अम्बु,  अम्बुधि,  अम्बुनिधि,  अम्भोधि,  अम्भोनिधि,  अय,  अर्णव,  आप,  आम्नाय,  आय,  आश्रम,  उदधि,  उदन्वान्,  उपाय,  कषाय,  कृत,  केन्द्र,  कोष्ठ,  गति,  जल,  जलधि,  जलनिधि,  तुरीय,  तुर्य,  तोय,  दिक्,  दिश्,  दिशा,  ध्यान,  नदी,  निगम,  निम्नगेश,  नीरधि,  नीरनिधि,  पयोधि,  पयोनिधि,  पाथ,  पाथोधि,  पितामहास्य,  प्रणिम्नगेश,  बन्ध,  बन्धु,  ब्रह्मोद्भव,  महोर्मि,  महोर्मिक,  माल,  युग,  लवणोद,  लोकपाल,  वर्ण,  वारिधि,  वारिनिधि,  वार्धि,  विषधि,  विषनिधि,  वेद,  श्रुति,  सञ्ज्ञा,  समुद्र,  सलिलाकर,  सागर,  सुख

Bopp

Latin

 सागर m. mare,  oceanus.

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 सागर dh. Quoted by Raghunandana Oxf. 292^b,  in
Dvaitapariśiṣta. See Adbhuta,  Tattva,  Dāna,  Smṛti.

 सागर poet. Skm.

 सागर an author. Quoted by Raṅganātha Oxf. 135^b.

 सागर father of Acyuta Bhaṭṭa (Bhāsvatīratnamālā).

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 Sāgara, 
(1) (see also Upasāgara,  and cf. Sāgaranāgarājaparipṛcchā),  n. of a nāga king,  often mentioned in close association with Anavatapta 2
 lives in the ocean,  cf. samudramadhyāt sāgaranāgarājabhavanāt SP 〔261.3〕
 Mvy 〔3238〕 = Tib. rgya mtsho,  ocean
 SP 〔4.11〕
 〔263.3,  14〕,  etc.
 LV 〔204.9〕
 〔219.9〕 (misprinted māgara)
 〔270.6〕
 〔435.14〕
 Suv 〔85.5〕
 〔91.19〕
 〔158.14〕
 〔162.8〕
 Kv 〔68.5〕
 Laṅk 〔2.3〕
 〔4.8〕
 Mmk 〔18.12〕
 〔452.17,  21〕
 in nearly all these identifiable by association with Anavatapta,  or with the ocean
(2) n. of another nāga king,  mentioned later in the same list: Mvy 〔3264〕
 here Tib. dug can,  poisonous,  which suggests sa-gara
 this word exists in Skt. as an adj. but seems not recorded as n. of a nāga
 Mironov also sāgara
(3) n. of a former Buddha: LV 〔171.20〕
(4) nt.,  a high number,  = 10 mahāsamudra: Mmk 〔343.22〕. (Skt. Lex. has sāgara,  m.,  as a different high number.)

Indian Epigraphical Glossary

English

 sāgara (IE 7-1-2),  ‘four’
 used in the sense of ‘seven’ by
some late writers (IA 19).

Lanman

English

 sāgara,  m. ocean. [cf. sagara: according
to the legend,  a basin hollowed out
by the sons of Sagara,  and filled by
Bhagīratha with the water of the Ganges.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  समुद्रिय,  समुद्रज,  सामुद्र,  सागर,  सामुद्रिक,  अब्धिज,  सैन्धव,  जलोद्भव,  जलधिसम्भव,  सिन्धुक
adjective
 
समुद्रात् उत्पन्नः।
 "सः शङ्खाः मौक्तिकाः इत्येतेषां समुद्रियाणां वस्तूनां व्यापारं करोति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

rgya mtsho
१) अब्धि २) अर्णाव ३) अदधि ४) जलनिधि ५) जलेन्द्र ६) महार्णव ७) महासागर ८) लवणाम्भस् ९) समुद्र १०) सागर ११) सागरो नागराजा १२) सिन्धु १३) हृ+द् १४)

sA ga ra
सागर

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
उत्सर्पिण्यामतीतायां चतुर्विंशतिरर्हताम् ।
केवलज्ञानी निर्वाणी सागरोऽथ महायशाः ॥ ५० ॥
विमलः सर्वानुभूतिः श्रीधरो दत्ततीर्थकृत् ।
दामोदरः सुतेजाश्च स्वाम्यथो मुनिसुव्रतः ॥ ५१ ॥
p{0006}
सुमतिः शिवगतिश्चैवात्यागोऽथ निमीश्वरः ।
अनिलो यशोधराख्यः कृतार्थोऽथ जिनेश्वरः ॥ ५२ ॥
शुद्धमतिः शिवकरः स्यन्दनश्चाथ संप्रतिः ।
-wordlist-
 
