| YouTube Channel

सहस्र (sahasra)

 
शब्दसागरः
English
सहस्र
n.
 (-स्रं) A thousand.
E.
 समानं हसति हस्-र ।
Capeller Eng
English
सह॑स्र
n.
 (m. ) a thousand (used also for any very large
number).
Yates
English
सहस्र (स्रं) 1.
n.
 A thousand.
Spoken Sanskrit
English
सहस्र - sahasra -
m.
 - thousand
सहस्रवारं उक्तं, श्रुतवान् वा? - sahasravAraMuktaM, zrutavAnvA? -
sent.
 - Itoldyouathousandtimes.Didyoulistentome?
सहस्रतय - sahasrataya -
n.
 - thousand
सहस्रिक - sahasrika -
n.
 - thousand
सहस्रपूरण - sahasrapUraNa -
adj.
 - thousandth
सहस्रतम - sahasratama -
adj.
 - thousandth
सहस्र - sahasra -
n.
 - a thousand
साहस्रशस् - sAhasrazas -
ind.
 - by thousand
षष्टिसहस्र - SaSTisahasra -
n.
 - 60 thousand
षोडशसहस्र - SoDazasahasra -
n.
 - 16 thousand
सहस्रिन् - sahasrin -
adj.
 - thousandfold
सहस्रकृत्वः - sahasrakRtvaH - adverb - thousandfold
सहस्रशः - sahasrazaH - adverb - by thousands
सहस्रशस् - sahasrazas -
ind.
 - by thousands
अयुत - ayuta -
n.
 - ten thousand
सहस्राक्ष - sahasrAkSa -
adj.
 - thousand-eyed
दशशताक्स्क - dazazatAkska -
adj.
 - thousand-eyed
परिसहस्र - parisahasra -
adj.
 - full thousand
साहस्र - sAhasra -
adj.
 - thousand fold
सहस्रचक्षस् - sahasracakSas -
adj.
 - thousand-eyed
सहस्र- - sahasra- -
adj.
 - kilo- [ computer ]
सहस्राङ्का - sahasrAGkA -
m.
 - kilobit [ computer ]
प्रस्थ - prastha -
m.
 - kilogram
सहस्राष्टकानि - sahasrASTakAni -
n.
 - kilobyte [ computer ]
सहस्रौज - sahasrauja -
n.
 - kilowatt
सहस्रहर्ट्स् - sahasraharTs -
n.
 - kilohertz [ computer ]
महानल्व - mahAnalva -
n.
 - kilometer
सहस्त्रमान - sahastramAna -
n.
 - kilometer
अर्धक्रोशक-दुरे - ardhakrozaka-dure - phrase - halfakilometreaway
किलो कृते कति? - kilokRtekati? -
sent.
 - Howmuchisthisperkilo?
किलो दालस्य कृते कति रूप्यकाणि? - kilodAlasyakRtekatirUpyakANi? -
sent.
 - Howmuchisthepulseperkilo?
सहस्रधान्य - sahasradhAnya -
n.
 - kilogram [ weight ]
सहस्रमान - sahasramAna -
n.
 - kilometer [ length ]
किलोपरमित - kiloparamita -
n.
 - per kilogram
योजन - yojana -
n.
 - distance of about 7.2 kilometers
मारक-क्षमता - mAraka-kSamatA -
f.
 - range of a missile or a destructive weapon [ e.g., 300 kilometers ]
सहस्र - sahasra -
m.
 - thousand
सहस्र- - sahasra- -
adj.
 - kilo- [ computer ]
सहस्र - sahasra -
adj.
 - thousandth or the thousandth
सहस्र - sahasra -
m.
 - any very large number
सहस्र - sahasra -
m.
 - thousand cows or gifts
सहस्र - sahasra -
n.
 - a thousand
Wilson
English
सहस्र
n.
 (-स्रं) A thousand.
Apte
English
सहस्रम् [sahasram], [समानं हसति हस्-र Tv.]
A thousand.
A large number.
Comp.
 -अंशु, -अर्चिस्, -कर, -किरण, -दीधिति, -धामन्, -पाद, -मरीचि, -रश्मि
m.
 the sun
तदण्डमभवद्धैमं सहस्रांशुसमप्रभम्
Ms.*
 1.9
तं चेत् सहस्रकिरणो धुरि नाकरिष्यत्
Ś.*
 7.4
पुनः सहस्रार्चिषि संनिधत्ते
R.*
 13.44
धाम्नाति- शाययति धाम सहस्रधाम्नः
Mu.*
 3.17
सहस्ररश्मेरिव यस्य दर्शनम्
Śi.*
 1.53. -अक्ष
a.
thousand-eyed.
vigilant.
