| YouTube Channel

सहस्राक्ष (sahasrAkSa)

 
शब्दसागरः
English
सहस्राक्ष
mfn.
 (-क्षः-क्षी-क्षं) Thousand-eyed
used figuratively, vigilant,
all-perceiving, all-inspecting, all-powerful.
m.
 (-क्षः)
1. INDRA.
2. An owl.
3. BRAHMĀ.
E.
 सहस्र a thousand, and अक्ष the
eye: INDRA having been covered over with marks resem-
bling the female organ, in consequence of a curse of GAUTAMA
those marks were changed subsequently to eyes by the
relenting saint.
Capeller Eng
English
सहस्राक्ष॑
a.
 &
m.
 = सहस्रनयन.
Yates
English
सहस्रा-क्ष (क्षः) 1.
m.
 Indra. a. Thou-
sand-eyed, all-inspecting, vigi-
lant and powerful.
Spoken Sanskrit
English
सहस्राक्ष - sahasrAkSa -
adj.
 - all-perceiving
सहस्राक्ष - sahasrAkSa -
adj.
 - all-inspecting
सहस्राक्ष - sahasrAkSa -
adj.
 - thousand-eyed
सहस्राक्ष - sahasrAkSa -
m.
 - clear sky
सहस्राक्ष - sahasrAkSa -
n.
 - of a place
Wilson
English
सहस्राक्ष
mfn.
 (-क्षः-क्षी-क्षं) Thousand-eyed
used figuratively,
vigilant, all-perceiving, all-inspecting, all-powerful.
m.
 (-क्षः) INDRA.
E.
 सहस्र a thousand, and अक्ष the eye: INDRA having been covered over
with marks resembling the female organ, in consequence of a curse of GAUTAMA,
those marks were changed subsequently to eyes by the relenting saint.
Monier Williams Cologne
English
सहस्राक्ष॑
mfn.
 th°-eyed,
RV.
VS.
TS.
&c.
all-perceiving, all-inspecting,
W.
सहस्राक्ष॑
m.
N.
 of Indra (so called from the curse of Gautama who detecting Indra in a desire to seduce his wife Ahalyā covered him with a thousand marks of the female organ, afterwards changed to eyes
a different legend is in Rām. i, 48),
MBh.
Kāv.
Pur.
of Indra in the 9th Manv-antara,
MārkP.
of Puruṣa,
MW.
of Viṣṇu, ib.
of Fire and Rudra, ib.
of Śiva, ib.
a clear sky,
VarBṛS.
N.
 of a partic. Mantra,
Baudh.
सहस्राक्ष॑
m.
 or
n.
 (?) of a place,
Cat.
सहस्राक्ष॑
m.
 of wk.
Apte Hindi
Hindi
सहस्राक्ष
वि* सहस्रम्-अक्ष -
हजार आँखों वाला
सहस्राक्ष
वि* सहस्रम्-अक्ष -
"जागरुक, सजग"
सहस्राक्षः
पुं*
 सहस्रम्-अक्षः -
इन्द्र का विशेषण
सहस्राक्षः
पुं*
 सहस्रम्-अक्षः -
पुरुष का विशेषण
सहस्राक्षः
पुं*
 सहस्रम्-अक्षः -
विष्णु का विशेषण
L R Vaidya
English
sahasra-akza {% m. %} 1. an epithet of Indra
2. of Vishṇu.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
सहस्राक्ष an. Oppert II, 3878. See Sadānandagirīya.
नाममाला
Sanskrit
देवपति, सेन्द्रपति, स्वर्गवासपति, स्वर्गपति, नाकपति, नाकेन्द्र, शक्र, इन्द्र, शुनासीर, शतक्रतु, प्राचीनबर्हिस्, सुत्रामन्, वज्रिन्, आखण्डल, हरि, बलशत्रु, गोत्रशत्रु, पाकशत्रु, नमुचिशत्रु, वृत्रहन्, सहस्राक्ष, गीर्वाणेश, पुरन्दर, विडौजस्, अश्व, अप्सरोनाथ, वासव, हरिवाहन, मरुत्, मरुत्वत्, वृषन्, ऐरावणाधिप, शतमन्यु, तुराषाह्, पुरुहूत, कौशिक, संक्रन्दन, मघवन्, पुलोमारि, मरुत्सख
तत्पतिः शक्र इन्द्रश्च शुनासीरः शतक्रतुः ।
प्राचीनबर्हिः सुत्रामा वज्री चाखण्डलो हरिः ॥ ५७ ॥
शत्रुर्बलस्य गोत्रस्य पाकस्य नमुचेरपि ।
वृत्रहा च सहस्राक्षो गीर्वाणेशः पुरन्दरः ॥ ५८ ॥
विडौजाश्चाप्सरोनाथो वासवो हरिवाहनः ।
मरुतश्च मरुत्वाँश्च वृषा चैरावणाधिपः ॥ ५९ ॥
शतमन्युस्तुराषाट् च पुरुहूतश्च कौशिकः ।
संक्रन्दनोऽथ मघवान् पुलोमारिर्मरुत्सखः ॥ ६० ॥
verse 0.1.1.57
page 0032
चारवत्, अवसर्पवत्, प्रणिधिवत्, निगूढपुरुषवत्, चरवत्, सहस्राक्ष
तद्वानुक्तः सहस्राक्षः सत्यार्थे सूनृतं ऋतम् ॥ १८२ ॥
verse 0.1.1.182
page 0087
Mahabharata
English
Sahasrāksha^1 = Indra, q.v.--Do.^2 = Śiva: XII, 10349 (1000 names^1)
XIII, 763, 1151 (1000 names^2), 7514
XIV, 195.--Do.^3 = Vishṇu (Kṛshṇa): III, 15814
V, 3827
XIII, 6823 (i.e. Kṛshṇa), 6973 (1000 names).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सहस्राक्षः,
पुं,
 (सहस्रमक्षीण्यस्येति । “बहुव्रीहौसक्थ्यक्ष्णोः स्वाङ्गात् षच् ।” ५ । ४ । ११३ । इतिषच् ।) इन्द्रः । इत्यमरः । १ । १ । ४३ ॥
(यथा, महाभारते । १ । २५ । ८ ।“नमुचिघ्न नमस्तेऽस्तु सहस्राक्ष शचीपते ! ॥
”)विष्णुः । यथा, --“सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।”इति पुरुषसूक्तम् ॥
(पीठस्थानविशेषः । यथा, देवीभागवते । ७ ।३० । ६५ ।“उत्पलाक्षी सहस्राक्षे हिरण्याक्षे महो-त्पला ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
सहस्राक्ष
पु०
 सहस्रमक्षीणि यस्य षच् समा० । १ इन्द्रे२ पेचके अमरः । २ विष्णौ पुरुषसू० ४ ईश्वरे च ।
Grassman
German
sahasrākṣá, a., tausend [sahásra] Augen [akṣá] habend, tausendäugig
auch 2〉 bildlich.
-ás agnís {79, 12}
púruṣas {916, 1}.
-éṇa 2〉 havíṣā {987, 3}.
-ā́ [du.] dhiyás pátī (indravāyū́) {23, 3}.