| YouTube Channel

सह् (sah)

 
Capeller Eng
English
1 सह् स॑हते (°ति)
pp.
 साढ॑ & सोढ overpower,
win (battles), be victorious
be capable of or able to (infin. or
loc.
 )
master, withstand, suppress
bear, suffer, endure.
C.
 साहयति (mostly
—°) cause to endure, make supportable.*
D.
 सी॑क्षते wish to overcome.
— अभि overwhelm, subdue
violate (a woman)
bear, suffer, pardon.
उद् hold out, endure
be able to or capable of (infin. प्रति,
loc.
 ,
or
dat.
 ).
C.
 urge on, impel to (loc. ). अभ्युद् be a match for (acc. ),
be able to (infin. ), incline to (dat. ). प्रोद्
C.
 encourage, excite,
impel. समुद् be able to (infin. )
C.
 =
prec.
C.
 निस् overpower. प्र
vanquish, master, check, restrain
bear, endure
be able to (infin. ).
संप्र master, restrain, control, bear, suffer. प्रति resist,
overcome. वि (षहते) overcome, sustain, withstand, resist, bear,
suffer
be able to (infin. ). सम् be a match for, withstand, overcome.
— Cf. प्रसह्य.
2 सह् overpowering, bearing, enduring (—°).
Apte
English
सह् [sah], I. 4
P.
 (सह्यति)
To satisfy.
To be pleased.
To endure, bear. -II. 1 Ā. (सहते, epic Paras. also
सोढ
the स् of सह् is changed to ष् after prepositions ending in ह, as नि, परि, वि, except when ह् is changed for ढ्)
(a) To bear, endure, suffer, put up with
खलोल्लापाः सोढाः
Bh.*
 3.6
पदं सहेत भ्रमरस्य पेलवं शिरीषपुष्पं न पुनः पतत्रिणः
Ku.*
 5.4
so दुःखम्, संपातम्, क्लेशम्
&c.
R.*
 12.63
.11.52
Bk.*
 17.59. (b) To tolerate, allow
प्रकृतिः खलु सा महीयसः सहते नान्यसमुन्नतिं यया KI.2.21
Me.*
 17
R.*
 14.63.
To forgive, forbear
वारंवारं मयैतस्याप- राधः सोढः
H.*
 3
प्रियः प्रियायार्हसि देव सोढुम्
Bg.*
 11.44.
To wait, be patient
द्वित्राण्यहान्यर्हसि सोढुमर्हन्
R.*
 5.25
15. 45.
To bear, support, bear up
क इदानीं सहकारमन्तरेण पल्लवितामतिमुक्तलतां सहेत
Ś.*
 3.
To conquer, defeat, oppose, be able to resist.
To suppress, stop.
To be able (with
inf.
 )
Caus.
 (साहयति-ते)
To cause to bear or suffer.
To make bearable or supportable
गुर्वपि विरहदुःखमाशाबन्धः साहयति
Ś.*
 4.16. -Desid. (सिसहिषते) To wish to bear
&c.
Apte 1890
English
सह् {vI.v} {c4c} P. (सह्यति) 1 To satisfy.
2 To be pleased.
3 To endure, bear. {vII.v} {c1c} A. (सहते epic Paras. also
सोढ
the स् of सह् is changed to ष् after prepositions ending in इ, as नि, परि, वि, except when ह् is changed to ढ्) 1 (a) To bear, endure, suffer, put up with
खलोल्लापाः सोढाः Bh. 3. 6
पदं सहेत भ्रमरस्य पेलवं शिरीषपुष्पं न पुनः पतत्रिणः Ku. 5. 4
so दुःखं, संतापं, क्लेशं &c.
R. 12. 63
11. 52
Bk. 17. 59. (b) To tolerate, allow
प्रकृतिः खलु सा महीयसः सहते नान्यसमुन्नतिं यया Ki. 2. 21
Me. 105
R. 14. 63.
2 To forgive, forbear
वांरवारं मयैतस्यापराधः सोढः H. 3
Bg. 11. 44.
3 To wait, be patient
द्वित्राण्यहान्यर्हसि सोढुमर्हन् R. 5. 25, 15. 45.
4 To bear, support, bear up
क इदानीं सहकारमंतरेण पल्लवितामतिमुक्तलतां सहेत Ś. 3.
5 To conquer, defeat, oppose, be able to resist.
6 To suppress, stop.
7 To be able (with inf.).
Caus. (साहयति-ते) 1 To cause to bear or suffer.
2 To make bearable or supportable
गुर्वपि विरहदुःखमाशाबंधः साहयति Ś. 4. 15.
Desid. (सिसहिषते) To wish to bear &c.
Monier Williams Cologne
English
1. सह्
cl.
 1. Ā. (Dhātup. xx, 22) स॑हते
(Ved. and
ep.
 also °ति and exceptionally साहति, once in
MBh.
 1. sg. सह्यामि
p.
