| YouTube Channel

सहस्रं (sahasraM)

 
Apte 1890
English
सहस्रं [समानं हसति हस्
र Tv.] 1 A thousand.
2 A large number.
Comp.
अंशु,
अर्चिस्,
कर,
किरण,
दीधिति,
धामन्, पाद, मरीचि, रश्मि, m. the sun
Ś. 7. 4
R. 13. 44
Mu. 3. 17.
अक्ष a. {1} thousand-eyed. {2} vigilant. (
क्षः) {1} an epithet of Indra. {2} of Puruṣa
Rv. 10. 90. {3} of Śiva. {4} of Viṣṇu.
आननः N. of Viṣṇu.
अधिपतिः a governor of one thousand villages.
अवरः a fine below a thousand, or from five hundred to a thousand Paṇas.
कांडा white Dūrvā grass.
कृत्वस् ind. a thousand times.
गुण a. a thousand-fold.
द a. liberal. (
दः) an epithet of Śiva.
दंष्ट्रः a kind of fish.
दृश्,
नयन,
नेत्र,
लोचन m. {1} epithets of Indra. {2} of Viṣṇu.
दोस् m. an epithet of Arjuna Kārtavīrya.
धारः the discus of Viṣṇu. (
रा) a stream of water for the ablution of an idol poured through a vessel pierced with a number of holes.
पत्रं {1} a lotus
R. 7. 11. {2} the Sārasa bird.
पाद् m. an epithet of Puruṣa. {2} of Śiva. {3} of Viṣṇu. {4} of Brahman.
बाहुः {1} an epithet of king Kārtavīrya q. v. {2} of the demon Bāṇa. {3} of Śiva. (or of Viṣṇu according to some).
भुजः,
मौलि m. epithets of Viṣṇu.
भुजा N. of Durgā.
मूर्वन् m. N. of Viṣṇu.
रोमन् n. a blanket.
वदनः N. of Viṣṇu.
वीर्या Dūrvā grass.
वेधं {1} sorrel. {2} a kind of sour gruel.
वेधिन् m. musk. (
n.) asa-fœtida.
शिखरः an epithet of the Vindhya mountain.
श्रवणः an epithet of Viṣṇu.
हर्यश्वः the car of Indra.
हस्तः an epithet of Śiva.
Hindi
Hindi
1000 बार
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सहस्रं,
क्ली,
 (सहो बलमस्त्यस्मिन्निति । सहस् +रः । “सहो बलनामसु व्याख्यातम् । रो मत्व-र्थीयः । अल्पापि भाविनी शक्तिरस्मिन्नस्ति ।”इति निघण्टुटीकायां देवराजयज्वा । ३ । १ ।)दशशतसंख्या । इति हेमचन्द्रः ॥
हाजार इतिपारस्यभाषा । (यथा, मनुः । ३ । १७७ ।“पापरोगी सहस्रस्य दातुर्नाशयते फलम् ॥
”)तद्वाचकानि यथा । जाह्नवीवक्त्रम् १ शेष-शीर्षम् २ पद्मच्छदः ३ रविकरः ४ अर्ज्जुन-बाणः ५ वेदशाखा ६ इन्द्रदृष्टिः ७ । इतिकविकल्पलता ॥
(बहु । इति निघण्टुः । ३ । १ ॥
यथा, --“सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।”इति पुरुषसूक्तम् ॥
)