(क्षः) an epithet of Indra.
of Puruṣa
सहस्र- शीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्
Rv.*
 1.9 1.
of Viṣṇu. -अरः, -रम् a kind of cavity in the top of the head, resembling a lotus reversed (said to be the seat of the soul). -आननः
N.
 of Viṣṇu. -अधिपतिः a governor of one thousand villages. -अवरः a fine below a thousand, or from five hundred to a thousand Paṇas.-काण्डा white Dūrvā grass. -कृत्वस्
ind.
 a thousand times. -गु
a.
 possessing a thousand cows (epithet of the sun, also of Indra. ) -गुण
a.
 a thousand-fold. -णी a leader of thousands (epithet of Brahman)
विलक्ष्य दैत्यं भगवान् सहस्रणीः
Bhāg.*
 3.18.21. -घातिन्
n.
 a particular engine of war. -द
a.
 liberal. (-दः) an epithet of Śiva. -दंष्ट्रः a kind of fish. -दृश्, -नयन, -नेत्र, -लोचनm.
epithets of Indra.
of Viṣṇu. -दोस्
m.
 an epithet of Arjuna Kārtavīrya. -धारः the discus of Viṣṇu. (-रा) a stream of water for the ablution of an idol poured through a vessel pierced with a number of holes.
पत्रम् a lotus
विलोलनेत्रभ्रमरैर्गवाक्षाः सहस्रपत्राभरणा इवासन्
R.*
 7.11.
the Sārasa bird. -पाद्
m.
an epithet of Puruṣa
Rv.*
 1.9.1.
of Viṣṇu.
of Brahman.
पादः
N.
 of Viṣṇu.
A kind of duck.
The sun
L.
 D. B.
बाहुः an epithet of king Kārtavīrya q. v.
of the demon Bāṇa.
of Śiva (or of Viṣṇu according to some). -भक्तम् a particular festival at which thousands are treated. -भिद्m. musk. -भुजः, -मौलिः
m.
 epithets of Viṣṇu. -भुजा
f.
N.
 of Durgā. -मूर्ति
a.
 appearing in a thousand forms.-मूर्धन्
m.
N.
 of Viṣṇu. -रुच् the sun. -रोमन्
n.
 a blanket. -वदनः
N.
 of Viṣṇu. -वीर्या Dūrvā grass.
वेधम् sorrel
a kind of sour gruel. -वेधिन्
m.
 musk. (n. ) asa-fœtida. -शिखरः an epithet of the Vindhya mountain. -शिरस्, शीर्षन्, शीर्ष
a.
 thousandheaded (epithet of Viṣṇu)
सहस्रशीर्षा पुरुषः Ṛv.1. 9.1
सहस्रशीर्षापि ततो गरुत्मता
Bhāg.*
 4.1.1. -श्रवणः an epithet of Viṣṇu. -हर्यश्वः the car of Indra. -हस्तः an epithet of Śiva.
Apte 1890
English
सहस्रं [समानं हसति हस्
र Tv.] 1 A thousand.
2 A large number.
Comp.
अंशु,
अर्चिस्,
कर,
किरण,
दीधिति,
धामन्, पाद, मरीचि, रश्मि, m. the sun
Ś. 7. 4
R. 13. 44
Mu. 3. 17.
अक्ष a. {1} thousand-eyed. {2} vigilant. (
क्षः) {1} an epithet of Indra. {2} of Puruṣa
Rv. 10. 90. {3} of Śiva. {4} of Viṣṇu.
आननः N. of Viṣṇu.
अधिपतिः a governor of one thousand villages.
अवरः a fine below a thousand, or from five hundred to a thousand Paṇas.
कांडा white Dūrvā grass.
कृत्वस् ind. a thousand times.
गुण a. a thousand-fold.
द a. liberal. (
दः) an epithet of Śiva.
दंष्ट्रः a kind of fish.
दृश्,
नयन,
नेत्र,
लोचन m. {1} epithets of Indra. {2} of Viṣṇu.
दोस् m. an epithet of Arjuna Kārtavīrya.
धारः the discus of Viṣṇu. (
रा) a stream of water for the ablution of an idol poured through a vessel pierced with a number of holes.
पत्रं {1} a lotus
R. 7. 11. {2} the Sārasa bird.
पाद् m. an epithet of Puruṣa. {2} of Śiva. {3} of Viṣṇu. {4} of Brahman.
बाहुः {1} an epithet of king Kārtavīrya q. v. {2} of the demon Bāṇa. {3} of Śiva. (or of Viṣṇu according to some).
भुजः,
मौलि m. epithets of Viṣṇu.
भुजा N. of Durgā.
मूर्वन् m. N. of Viṣṇu.
रोमन् n. a blanket.
वदनः N. of Viṣṇu.
वीर्या Dūrvā grass.
वेधं {1} sorrel. {2} a kind of sour gruel.
वेधिन् m. musk. (
n.) asa-fœtida.
शिखरः an epithet of the Vindhya mountain.
श्रवणः an epithet of Viṣṇu.
हर्यश्वः the car of Indra.
हस्तः an epithet of Śiva.
Monier Williams Cologne
English
स—हस्र a See below.
सह॑स्र b
n.
 (rarely)
m.
 (perhaps
fr.
 7. स
+
 हस्र
=
 Gk. χίλιοι for χεσλοι
cf.
Pers.
 hazār) a thousand (with the counted object in the same case sg. or
pl.