 स॑हत्, स॑हमान [q.v.]
pf. सेहे, ससाह
Ved.
 also ससाहे॑ and सासाहत्
सास॑हत्
सासहीष्टाः॑,
सासह्या॑म,
p.
 सेहान॑, सासहान॑, सासह्व॑स् and साह्व॑स् [q.v.]
aor.
 असाक्षि, साक्षि, साक्षते,
RV.
साक्षीत्,
GopBr.
सक्षति,
AV.
सक्षत्, सा॑क्षाम,
RV.
Impv.
 सक्षि, साक्ष्व, ib.
p.
 स॑क्षत्, ib.
अ॑सहिस्ट,
RV.
Prec. सह्यास्, साह्या॑म, ib.
साक्षीय,
AV.
सा॑हिषीम॑हि,
RV.
fut. सोढा,
MBh.
&c.
सहिता
Gr.
सक्ष्यति,
MBh.
 , °ते,
Br.
साक्ष्ये [?]
AV.
-सहिष्यति, °ते,
MBh.
Cond.
 असहिष्यत्, ib.
inf.
 स॑हध्यै,
RV.
Kāṭh.
सा॑ढ्यै,
MaitrS.
सोढुम्, सहितुम्,
MBh.
ind.
p.
 सोढ्वा,
ĀpŚr.
 , Sch.
साध्वा, सहित्वा
Gr.
स॑ह्य,
RV.
&c.
स॑हम्,
Br.
 ),
to prevail, be victorious
to overcome, vanquish, conquer, defeat (enemies), gain, win (battles),
RV.
AV.
Br.
R.
Bhaṭṭ.
to offer violence to (acc. ),
AitBr.
ŚBr.
to master, suppress, restrain,
MBh.
R.
&c.
to be able to or capable of (inf. or
loc.
 ), ib.
to bear up against, resist, withstand,
AV.
&c.
&c.
to bear, put up with, endure, suffer, tolerate (with न, ‘to grudge’),
MBh.
Kāv.
&c.
to be lenient towards, have patience with any one (gen. ),
Bhag.
to spare any one,
MārkP.
Pañcat.
to let pass, approve anything,
Sarvad.
(with कलम्, कल-क्षेपम्
&c.
 ) to bide or wait patiently for the right time,
Kāv.
Kathās.
 :
Caus.
 or
cl.
 10. साहयति (aor. असीषहत्), to forbear,
Dhātup.
 xxxiv, 4 :
Desid.
 of
Caus.
 सिसाहयिषति,
Pāṇ.
 viii, 3, 62 ? :
Desid.
 सी॑क्षते (p. सी॑क्षत्
accord.
 to
Pāṇ.
 viii, 3, 61, also सिसहिष),
to wish to overcome,
RV.
TS.
 :
Intens.
 सासह्यते, सासोढि (cf. सासहि॑)
Gr.
 [cf. सहस् and ἴσχω for σι-σχω
ἔχω, ἔ-σχον.]
2. सह् (strong form साह्)
mfn.
 bearing, enduring, overcoming (ifc.
See अभिमाति-षा॑ह्
&c.
 )
3. सह्
cl.
 4.
P.
 सह्यति, to satisfy, delight,
Dhātup.
 xxvi, 20
to be pleased, ib.
to bear, endure (cf. √ 1. सह्), ib.
Monier Williams 1872
English
सह् 1. सह् (perhaps for स-वह्, cf. सोढ
for स-ऊढ), cl. 1. A. सहते (sometimes
also P. -ति), सेहे, ससाह, सहिष्यते, असहिष्ट,
सहितुम् or सोढुम् (Ved. साह्याम for सह्याम,
Atharva-veda IV. 32, 1
सासहः = ससहः = अभि-
भवसि, Vājasaneyi-s. XV. 40), to bear, bear patiently,
suffer, endure, be patient
to allow
to be strong or
able to bear up against or resist, overpower, over-
come, conquer, defeat
to stop, keep back, suppress
to be able (with inf.)
cl. 10. or Caus. साहयति,
यितुम्, to cause to bear, make bearable, Aor. असी-
सहत्: Desid. of Caus. सिसाहयिषति (Pāṇ. VIII.
3, 62): Desid. सिसहिषते, to wish to bear: Intens.
सासह्यते, सासोढि, to resist, defeat
[cf. Gr. ἔχ-ω
for ἕχ-ω (i.e. (σ)έχ-ω), ἕξω, ἑχείης, ἐξῆς, ἔχ-ο-μαι,
ἔ-σχο-ν, σχή-σω, ἔ-σχη-κα, σχέ-σι-ς, σχή-μα,
σχο-λή, σχε-δόν, ἴσχ-ω (probably for σι-σεχ-ω),
ἰσχανάω, ἐχ-υρό-ς, ὀχ-υρό-ς
according to some
also Lat. sag-ax, sagus, sagio.]
2. सह्, साट्, ट्, ट्, bearing, enduring, &c. (frequently
at the end of comps., cf. वने-षह्, सत्रा-सह्).