अतीतावसर्पिण्यर्हत् (पुं),  केवलज्ञानिन् (पुं),  निर्वाणिन् (पुं),  सागर (पुं),  महायशस् (पुं),  विमल (पुं),  सर्वानुभूति (पुं),  श्रीधर (पुं),  दत्ततीर्थकृत् (पुं),  दामोदर (पुं),  सुतेजस् (पुं),  स्वामिन् (पुं),  मुनिसुव्रत (पुं),  सुमति (पुं),  शिवगति (पुं),  अस्ताग (पुं),  निमीश्वर (पुं),  अनिल (पुं),  यशोधर (पुं),  कृतार्घ (पुं),  जिनेश्वर (पुं),  शुद्धमति (पुं),  शिवकर (पुं),  स्यन्दन (पुं),  सम्प्रति (पुं)

--source--
 
पारावारः सागरोऽवारपारोऽकूपारोदध्यंर्णवा वीचिमाली ।
यादः स्रोतोवार्नदीशः सरस्वान्सिन्धुदन्वन्तौ मितद्रुः समुद्रः ॥ १०७३ ॥
आकरो मकराद्रत्नाज्जलान्निधिधिराशयः ।
द्वीपान्तरा असंख्यास्ते सप्तैवेति तु लौकिकाः ॥ १०७४ ॥
-wordlist-
 
पारावार (पुं),  सागर (पुं),  अवारपार (पुं),  अकूपार (पुं),  उदधि (पुं),  अर्णव (पुं),  वीचिमालिन् (पुं),  यादईश (पुं),  स्रोतईश (पुं),  वारीश (पुं),  नदीश (पुं),  सरस्वत् (पुं),  सिन्धु (पुंस्त्री),  उदन्वत् (पुं),  मितद्रु (पुं),  समुद्र (पुं),  आकर (पुं),  मकरनिधि (पुं),  रत्ननिधि (पुं),  जलनिधि (पुं),  मकरधि (पुं),  रत्नधि (पुं),  जनधि (पुं),  मकरराशि (पुं),  रत्नराशि (पुं),  जलराशि (पुं),  द्वीप (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

रत्नाकर
रत्नाकर,  सरस्वत्,  उदधि,  उदन्वत्,  सरित्पति,  अकूपार,  पारावार,  तोयनिधि,  अर्णव,  जलराशि,  सागर,  समुद्र
रत्नाकरः सरस्वानुदधिरुदन्वान्सरित्पतिरकूपारः ।
पारावारस्तोयनिधिरर्णवजलराशिसागरसमुद्राः ॥ ६५२ ॥
verse 3.1.1.652
page 0074

नाममाला

Sanskrit

स्रोतस्विनीपति,  धुनीपति,  सिन्धुपति,  स्रवन्तीपति,  निम्नगापति,  आपगापति,  नदीपति,  नदपति,  द्विरेफपति,  सरित्पति,  तरङ्गिणीपति,  अब्धि,  पारवार,  अमृतोद्भव,  अपारवार्,  अकूपार,  रत्नाकर,  मीनाकर,  समुद्र,  वारिराशिन्,  सरस्वान्,  सागर,  अर्णव
तत्पतिश्च भवत्यब्धिः पारावारोऽमृतोद्भवः ।
अपारवारकूपारौ रत्नमीनाऽभिधाऽकरः ॥ २५ ॥
समुद्रो वारिराशिश्च सरस्वान् सागरोऽर्णवः ।
verse 0.1.1.25
page 0013

Mahabharata

English

*Sāgara^2 (“the son of Sagara, ” cf. III,  9912) = the Ocean (personif.): III,  16301
 XII,  4197 ff.--Do.,  pl. (ºāḥ): IX,  2556.

Sāgara^3 = Sūrya: III,  152.

Sāgara^4 (XIII,  7130,  7675),  v. Sagara.

Sāgara,  pl. (“the sons of Sagara”). § 387 (Sagara): III,  107,  8855,  8857,  8861,  8864,  8872,  8873,  8881 (reduced to ashes by Kapila).--§ 389 (Gaṅgāvataraṇa): III,  107,  9905,  9906,  9910
 108,  9936,  9938 (their bodies besprinkled by the Gaṅgā).