 , e.g. सहस्रेण बाहुना, ‘with a thousand arms’,
Hariv.
सहस्रं भिषजः, ‘a thousand drugs’,
RV.
or in the
gen.
 , e.g. द्वे सहस्रे सुवर्णस्य, ‘two th° pieces of gold’,
Rājat.
चत्वारि सहस्राणि वर्षाणाम्, ‘four th° years’,
Mn.
sometimes in comp. , either ibc. , e.g. युग-सहस्रम्, ‘a th° ages’,
Mn.
 , or ifc. , e.g. सहस्राश्वेन, ‘with a th° horses’
सहस्रम् may also be used as an
ind.
 , e.g. सहस्रम् ऋषिभिः, ‘with a th° Ṛṣis’,
RV.
with other numerals it is used thus, एकाधिकं सहस्रम्, or एक-सहस्रम्, ‘a th° one’, 1001
द्व्यधिकं स्°, ‘a th° two’, 1002
एकादशाधिकम् स्°सहस्रम् or एकादशं स्° or एकादश-स्°, ‘a th° eleven’ or ‘a th° having eleven’, 1011
विंशत्य्-अधिकं स्° or विमं स्°, ‘a th° twenty’, 1020
द्वे सहस्रे or द्वि-सहच्रम्, ‘two th°’
त्रीणि सहस्राणि or त्रि-सहस्रम्, ‘three th°’
&c.
 ),
RV.
&c.
&c.
a thousand cows or gifts (= सहस्रं गव्यम्
&c.
 , used to express wealth
सहस्रं शताश्वम्, ‘a th° cows and a hundred horses’,
ŚāṅkhŚr.
 ),
RV.
VS.
ŚBr.
 (in later language often
=
 ‘1000 Paṇas’, e.g.
Mn.
 viii, 120
336
&c.
 )
any very large number (in
Naigh.
 iii, 1 among the बहु-नामानि
cf.
 सहस्र-किरण
&c.
 below)
सह॑स्र mf(ई)n. a thousandth or the thousandth (= सहस्र-तम which is the better form
cf.
Pāṇ.
 v, 2, 57).
Monier Williams 1872
English
सहस्र सहस्र, अम्, n. (perhaps connected
with सहस्
cf. Pers. hazār), a thousand (used in
the sing. with a plur. noun, e. g. सहस्रम् पितरः
or सहस्रम् पितॄणाम्, a thousand ancestors
and
used with other numerals thus, एकाधिकं सहस्रम्
or एक-सहस्रम्, a thousand + one, 1001
द्व्य्-
अधिकं सहस्रम्, a thousand + two, 1002
एकादशाधिकं सहस्रम् or एकादशं सह-
स्रम् or एकादश-सहस्रम्, a thousand + eleven
or a thousand having eleven, 1011
विन्शत्य्-अधि-
कं सहस्रम् or विन्शं सहस्रम्, a thousand
+ twenty, 1020)
any very large number (enume-
rated among the बहु-नामानि in Naigh. III. 1
cf. सहस्र-किरण &c. below)
(ए), n. du. two
thousand (= द्वे सहस्रे, द्वि-सहस्रम्)
(आणि),
n. pl. thousands (e. g. त्रीणि सहस्राणि or त्रि-
सहस्राणि, three thousand)
(अस्, ई, अम्), thousandth,
(but सहस्र-तम is the better form, cf. Pāṇ. V.
2, 57.)
—सहस्र-काण्डा, f. ‘many-jointed, ’ white
Dūrvā grass.
—सहस्र-किरण, अस्, m. ‘thousand-
rayed, ’ the sun.
—सहस्र-कृत्वस्, ind. a thousand
times, many times.
—सहस्र-केतु, उस्, उस्, उ,
Ved. thousand-bannered, having many banners.
—सहस्र-गु, उस्, उस्, उ, possessing a thousand
cows.
—सहस्र-गुण, अस्, आ, अम्, a thousandfold.
—सहस्र-घ्नि, Ved. smiting thousands, (Atharva-
veda XI. 2, 12.)
—सहस्र-चरण, अस्, आ, अम्,
thousand-footed.
—सहस्र-जित्, त्, त्, त्, conquering
a thousand (Ved.)
(त्), m., N. of a son of Yadu
of a son of Bhajamāna.
—सहस्र-तम, अस्, ई, अम्,
thousandth, the thousandth.
—सहस्र-द, अस्, आ,
अम्, giving thousands, liberal
(अस्), m. epithet of
Śiva.
—सहस्र-दंष्ट्र, अस्, or सहस्र-दंष्-
ट्रिन्, ई, m. ‘thousand-toothed, ’ a sort of sheat fish,
Silurus Pelorius.
—सहस्र-दक्षिण, अस्, आ, अम्,
having a thousand rewards.
—सहस्र-दा, आस्, आस्,
अम्, Ved. giving a thousand, very liberal.
—सहस्र-
दातु, उस्, उस्, उ, Ved. thousandfold.