सह् 3. सह् (connected with rt. सुह्), cl.
4. P. सह्यति, ससाह, &c., to satisfy, de-
light
to be pleased
to bear, endure
[cf. rt.
1. सह्।]
Macdonell
English
सह् SAH, Ⅰ. sáha (P. gnly. metr. in C.
🞄radical and reduplicative syllable often 🞄long in V.), V.: vanquish (foes etc.), gain 🞄(battles etc.)
be victorious
have power
🞄bear (a yoke)
C.: overcome, restrain (emotions)
🞄be able to (inf. ), be equal to (lc. of 🞄vbl. ɴ.)
endure, put up with, resist, withstand 🞄(an attack, adversity etc.
common mg.)
🞄tolerate, suffer, endure patiently, listen quietly 🞄to, pass (ord. mg.)
endure (a person)
🞄be lenient towards, forgive any one (g.)
forbear
🞄spare (any one)
allow to pass, approve 🞄(anything)
wait, — patiently (for some 🞄time, kālam), brook (delay, kāla-kṣepam)
🞄w. na, not endure
grudge: pf. pt. sāhvás, 🞄sā-sahvás, (RV.) conquering, victorious
pr. 🞄pt. sāhat, (RV.) powerful (of wealth etc.): 🞄pp. sāḍhá, (V., rare), soḍha
des. sīkṣa, Ā. 🞄(pt. sī́kṣat) wish to overcome (V.). abhi, 🞄V.: overcome, subdue
C.: violate (a girl)
🞄overlook, forgive. ud, Br.: bear, endure
🞄C.: be capable, be able to (inf. , prati, -artham: 🞄e. g. sekārtham, to water a tree)
w. 🞄ac. be able to manage, prosecute (svārtham, 🞄oneʼs own affair or cause)
cs. utsāhaya, P. 🞄encourage, urge to (lc.)
incite, instigate. 🞄abhi‿ud, be able to overcome or withstand 🞄any one (ac.)
be able to (inf. )
be strongly 🞄attracted to (d.). pra‿ud, boldly prepare to 🞄(inf. )
cs. exhort, urge on, incite: gd. protsāhya, having instigated them: pp. protsāhita. pra, V.: conquer, be victorious
C.: 🞄be a match for (ac.)
master, restrain (emotions)
🞄be able to (inf. )
bear, endure, withstand
🞄gd. prasahya, by force, forcibly
🞄severely, exceedingly, greatly
without more 🞄ado
necessarily, absolutely, by all means: 🞄w. na, by no means, not at all. abhi-pra, 🞄be able to (inf. ). vi (-ṣahate), V. C.: overcome, 🞄have in oneʼs power, be a match for 🞄(ac.)
C.: be able to (inf. )
bear, endure, 🞄withstand (ord. mg.)
suffer
bear patiently, 🞄put up with
(vi) -ṣahyati, prob. incorr. for 🞄viṣajyati: pp. visoḍha, endured. sam, be 🞄a match for (ac.)
endure, overcome, withstand, 🞄resist.
सह् sah,
a.
 —° (strg. base -sāh) bearing, enduring, 🞄overcoming.
Benfey
English
1. सह् सह् (probably a combination
of two originally different verbs, viz.
सह्, ‘to conquer, ’ cf. सहस्, and स
-वह्, ‘to bear, ’ cf. infin. सोढुम्
= स-वोढुम्, ptcple. of the pf. pass.
सोढ = स-ऊढ), i. 1, Ātm. (also
Par.), and † i. 10, Par.
1. To bear,
Vikr. d. 135
Böhtl. Ind. Spr. 997
(Par.)
to undergo, Man. 2, 227.
2. To endure, Bhartṛ. 2, 30.
3. To
allow, Pañc. 135, 7 (Par.).
4. To
forbear (with gen. ), Bhag. 11, 44.
5.
To be patient, to wait, Ragh. 5, 25.
6. To be able to resist, to oppose, to
conquer, Rām. 1, 22, 21.
7. To stop, Rām.
2, 24, 27.
8. To be able (with infin. ),
Hit. ii. d. 139. Comp, ptcple. of the pres,
अ-सहमान,
adj.
 Not able to endure,
Pañc. 221, 1. Ptcple. of the pf. pass,
सोढ।
1. Borne, endured.
2. Patient,
enduring. सहित, see s.v. Ptcple. of
the fut. pass. सह्य।
1. Equal or ade-
quate to, Pañc. ii. d. 200 (but cf.
my transl.
n.
 907).
2. Sweet, agree-
able
see also s.v.
Comp.
 अ-सह्य,
adj.
1. insupportable, Ṛt. 1. 10. 2. un-
conquerable, Ragh. 18, 24. -- With the
prep. अभि अभि, absol. अभिषह्य,
Forcibly, Man. 8, 367. -- With उद्
उद्,
1. To make an effort or exertion,
Bhaṭṭ. 19, 16.
2. To dare, Pañc. 22, 1
with acc., To dare to pursue, Nal. 4, 16.