पुराणम्

English

सागर / SĀGARA. Ocean. Samudra (ocean) got the name sāgara as it was formed later at the place where the 60, 000 sons of King sagara dug the earth in the course of their quest for the missing yājñic horse. (See under sagara).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 सागरः,  पुं,
   (सगरस्य राज्ञोऽयमिति । सगर +अण् ।) समुद्रः । इत्यमरः । १ । १० । १ ॥
सगरेणावतारितत्वात् तस्यायमिति ष्णे सागरोदन्त्यादिः । क्षीरोदादिष्वप्युपमया सागरव्यप-देशः इति भट्टाः । इति भरतः ॥
 स तु सप्त-विधः । यथा,  --“लवणः क्षीरसंज्ञश्च घृतोदो दधिसंज्ञकः ।सुरोदेक्षुरसोदौ च स्वादूदः सप्तमो भवेत् ॥
चत्वारः सागराः ख्याताः पुष्करिण्यश्च ताःस्मृताः ॥
”इत्याद्य वह्निपुराणे गणभेदनामाध्यायः ॥
 * ॥
(सगरस्यापत्यं पुमानिति । सगर + अण् ।सगरपुत्त्रः । यथा,  महाभारते । ३ । १०७ । ७ ।“वध्यमानास्ततो लोकाः सागरैर्मन्दबुद्धिभिः ।ब्रह्माणं शरणं जग्मुः सहिताः सर्व्वदैवतैः ॥
”)मृगविशेषः । इति शब्दचन्द्रिका ॥
 दशपद्म-संख्या । यथा,  --“विन्दः खर्व्वो निखर्व्वश्च शङ्खपद्मौ च सागरः ॥
”इति ब्रह्माण्डपुराणम् ॥
(सागरस्येदमिति । सागरसम्बन्धिनि,  त्रि ।यथा,  हरिवंशे । ५३ । ३८ ।“आधत्स्व सरितां नाथ त्यक्त्वेमां सागरींतनुम् ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 सागर पु०
  सगरेण निर्वृत्तः अण् । १ समुद्रे अमरः । २ मृग-भेदे पुंस्त्री० शब्दच० । ३ संख्याभेदे संख्याशब्दे दृश्यम् ।

Capeller

German

 सागर m.
  das Meer
 m.
  Pl. die Söhne
Sagra's (angebl. die Gründer des Meeres).

Burnouf

French

 सागर सागर m.
  (? सग्) la mer.
		 Esp. d'antilope.
सागरगामिनी f.
  (गम्) rivière.
सागरनेमि f.
  la terre [entourée par la mer].
सागरमेखला f.
  la terre.
सागरान्त a. (अन्त) qui a pour limite l'océan. 
सागराम्बरा f.
  (अम्बर) la terre [qui a pour vêtement
la mer].
सागरालय m.
  Varuṇa [qui a pour demeure la mer].
सागरोत्थ n.
  (उत्थ) sel marin. 

Stchoupak

French

 सागर-
 m.
  mer,  océan 
 fig. mer en tant que symbole d'immensité,  de
profondeur,  etc. 
 pl.
  les fils de Sagara 
 -क- n.
  d'un peuple 
 -इका- f.
 
n.
  d'une femme 
 -त्व- nt. fait d'être mer.
°गा- f.
  rivière qui se jette dans la mer,  not. Gange 
-°गा-सुत- m.
  métron.  de Bhīṣma.
°गम- a. qui coule vers la mer 
 -आ- f.
  = {%°gā- 
 °gāmin- -ī- %}
a. et f.
  id.
°दत्त- m.
  n.
  d'un marchand 
 d'un roi des Gandharva,  etc.
°पर्यन्त- a. entouré de mers (dit de la terre).
°पुर- nt. n.
  d'une ville.
°प्लवन- nt. navigation,  traversée de la mer 
 désign.  d'une allure
de cheval.
°वासिन्- a. qui vit au bord de la mer.
°वीर- m.
  n.
  d'un homme.
°शय- a. couché sur (les eaux de) la mer (dit de Viṣṇu).
°शुक्ति- f.
  coquillage marin. 
सागरानूपक- a. = °वासिन्-।
सागरान्त- a. = {%°paryanta- 
 %} m.
  bord de la mer.
सागरान्तर्गत- a. v. qui vit dans la mer.
सागरापाङ्ग- -ई- a. = °पर्यन्त-।
सागराम्बर- a. qui a les mers pour vêtements (terre).
सागरालय- a. qui vit dans la mer.
सागरावर्त- m.
  baie maritime.
सागरोदक- nt. eau de mer,  prob. n.
  d'un Tīrtha.
सागरोद्गार- m.
  marée montante.
सागरं-गम- a. et -आ- f.
  = सागर°।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.