—सहस्र-
दावन्, आ, m., Ved. a giver of thousands.
—सहस्र-
दृश्, क्, m. ‘thousand-eyed, ’ an epithet of Indra.
—सहस्र-दोस्, स्, m. ‘having a thousand arms, ’
epithet of Arjuna Kārtavīrya.
—सहस्र-द्वार, अस्,
आ, अम्, thousand-gated.
—सहस्र-धा, ind. in a
thousand ways, thousandfold, in a thousand parts or
portions.
—सहस्र-धार, अस्, आ, अम्, Ved. ‘thou-
sand-streamed, ’ flowing in a thousand streams
hav-
ing a thousand edges
(अस्), m. the discus of Viṣṇu
(आ), f. a stream of water for the ablution of an idol
conveyed through a vessel pierced with a multitude
of little holes like a shower-bath.
—सहस्र-न-
यन, अस्, m. ‘thousand-eyed, ’ an epithet of Indra
[cf. सहस्राक्ष।]
—सहस्र-नामन्, अ, n. the
thousand names (of Viṣṇu, Śiva, or any deity)
(आ, &c.), thousand-named, having a thousand names.
—सहस्रनाम-स्तोत्र, अम्, n. ‘hymn of a thou-
sand names, ’ N. of a Tantra hymn.
—सहस्र-
निर्णिज्, क्, क्, क्, Ved. having a thousand ornaments
(said of the car of the Aśvins).
—सहस्र-नीथ,
अस्, आ, अम्, Ved. praised in a thousand hymns
skilled in a thousand sciences.
—सहस्र-नेत्र, अस्,
m. ‘thousand-eyed, ’ epithet of Indra.
—सहस्र-
पति, इस्, m. lord of a thousand towns, governor of
a district.
—सहस्र-पत्त्र, अम्, n. ‘having a thou-
sand leaves, ’ a lotus.
—सहस्रपत्त्राभरण
(°र-आभ्°), अस्, आ, अम्, having lotus ornaments,
decorated with lotuses.
—सहस्र-पाजस्, आस्, आस्, अस्,
Ved. having infinite splendor or might, glittering a
thousandfold.
—सहस्र-पाद्, -पात्, -पदी, -पात्,
thousand-footed, milliped
(त्), m. epithet of Pu-
rusha (as described in the Puruṣa-sūkta, q. v.)
of
Viṣṇu
of Śiva
of Brahmā.
—सहस्र-पाद, अस्,
m. ‘thousand-footed’ or ‘thousand-rayed, ’ the sun
Viṣṇu
a sort of duck (= कारण्डव).
—सहस्र-
पोषिन्, ई, इणी, इ, Ved. nourishing a thousand.
—स-
हस्र-प्रधन, अस्, आ, अम्, Ved. one who has
experienced a thousand battles.
—सहस्र-बल, अस्,
m., N. of a king.
—सहस्र-बाहु, उस्, उस्, उ, having
a thousand arms
(उस्), m. epithet of Śiva
of the
Asura Vāṇa.
—सहस्र-भर्णस्, आस्, आस्, अस्, Ved. a
thousandfold
having unlimited food
[cf. भर्णस्।]
—सहस्र-भुज, अस्, m. ‘having a thousand arms, ’
epithet of Viṣṇu
(आ), f. epithet of Durgā.
—स-
हस्र-भृष्टि, इस्, इस्, इ, Ved. having a thousand
points, thousand-edged.
—सहस्र-मन्यु, उस्, उस्,
उ, Ved. filled with unbounded passion, filled with
infinite splendor.
—सहस्र-मरीचि, इस्, m. ‘thou-
sand-rayed, ’ epithet of the sun.
—सहस्र-मीढ
or सहस्र-मीऌह, अस्, आ, अम् (see मीढ, p. 780,
col. 1), Ved. possessing or yielding a thousand trea-
sures
(अम्), n. a battle.
—सहस्र-मुष्क, अस्, आ,
अम्, Ved. having a thousand testicles (said of Indra,
Ṛg-veda VI. 46, 3)
having many flames (said of
Agni
Sāy. = बहु-तेजस्क, Ṛg-veda VIII. 19, 32).
—सहस्र-मूर्ध, अस्, m. ‘thousand-headed, ’
epithet of Viṣṇu.
—सहस्र-मूर्धन्, आ, m.
‘thousand-headed, ’ epithet of Śiva.
—सहस्र-
मूली, f. ‘having a thousand roots, ’ a kind of plant
(= द्रवन्ती).
—सहस्र-मौलि, इस्, m. ‘thousand-
crested, ’ epithet of Viṣṇu.
—सहस्र-यज्ञ-तीर्थ,
अम्, n., N. of a Tīrtha.
—सहस्र-याज्, ट्, m. one
who sacrifices a thousand victims.
—सहस्र-युग,
अम्, n. a period of a thousand ages.
—सहस्र-
रश्मि, इस्, m. ‘thousand-rayed, ’ the sun.
—सहस्र-
रेतस्, आस्, आस्, अस्, Ved. containing inexhaustible seed.