3. To be able (with infin. and dat.
of an abstract noun), Rām. 3, 51, 17
MBh. 3, 16543 (परिभोगाय, To enjoy).
-- With अभ्युद् अभि-उद्, To be able,
to wish, Ragh. 5, 22. -- With प्रोद् प्र
-उद्, Caus. To incite, to instigate,
Rām. 2, 9, 46. -- With समुद् सम्-उद्,
Caus. To incite, MBh. 2, 1412. -- With
प्र प्र,
1. To make an effort, Pañc.
iii. d. 51.
2. To endure, Utt. Rāmac.
148, 5
absolut. प्रसह्य, Violently,
Man. 8, 235.
3. To overpower, Rām.
2, 5
, 7.
4. To be able (with infin. ),
MBh. 1, 4842. -- With अभिप्र अभि
-प्र, To be able, Kir. 12, 18. -- With
प्रति प्रति, To sustain, Rām. 1, 37, 8.
-- With वि वि,
1. To sustain, Ragh.
4, 49.
2. To suffer, Rām. 2, 61, 4.
3.
To endure, Rām. 2, 12, 106.
4. To be
able to resist, MBh. 5, 2021.
5. To
determine. Ptcple. of the fut. pass.
विषह्य, Possible, Arj. 5, 9.
Comp.
अ-,
adj.
 not being able to be deter-
mined or ascertained, Man. 8, 265.
दुर्विषह्य, i. e.
दुस्-,
adj.
 ,
f.
 या,
difficult to be sustained. -- Cf. ἔχω, ἕξω, ἔσχον, ἐχυρός, σχέσις, ἰσχάνω, ὑπισχνέομαι, σχολή
see सहस् and सह्य।
† 2. सह् सह्, i. 4, Par.
1. To bear.
2. To satisfy.
3. To delight.
Apte Hindi
Hindi
सह्
दिवा* पर* - -
सन्तुष्ट करना
सह्
दिवा* पर* - -
प्रसन्न होना
सह्
दिवा* पर* - -
"सहन करना, झेलना"
सह्
भ्वा* आ* - -
"(क) झेलना, सहन करना, भुगतना, गम खाना"
सह्
भ्वा* आ* - -
"(ख) सहन करना, अनुमति देना"
सह्
भ्वा* आ* - -
"क्षमा करना, सह लेना"
सह्
भ्वा* आ* - -
"प्रतीक्षा करना, सबर करना"
सह्
भ्वा* आ* - -
"वहन करना, सहारा देना, ढकेलना"
सह्
भ्वा* आ* - -
"जीतना, परास्त करना, विरोध करना, मुकाबला करना"
सह्
भ्वा* आ* - -
"दबाना, रोकना"
सह्
भ्वा* आ* - -
योग्य होना
सह्
"भ्वा* उभ*, प्रेर* " - -
"धारण करवाना, भुगतवाना"
सह्
भ्वा* आ* - -
धारण करने या सहारा देने के योग्य बनाना
सह्
"भ्वा* पर*, इच्छा* " - -
सहन करने की इच्छा करना
L R Vaidya
English
sah {% (I) vt. 1A (sometimes also Par.) (the initial स् of this root is changed into ष् after नि, परि and वि) (pp. सोढ
pres. सहते) %} 1. To bear, to suffer, to endure, to undergo, सहंते संतापं तदपि धनिनां द्वारि कृपणाः Bhartr.ii.(misc.)28
2. to allow, क्रूरस्तस्मिन्नपि न सहते संगमं नौ कृतांतः Megh.ii.42
3. to forbear, प्रियः प्रियायार्हसि देव सोढुम् Bg.xi.44
4. to be patient, to wait, R.v.25
5. to be able to resist, to conquer, to oppose, to stop
6. to be able, (with an inf.).With उद्-, 1. to make an effort or exertion, Bt.xix.16
2. to dare
3. to be able, कथं कनीयानहमुत्सहेय Bt.iii.54
4. to desire, to be inclined to, to be disposed to, तवानुवृत्तिं न च कर्तुमुत्सहे K.S.v.65.With प्र-, 1. to make an effort
2. to endure, न तेजस्तेजस्वी प्रसृतमपरेशां प्रसहते Ut.vi.
3. to overpower, संयुगे सांयुगीनं तमुद्यतं प्रसहेन कः K.S.ii.57
4. to be able.With वि-, 1. to sustain, R.iv.49
2. to endure, R.iii.63
3. to be able to resist
4. to determine.
sah {% Caus. (साहयति-ते) %} to cause to bear, to cause to endure, to make bearable, गुर्वपि विरहदुःखमाशाबंधः साहयति Sak.iv.With उद्-, to rouse, to encourage, आतस्थौ रथमात्मीयानुत्सिसाहयिषन्निव Bt.ix.69.
sah {% (II) vt. or vi. 4P (pres. सह्यति) %} 1. To satisfy
2. to be pleased
3. to bear, to endure.