—सहस्र-रोमन्, अ, n. ‘having a thousand hairs, ’
a blanket.
—सहस्र-वदन, अस्, m. ‘thousand-
faced, ’ epithet of Viṣṇu.
—सहस्र-वर्चस्, आस्, आस्,
अस्, Ved. having infinite splendor or power.
—स-
हस्र-वर्तनि, इस्, इस्, इ, Ved. having a thousand
paths.
—सहस्र-वर्तनिन्, ई, इनी, इ, having a thou-
sand wheels.
—सहस्र-वल्श, अस्, आ, अम्, Ved.
having a thousand branches, thousand-branched.
—सहस्र-वाज, अस्, आ, अम्, Ved. possessing infinite
strength.
—सहस्र-वीर्या, f. a kind of Dūrvā or
bent grass, Panicum Dactylon
another plant (=
महा-शतावरी).
—सहस्र-वेध, अम्, n. sorrel
a kind of sour gruel.
—सहस्र-वेधिन्, ई, m.
‘thousand-piercer, ’ a sort of cane, Calamus Fascicu-
latus, = कस्तूरी
(इ), n. Asa Fœtida.
—सहस्र-
शत-दक्षिण, अस्, आ, अम्, accompanied by hundreds
of thousands of sacrificial fees.
—सहस्र-शस्, ind. by
thousands, in a thousand ways, thousandfold.
—स-
हस्र-शिखर, अस्, m. ‘thousand-peaked, ’ the
Vindhya mountain.
—सहस्र-शीर्ष, अस्, आ, अम्,
or सहस्र-शीर्षन्, आ, आ, अ, thousand-headed, hav-
ing a thousand heads.
—सहस्र-शृङ्ग, अस्, आ, अम्,
thousand-horned, having a thousand horns.
—स-
हस्र-श्रवण, अस्, m. ‘having a thousand ears, ’
epithet of Viṣṇu.
—सहस्र-सङ्ख्या, f. the sum of
a thousand.
—सहस्र-सनि, इस्, इस्, इ, Ved. giving or
bestowing a thousand.
—सहस्र-सम्मित, अस्, आ,
अम्, measuring or numbering a thousand, a thousand
in number.
—सहस्र-सव, अस्, आ, अम्, having a
thousand libations.
—सहस्र-सा, आस्, आस्, अम्, Ved.
granting a thousand, bringing a thousand (treasures).
—सहस्र-सातम, अस्, आ, अम्, Ved. giving thou-
sands.
—सहस्र-स्तुक, अस्, आ, अम्, Ved. having a
thousand tufts or curls of hair.
—सहस्र-स्थूण,
अस्, आ, अम्, Ved. supported by a thousand columns.
—सहस्र-हर्य्-अश्व, अस्, m. ‘having a thousand
bay horses, ’ the car of Indra.
—सहस्र-हस्त, अस्,
m. ‘thousand-handed, ’ epithet of Śiva.
—सह-
स्रांशु (°र-अं°), उस्, m. ‘thousand-rayed, ’ the
sun.
—सहस्रांशु-ज, अस्, m. ‘sun-born, ’ epithet of
Saturn.
—सहस्राक्ष (°र-अक्°), अस्, ई, अम्, ‘thou-
sand-eyed, ’ all-perceiving, all-inspecting, vigilant, all-
powerful
(अस्), m. an epithet of Indra (so called,
according to one legend, in consequence of the curse
of the sage Gautama, who, detecting him in the
desire to seduce his wife Ahalyā, covered him with
a thousand marks resembling the female organ, which
he afterwards changed to eyes
a different legend is
related in Rāmāyaṇa 1. 48)
epithet of Puruṣa (in
the Puruṣa-sūkta, q. v.)
of Viṣṇu
epithet of Fire
and Rudra (as identified with Fire in the Upani-
shads)
of Śiva
N. of a place
(ई), f., N. of a
goddess.
—सहस्राचार (°र-आच्°), अस्, m. a sort of
yellow Barleria, Barleria Prionitis
[cf. सह-चर।]
—सहस्राधिपति (°र-अध्°), इस्, m. the governor
of a thousand villages, chief of a district.
—सहस्रा-
नन (°र-आन्°), अस्, m. ‘thousand-faced, ’ epithet of
Viṣṇu.
—सहस्रानीक (°र-अन्°) or सहस्राणीक,
अस्, m., N. of a king (son of Śatānīka, q. v.).
—स-
हस्रापसस् (°र-अप्°), आस्, आस्, अस्, Ved. having a
thousand forms or shapes.
—सहस्रा-मघ, अस्,
आ, अम् (for सहस्र-मघ), Ved. having thousands
of gifts, giving thousands, (Sāy. = बहु-धन।)
—सहस्रार (°र-अर), अस्, अम्, m. n. ‘having a
thousand lines or divisions, ’ a kind of receptacle said
to be found in the top of the head and to resemble
a lotus reversed, (it is fabled to be the seat of the
soul.)
—सहस्रार्घ (°र-अर्°), अस्, आ, अम्, Ved. equi-
valent to a thousand.
—सहस्रार्चिस् (°र-अर्°), इस्,
m. ‘thousand-rayed, ’ the sun.
—सहस्रावर (°र-
अव्°), अस्, m. a fine below a thousand or from five
hundred to a thousand Paṇas.
—सहस्रावर्तक-
तीर्थ (°र-आव्°), अम्, n., N. of a Tīrtha.
—सह-
स्राश्व (°र-अश्°), अस्, m. ‘having a thousand
horses, ’ N. of a king.
Macdonell
English
सहस्र sa-hásra,
m.
 (rare),
n.
 thousand (also 🞄used to express a large number or great 🞄wealth)
sp. a thousand cows, — Paṇas: construed 🞄with an a app. (sg. or
pl.
 ), g., sg. or
pl.
 , 🞄—° (rarely °—)
in an
a.
 cpd. it is always —°: 🞄-ka, 〈1.〉
n.
 thousand: —°
a.
 (ikā) having or 🞄amounting to a thousand
〈2.〉 thousand-headed
🞄-kara,
m.
 (thousand-rayed), sun: 🞄-pan-netra,
a.
 having a thousand hands, 🞄feet, and eyes
-kalā,
f.
 N.
-kiraṇa,
m.
 🞄(thousand-rayed), sun
-kṛtvas, ad. a thousand 🞄times
(sahásra) -ketu,
a.
 having a 🞄thousand forms (RV.¹)
-gu,
a.
 possessing a 🞄thousand cows
thousand-rayed:
m.
 sun
🞄-guṇa,
a.
 thousandfold: -tā,
f.
 abst. ɴ.: 🞄-guṇita, pp. multiplied a thousand times
🞄-cakṣu,
a.
 thousand-eyed (AV.)
-jit,
a.
 conquering 🞄or winning a thousand (RV.)
(-hásra) -ṇītha,
a.
 having a thousand expedients or 🞄shifts (V.)
m.
 N. (C.)
-tama, spv. (ī) thousandth
🞄-taya,
n.
 a thousand
-da,
a.
 giving 🞄a thousand (cows)
(sahásra) -dakṣiṇa,
a.
 🞄attended with a fee of a thousand (kin
🞄V.)
-dīdhiti,
m.
 sun
(á) -dvār,
a.
 thousand-doored 🞄(RV.¹)
-dhā, ad. a thousandfold
🞄in a thousand ways or parts
-dhī,
a.
 🞄thousand-witted
m.
 N. of a fish
-nayana, 🞄a. thousand-eyed
m.
 ep. of Indra
-netra, 🞄a. ,
m.
 id.
-pati,
m.
 chief of a thousand (villages)
🞄-pattra,
n.
 (having a thousand petals), 🞄lotus
-pūraṇa,
a.
 thousandth
receiving a 🞄thousand
-poṣá,
m.
 thousandfold welfare 🞄(V.)
a.
 thriving a thousandfold (S.)
-buddhi, 🞄a. thousand-witted
m.
 N. of a fish
-bhakta, 🞄n. a certain festival at which thousands are 🞄fed
-bhānu,
a.
 thousand-rayed
-bhṛṣṭi, 🞄a. thousand-pointed (V.)
-maṅgala, N. of 🞄a locality
-mukha,
a.
 having a thousand 🞄exits
-raśmi,
a.
 thousand-rayed
m.
 sun
🞄-liṅgī,
f.
 a thousand Liṅgas
-locana,
a.
 🞄thousand-eyed
m.
 ep. of Indra
-vartman, 🞄a. thousand-pathed
-vāka,
a.
 containing a 🞄thousand verses or words
-śatá-dakṣiṇa, 🞄a. attended with a fee of a hundred thousand 🞄(cows)
-śás, ad. by thousands (referring to 🞄a nm. , ac., in. )
-śīrha,
a.
 thousand-headed: 🞄ā,
f.
 a certain verse (according to comm. the 🞄[Page344-3] 🞄hymn RV. X, 90)
(hásra) -śṛṅga,
a.
 thousand 🞄horned (RV.)
-sani,
a.
 gaining a thousand 🞄(V.)
-sā,
a.
 id.
-sāvā,
m.
 thousandfold 🞄Soma-pressing.
Benfey
English
सहस्र सहस्र, numeral,
n.
 A
thousand, Pañc. 130, 16.
--
Comp.
 प-
रःसहस्र, i. e.
परस्-,
adj.
 ,
f.
 रा,
more than a thousand, Utt. Rāmac.
11, 8.
Hindi
Hindi
एक हजार
Apte Hindi
Hindi
सहस्रम्
नपुं*
 - समानं हसति - हस् + र
हजार
सहस्रम्
नपुं*
 - समानं हसति+हस्+र
हजार
सहस्रम्
नपुं*
 - समानं हसति+हस्+र
बड़ी संख्या
L R Vaidya
English
sahasra {% n. %} A thousand.
Bopp
Latin
सहस्र mille.
1) Subst. n. SU. 3. 27.
2) Adj. DR. 2. 12.