Bopp
Latin
सह् 1. P. A. सहामि, सहे (etiam cl. 4. et 10. P. सह्यामि,
साहयामि) fut. part. सहिता et सोढा, part. pass.
सोढ, infin. सहितुम् et सोढुम् (v. gr. min. ed. 2. §. 102.)
1) sustinere, perferre, tolerare. SA. 3. 9.: कथम्…आ-
श्रमे सहिष्यते क्लेशम् इमम्
R. Schl. I. 43. 25.: गङ्गा-
याः पतनम् पृथिवी न सहिष्यते
MAH. 3. 15371.: दुः-
खम् उत्तमं सेहिरे
15376.: सेहुर् दुःखम्
H. 2. 36.:
न हि मे राक्षसा भीरु सोढुं शक्ताः पराक्रमम्
3. 8. --
वाष्पं सोढुम् lacrymas retinere. R. Schl. II. 40. 27.
2) patientem esse, quiescere, exspectare, sich gedulden.
RAGH. 5. 25.: द्वित्राण्य् अहान्य् (schol. द्वे त्रीणि वा
दिनानि) अर्हसि सोढुम् (schol. क्षन्तुम्).
3) ignos-
cere, condonare. SAK. 56. 1.: अपराधम् इमन् ततः स-
हिष्ये.
4) indulgere, favere, propitium esse, c. dat. vel
gen. BH. 11. 44.: पिते ऽव पुत्रस्य सखे ऽव सख्युः प्रि-
यः प्रियाया ऽर्हसि देव सोढुम्.
5) posse. MAH. 3. 8812.:
न सेहिरे…वेगन् तदा धारयितुम्
HIT. 71. 21.: चि-
रन् न सहते स्थातुम्. Vid. praef. उत्. (Cf. सुह्, gr.
σχή-σω, ἔσχη-ϰα, ἔσχημαι, ἔσχον, σχέ-σις, σχε-τός, σχή-μα, ἴσχω, ἰσχάνω
v. gr. comp. 483. not. 3.
de ἔχω, ὄχος v. वह्. Ἄχος, ἄχομαι, ἄχνυμι, ἀχέω, ἄχϑος, ἄχϑομαι
tam e सह् quam e वह् abjectâ lit-
terâ initiali explicari possunt. Ag. Benary huc trahit lat.
sag-ax, sâgus, sâgio, l. c. p. 117. 235.
c. अभि vim inferre, अभिषह्य vim inferendo, cum vi,
violenter. MAN. 8. 367. Vid. प्र.
c. उत् posse. N. 6. 14.: संहर्तुन् नो ऽत्सहे कोपम्
BR.
1. 32. 33. -- Cum dat. nominis abstr. loco infin. MAH.
3. 16543.: त्वाम् अहम् मैथिलि नो ऽत्सहे परिभोगाय
श्वावलीढं हविर् यथा.
c. उत् praef. अभि id. RAGH. 5. 22.
c. उत् praef. प्र Caus. incitare, excitare, instigare. R. Schl.
II. 9. 46.: तथा प्रोत्साहिता देवी
21. 12.: प्रोत्साहितो
ऽयङ् कैकेय्या.
c. उत् praef. सम् Caus. id. MAH. 2. 1412.
c. प्र
1) sustinere. R. Schl. II. 51. 7. 10.
2) posse. MAH.
1. 4842.
3) vim inferre, प्रसह्य vim inferendo, cum vi,
violenter. DR. 6. 8.: पाषैः कृतो ऽभिमर्दः कुरुभिः प्र-
सह्य
MAN. 7. 108. 8. 235.
c. प्रति sustinere. R. Schl. I. 37. 8.
c. वि sustinere. RAGH. 4. 49.: प्रतापन् न विषेहिरे. C.
infin. cum acc. R. Schl. II. 12. 106.: न जीवितुन् त्वां
विषहे ऽमनोरमाम्. -- विषह्य
1) sustinendus. A. 10.
75.
2) possibilis. A. 5. 9.: विषह्यं यन् मया कर्तुङ् कृ-
तम् एव निबोध तत्.
Lanman
English
√sah (sáhate
sasā́ha, sasahé
ásahiṣṭa
sahiṣyáte
soḍhá [222^3]
sáhitum, sóḍhum
-sáhya).
—1. overpower, 99^8
be victorious, 78^4
—2. hold out against,
withstand
and so bear
endure patiently,
32^7.
[orig. ‘be powerful, withstand, hold
back, hold’: cf. the collateral √sagh,
‘take on one's self, bear’: cf. ἴσχω, *σι-
σχ-ω, ‘hold back’
ἔχω, ἔ-σχ-ον, ‘hold or
have, had’: --w. sahas, *sagh-as, cf. the
Germanic stem seg-oz, as it appears in
Goth. neut. sigis, AS. sigor, prob. neuter,
all meaning ‘victory’
the stem appears
also in Seges-tes, name of a Cheruscan
prince (Tacitus, Annals), and in Sigismund:
cf. also AS. sige, Ger. Sieg,
‘victory.’]