Lanman
English
sahásra, n. a thousand
esp. a thousand
kine
a thousand, in the sense of a great
many, 87^6
for constructions, see 486.
[prop. ‘one-thousand, ’ 3sa + hasra: with
hasra, cf. -χῑλο-, *χειλο, *χεσλο (in δεκά-
χῑλοι), and χίλιοι, ‘thousand.’]
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 सहस्र
noun
दशशतयोः गुणनफलरूपेण प्राप्ता सङ्ख्या।
"पञ्चशताधिकं पञ्चशतं सहस्रं भवति।/पापरोगी सहस्रस्य दातुर्नाशयते फलम्"[मनु. 3.177]"
Synonyms:
 सहस्र
adjective
दशशतानि अभिधेया।
"तेन मह्यं ऋणरूपेण सहस्राणि रुप्यकाणि दत्तानि।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
यथोत्तरं दशगुणं भवेदेको दशामुतः ।
शतं सहस्रमयुतं लक्षप्रयुतकोटयः ॥ ८७३ ॥
अर्बुदमब्जं खर्वं च निखर्वं च महाम्बुजम् ।
शङ्कुर्वार्धिरन्त्यं मध्यं परार्धं चेति नामतः ॥ ८७४ ॥
-wordlist-
एक (पुं), दशन् (पुं), शत (पुंक्ली), सहस्र (पुंक्ली), अयुत (पुंक्ली), लक्ष (स्त्रीक्ली), प्रयुत (पुंक्ली), कोटि (स्त्री), अर्बुद (पुंक्ली), अब्ज (क्ली), खर्व (क्ली), निखर्व (क्ली), महाम्बुज (क्ली), शङ्कु (पुंस्त्री), वार्द्धि (पुं), अन्त्य (क्ली), मध्य (क्ली), परार्द्ध (क्ली)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सहस्रं,
क्ली,
 (सहो बलमस्त्यस्मिन्निति । सहस् +रः । “सहो बलनामसु व्याख्यातम् । रो मत्व-र्थीयः । अल्पापि भाविनी शक्तिरस्मिन्नस्ति ।”इति निघण्टुटीकायां देवराजयज्वा । ३ । १ ।)दशशतसंख्या । इति हेमचन्द्रः ॥
हाजार इतिपारस्यभाषा । (यथा, मनुः । ३ । १७७ ।“पापरोगी सहस्रस्य दातुर्नाशयते फलम् ॥
”)तद्वाचकानि यथा । जाह्नवीवक्त्रम् १ शेष-शीर्षम् २ पद्मच्छदः ३ रविकरः ४ अर्ज्जुन-बाणः ५ वेदशाखा ६ इन्द्रदृष्टिः ७ । इतिकविकल्पलता ॥
(बहु । इति निघण्टुः । ३ । १ ॥
यथा, --“सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।”इति पुरुषसूक्तम् ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
सहस्र
न०
 समानं हसति हस--र । १ दशशतसङ्ख्यायां २ बहु-संख्याया ३ तत्संख्यान्विते च हेमच० ।सहस्रसंख्यकाश्च केचित् पदार्थाः कविकल्प० यथा“गङ्गावक्त्रं शेषमूर्द्ध्वा पद्मदलम् रविकरः कार्त्तवीर्य्य-वाहुः बेदशाखा शक्रनयनम्” । “तत्र बहुसंख्यत्वे सहस्र-शीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपाद्” श्रुतिः । बहुशीर्षादिपरत्वमत्र भाष्यादावुक्तम् । संख्यासंख्यययोः परत्वे-ऽस्य सर्वदैकवचनत्वम् यथा घटानां सहस्रं सुहस्रं घटाइत्यादि आवृत्तौ तु द्वित्वादिकं यथा द्वे सहस्रे त्रीणिसहस्राणीति “चत्वार्य्याहुः सहस्राणि” मनुः ।
Capeller
German
सह॑स्र
n.
 (m. ) tausend
auch = sehr viele,
unzählige.
Grassman
German
sahásra, n., tausend (vielleich von sáhas, also die gewaltige, d. h. grosse Zahl), 1〉 mit dem Gen. des gezählten
2〉 in gleichem Casus und Numerus mit dem Substantiv
3〉 ohne Nennung des gezählten in dem Sinne tausend Mann, oder 4〉 tausend Gaben (oder ähnlichem)
5〉 das gezählte wird durch ein dem Substantiv sahásra beigeordnetes Adjektiv bezeichnet, z. B. sahásram gávyam = 1000 Kühe
6〉 im Plural mit einem Zahlworte, welches die Anzahl der Tausende angiebt und zwar das gezählte im Gen., oder 7〉 in gleichem Casus und Numerus, oder 8〉 zu ergänzen „Mann“, oder 9〉 „Gaben“ (s. o.)
10〉 Nom., Acc. sing. neben einem Substantiv im Nom., Acc., Instr. des Plurals. — Vgl. cátuḥ-, sáṃsahasra.