+ ud,
—1. hold out, endure
—2. be
able, w. inf.
kathaṃ svārtham utsahe,
how can I (sc. do, prosecute) my own
object.
Kridanta Forms
Sanskrit
सह् (ष꣡हँ॒ मर्षणे - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = सहनम्
अनीयर् = सहनीयः - सहनीया
ण्वुल् = साहकः - साहिका
तुमुँन् = सहितुम् / सोढुम्
तव्य = सहितव्यः / सोढव्यः - सहितव्या / सोढव्या
तृच् = सहिता / सोढा - सहित्री / सोढ्री
क्त्वा = सहित्वा / सोढ्वा
ल्यप् = प्रसह्य
क्तवतुँ = सोढवान् - सोढवती
क्त = सोढः - सोढा
शानच् = सहमानः - सहमाना
सह् (ष꣡हँ꣡ चक्यर्थे - दिवादिः - सेट्)
ल्युट् = सहनम्
अनीयर् = सहनीयः - सहनीया
ण्वुल् = साहकः - साहिका
तुमुँन् = सहितुम्
तव्य = सहितव्यः - सहितव्या
तृच् = सहिता - सहित्री
क्त्वा = सहित्वा
ल्यप् = प्रसह्य
क्तवतुँ = सहितवान् - सहितवती
क्त = सहितः - सहिता
शतृँ = सह्यन् - सह्यन्ती
सह् (ष꣡हँ꣡ मर्षणे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = साहनम् / सहनम्
अनीयर् = साहनीयः / सहनीयः - साहनीया / सहनीया
ण्वुल् = साहकः - साहिका
तुमुँन् = साहयितुम् / सहितुम् / सोढुम्
तव्य = साहयितव्यः / सहितव्यः / सोढव्यः - साहयितव्या / सहितव्या / सोढव्या
तृच् = साहयिता / सहिता / सोढा - साहयित्री / सहित्री / सोढ्री
क्त्वा = साहयित्वा / सहित्वा / सोढ्वा
ल्यप् = प्रसाह्य / प्रसह्य
क्तवतुँ = साहितवान् / सोढवान् - साहितवती / सोढवती
क्त = साहितः / सोढः - साहिता / सोढा
शतृँ = साहयन् / सहन् - साहयन्ती / सहन्ती
शानच् = साहयमानः / सहमानः - साहयमाना / सहमाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 सह्
मूलधातुः:
 षह
धात्वर्थः:
 मर्षणे
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 सहते
धातुः:
 सह्
मूलधातुः:
 षह
धात्वर्थः:
 चक्यर्थे (तृप्तिः)
गणः:
 दिवादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 सह्यति
धातुः:
 सह्
मूलधातुः:
 षह
धात्वर्थः:
 मर्षणे
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 साहयति, सेहे
अनुबन्धादिविशेषः:
 आधृषीयः
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 तितिक्ष, सह्
verb
द्वन्द्वसहिष्णुतानुकूलः व्यापारः।
"तितिक्षस्व मा सोत्साहं वर्तस्व।"
Synonyms:
 सह्
verb
अवाञ्छितस्य सहनानुकूलः व्यापारः।
"शीला विवाहादनन्तरं बह्वीं पीडाम् असहत।"
Capeller
German
1. सह्, स॑हते (°ति) bewältigen, siegreich
sein, vermögen zu (Infin. )
aushalten,
ertragen, dulden, sich gefallen lassen.
Partic. स॑हमान, साहू॑स् u. सासहूं॑स् bewältigend,
siegreich. p. p. साढ॑ u. सोढ.
Caus. साहयति (erträglich machen*),
sonst nur —°. Desid. सी॑क्षति, °ते bezwingen
wollen. अभि bewältigen, ertragen,
verzeilhen. उद् aushalten, er-
tragen, über sich gewinnen, vermögen,
im Stande sein zu (Inf. ). Caus. jemd.
(Acc.) zu etw. (Loc.) vermögen o. antreiben.
प्रोद् Caus. = vor. Caus.
auf-
muntern, reizen. प्र besigen, fertig
werden mit (Acc.)
aushalten, ertragen
vermögen, können (Inf. ). Ger. प्रसह्य
mit Gewalt, gar sehr, jedenfalls, durch-
aus, mit Neg. durchaus nicht. वि
(विषहते
p. p. विसोढ, Inf. विसोढुम्) überwältigen,
bezwingen
ertragen, leiden,
verzeihen
vermögen, können (Infin. ).
2. सह् (st. साह्) bewältigend, tragend (—°).
Grassman
German
√sah, die ursprünglichere Form sagh hat die Bedeutung des gr. ἴσχον, ἴσχω u. s. w. bewahrt, während die Form sah an die Bedeutung des goth. sigis sich anschmiegt [vgl. Cu. 〔170〕
Fi. unter sagh]. 1〉 bewältigen, überwältigen [A.]
insbesondere 2〉 Feinde [A.] besiegen
3〉 bewältigen, überwältigen (ohne Obj.)
4〉 siegen, siegreich sein
5〉 erringen [A.]
6〉 vermögen (etwas zu thun)
Desiderativ zu bezwingen bereit sein [A.].
Mit abhí 1〉 besiegen [A.]
2〉 erringen [A.].
nís siegen, vgl. niṣ-ṣáh.
prá 1〉 bewältigen, besiegen [A.]
2〉 siegen, vgl. prā-sáh.
abhí prá besiegen [A.].
ví siegen, vgl. vi-ṣāsahí.
Stamm I. sáha:
-as 1〉 nábhas {174, 8}.
-ante 1〉 sáhāṃsi {507, 9} (sáhasā). — 4〉 {576, 10} (apīśíena sáhasā).
-asva 2〉 pṛ́tanās {258, 1}
rákṣas {264, 16}
abhímātim {910, 3}.
saha:
-ate 2〉 índram {488, 1} (ná kás cana āhavéṣu)
pṛtanyatás {869, 6}. — prá 1〉 ádevīs māyā́s {356, 9}.
-ante 2〉 hástavantam {860, 9} (ahastā́sas).
-asva 4〉 manyo {910, 2}.
-āvahai 1〉 sapátnīm {971, 5}.
-adhvam 2〉 tád (śatám sénās) {929, 2}. [Page1496]
Impf. ásaha:
-anta 2〉 dásyūn {263, 9}.
Perf. stark sāsā́h, schwach sāsah (P. sa-, Prāt. 〔569〕. 〔587〕):
-ā́ha [3. s.] 4〉 {379, 6} (yudhā́ nṛ́bhis).
-āha [3. s.] 2〉 pṛtanyatás {695, 5}.
-áhas [Co.] 4〉 {639, 20} (samátsu).
-áhat 2〉 amítrān {474, 1}
atríṇam {639, 15}. — abhí 1〉 carṣaṇī́s {377, 1}.
-ahyāt [Opt.] 2〉 dásyūn, nṝ́n {361, 10}.
-ahyā́ma 2〉 pṛtanyatás {8, 4}
{660, 7}
{773, 29}.
-ahyāma 2〉 pṛtanyatás {132, 1}.
-ahīṣṭhā́s (Opt., Prec.) abhí 1〉 spṛ́dhas {486, 18}.
Perf. schwach sasāh (Pad. sasah, Prāt. 〔589〕. 〔580〕. 〔587〕. 〔582〕):
-hiṣe prá 1〉 śátrūn {1006, 1}.
-hé [3. s.] 2〉 pṛ́tanās {930, 10}.
-he 2〉 víśas ádevīs {705, 15}.
Perf. schwach seh (siehe Part.).
Aorist sah:
-kṣi abhí prá jánān {387, 2}.
-hyās [2. s. Opt. (Prec.)] 2〉 dā́sīs víśas {202, 4}
{974, 2}.
-hyās [3. s.] 4〉 asmā́kam bráhma pṛ́tanāsu 〰 {152, 7}.
-hyus 5〉 víśvam ā́yus {606, 6} (pṛ́tanāsu).
sā́h, sāh:
-āhyā́ma [Pad. -ahyā́ma Prāt. 〔589〕] 2〉 dā́sam ā́riam {909, 1}.
-ā́kṣva 4〉 abhímātiṣu {271, 7}.
Aor. asāks:
-ṣi [1. s. me.] abhí 2〉 pátim {985, 1}.
sā́kṣ (betont {614, 4}):
-ṣāma 2〉 tā́n śā́śadānān {614, 4}.
-ṣi [1. s. me.] 2〉 áyajvanas {875, 1}.
-ṣate prá 1〉 pratimā́nāni {946, 6}.
sakṣ:
-at prá 1〉 māyínam {384, 6} (māyā́bhis).
ásahis:
-ṣṭa [3. s. me.] 1〉 ádevīs māyā́s {614, 5}.
sāhis (P. sahis, Prāt. 〔588〕):
-ṣīmáhi [Opt., Prec.] 1〉 dṛḍhā́ vīḍú cid {660, 1}.
Stamm des Desider. sī́kṣa:
-anta 1〉 manyúm aryás {576, 11}.
Part. sáhat:
-antam 3〉 rayím {377, 1}. — 4〉 bhujyúm {666, 20}.
-antā 6〉 (indrāgnī́) {660, 1}.
-antas 4〉 (marútas) {441, 5}.
-antī 4〉 sā́ víṭ {572, 5}.
sā́hat (Pad. sáhat, Prāt. 〔585〕):
-an 2〉 amítrān {514, 2} (pṛtsú).
sáhamāna:
-as 2〉 anyā́n {280, 2}
abhímātīs {296, 15}
pṛtanyū́n {822, 12}. — 4〉 (índras) {929, 5}. — nis (agnís) {127, 3} (yamate).
-am 4〉 (índram) {459, 1}. [Page1497]
-āya 4〉 índrāya {212, 2}
rudrā́ya {562, 1}.
-ās [m.] 3〉 te arcáyas {302, 10}.
-ā [f.] 3〉 ahám {971, 5}.
-ām 3〉 (óṣadhim) {971, 6}.
Part. des Doppelstammes sahasāná (siehe für sich).
Part. Perf. sāsahvás (Pad. sa-, Prāt. 〔569〕):
-vā́n 2〉 śátrūn {822, 12}.
-uā́n 2〉 amítrān {100, 5}.
-vā́ṃsam 2〉 amítrān {636, 10}. — 4〉 índram {666, 16}.
-vā́ṃsas 2〉 amítrān {608, 4} (yudhā́ nṛ́bhis).
sāsahāná (Pad. sa-, Prāt. 〔569〕):
-ás 4〉 (índras) {131, 4} (purás ava‿átiras).
sehāná:
-ás 2〉 pṛ́tanās {656, 1}. — abhí 1〉 pṛ́tanās drúhas {657, 2}.
-āyās [G.] 4〉 máma {985, 2}.
sāhvás (Pad. sahvás, Prāt. 〔586〕. 〔583〕):
-vā́n 1〉 víśvā duritā́ni {528, 2}. — 2〉 abhiyújas {245, 6}
śátrūn {802, 3}. — 3〉 váṃsagas {58, 5} (yūthé áva vāti)
śúṣmas {509, 7}
krátus {317, 2}. — 4〉 índras {211, 6}
(índus) {817, 6}. — abhí 1〉 víśvās spṛ́dhas {732, 1}.
-vā́ṃsas 2〉 dásyum {753, 2} (SV. unrichtig sāhyā́ma).
Part. Aor. sákṣat:
-at [n.] pra 2〉 {308, 1} (abhí astu).
sahāná:
-ás pra 1〉 māyā́s {925, 2}.
Part. II. sāḍha (in á-ṣāḍha).
Part. III. sā́ḍhṛ:
-ā 4〉 índras {572, 23} (pṛ́tanāsu).
Part. IV. sahya (in asahyá).
Part. des Desid. sī́kṣat:
-antas avratám {455, 3} (vrataís) neben tū́rvantas dásyum.
Absolutiv sáhya:
-a vi índras maghā́ni dayate 〰 {537, 7}.
Infin. sáhadhi:
-yai 1〉 víśvasmai sáhase 〰 {442, 1}. — 4〉 índram rā́jānām dadhire 〰 {547, 12}.
Verbale sáh, sā́h:
in Verbindung mit den Richtungswörtern nis, pra und ferner in nṛ-ṣáh, carṣaṇī-ṣáh, dyumnā-, dhanvā-, rathā-, vibhvā-, viśvā-, sadāsáh
vergl. sáhīyas, sáhiṣṭha, und das folgende.
sáh, a., Nom. sing. ṣā́ṭ siegreich.
-ā́ṭ [N. s.] tuám (indra) {63, 3} (Sāy. śatrūṇām abhibhāvitā).
Burnouf
French
*सह् सह्। सहामि, सहे 1
p. ससाह,
सेहे
f1. सहिताहे et सोढाहे
f2.
सहिष्ये
a1. ससहिषि
inf. सहितुम् et सोढुम्
[vd. सोढ्यै et सहध्यै]
pf. ps. सह्य
pp.
सोढ
ppf. vd. साह्वस्। Pouvoir. Avoir la force de
résister. तं सहितुम् रणे कः क्षमस् qui est capable de
soutenir son choc dans le combat
वष्पम् आगतं सोढुम्
résister aux larmes qui vont couler, retenir ses larmes
गङ्गायास् पतनम् पृथिवी न सहिष्यते la terre ne
pourra soutenir la chûte du Gange
supporter, endurer, दुःखम्
la douleur, अमाननम् le déeshonneur.
Etre indulgent
पितेव पुत्रस्य अर्हसि देव सोढुम्, ô Dieu, sois indulgent
comme un père l'est pour son fils.
Etre patient.
Gr.
ἔχω, σχῶ, ἴσχω.
Stchoupak
French
१ सह्-
(ord. moy.) -सहते -ति (साहति)
सेहुः (-°सेहिरे)
(असीषहत्)
{%sakṣyati -te sahiṣyati -te
sahyate sāhayati
%}
साढ- सोढसोढुम् सहितुम् °सह्य -- l'emporter sur, vaincre, faire
violence à (acc.)
maîtriser, réprimer (not. un sentiment)
pouvoir,
être capable de (inf. , qqf. loc. d'un
n.
 d'action)
supporter,
endurer, résister à (acc.)
souffrir not. patiemment, laisser faire ou
dire, tolérer (aussi act.), pouvoir souffrir qq'un
pardonner, ne pas en
vouloir à (gén. ), ménager qq'un
attendre, patienter (-कालं ou
कालक्षेपं सह्- patienter quelque temps).
२ सह्-
(nom. -साट् acc. साहम्) ag. ifc. qui l'emporte sur
qui supporte, endure, qui est maître de.