-am 1〉 sámāśirām (sómānām) {30, 2}
viátīnaam {328, 17}
ándhasas {687, 1}. — 2〉 ádhiratham {924, 4}
{928, 2}
tredhā́ 〰 ví tád airayethām {510, 8}
páśum {654, 16}. — 3〉 {80, 9}
(varcínas) {205, 6}
{615, 5}
〰 abhí sīm áyodhīt {334, 8}. — 4〉 {641, 18} (〰 ayútā dádat). — 5〉 gávyam {126, 3}
śatá-aśvam {888, 8}. — 10〉 rātáyas {11, 8}
ūtáyas {167, 1}
{327, 10}
íṣas, rā́yas {167, 1}
bhiṣájas {24, 9}
hárayas {342, 3}
{621, 24}
stotā́ras {475, 3}
śáṃsās {541, 3}
{1026, 3}
bheṣajā́ {562, 3}
niyútas {607, 6}
{608, 1}
sū́riās {679, 5}
áśvās {790, 2}
kaváyas {809, 29}
mítas {844, 12}
rúhas {923, 2}
mahimā́nas {940, 8}
(yūyám) {80, 9} (sākám arcata). — mit Accus.: savā́n {126, 1}
{322, 7}
vīrā́n {205, 7}
māsás {314, 4}
śurúdhas {578, 3}
rā́dhāṃsi {626, 46}
mahiṣā́n {632, 9}{632, 8}
aṣṭakarṇías {888, 7}
sālāvṛkā́n {899, 3}. — mit Instr.: ṛ́ṣibhis {189, 8}
{623, 4}
pathíbhis {459, 11}
{803, 3}
{818, 6}
ūtíbhis {764, 5}
pitṛ́bhis {841, 10}
akṣábhis {905, 5}.
-eṇa 2〉 niyútā {135, 1}
yavīyúdhā {624, 6}. — [Page1501] 4〉 {674, 12}
{1018, 1}
{1019, 1}.
-āya 2〉 śulkā́ya {621, 5}
rāyé {116, 9}.
-āt 2〉 yū́pāt {356, 7}. — 3〉 úd 〰 ririce {102, 7}.
-asya 4〉 〰 ágre {126, 4}.
-e [du.] 1〉 pṛ́ṣatīnaam {674, 11}.
-āṇi 1〉 gávām {1020, 2}. — 2〉 ádhirathani {924, 9}. — 4〉 {770, 3}. — 7〉 trī́ṇi śatā́ trī́ 〰 triṃśat ca devā́s náva ca {243, 9}
{878, 6}
śátāni {325, 4} (āśū́n)
dáśa {53, 6} (vṛtrā́ṇi)
purū́ {670, 8} (yūthā́). — 8〉 śatā́ {326, 15}. — 9〉 〰 śatā́ dáśa {192, 8}
śatā́ {548, 5}.
-ā 1〉 gónām {906, 5}. — 2〉 dásyūn {312, 12}. kṛṣṇā́ _{312, 13}
íṣas {809, 25}
maghā́ni {899, 4}
ádhirathā {924, 10}. — 4〉 {116, 21}
{133, 7}
{387, 9}
{489, 15}
{653, 5}
{906, 4}. — 5〉 gávyāni áśviā {654, 14}
gavyā́ {799, 5}. — 6〉 triṃśátam dāsā́nām {326, 21}
śatā́ gávām {328, 18}
catvā́ri gávām {384, 12}. _{384, 14} (erg. gávām)
śatā́ áśvānām {504, 10}
dáśa gónaam {625, 37}
{626, 47}
dáśa gávām {666, 22}
ṣaṣṭím áśvānām {666, 29}. — 7〉 purū́ {62, 10} (svásāras)
{849, 5} (áśivā)
ṣáṣ {534, 14} (druhyávas)
ṣaṣṭím {624, 20} (yūthā́ni)
{809, 53} (vásūni)
{666, 22} (ayútā)
śatā́ {665, 12} (sūnṛ́tā)
navantím {924, 11} (etā́ni). — 8〉 ṣaṣṭím 〰 navatím náva {53, 9}
〰 triṃśátam {326, 21}
purū́ {459, 13}
{854, 6}
śatā́ {467, 5}
{652, 18}
ṣaṣṭím {467, 6}. — 9〉 purū́ {391, 3}
{874, 4}
dáśa {1025, 2}.
-ā [zu lesen sahásarā] 9〉 aṣṭā́ parás 〰 {622, 41}.
-ebhis 5〉 gávyebhis áśviais {682, 15}.
-ais 1〉 gávām {384, 13}. — 3〉 {180, 8}
{334, 9}. — 5〉 gávyebhis áśviais {682, 14}. — 8〉 daśábhis {705, 13} (bildlich). — 9〉 daśábhis {381, 1}
{621, 33}.
-eṣu 2〉 góṣu áśveṣu {29, 1}.
1500, 11.b v. u.: {632, 8} st. {632, 9}
1500, 15.a v. u.: {80, 9}
sahásra:
-am 1〉 gávām {928, 5}. _{928, 9}
3〉 {116, 2}
-āṇi 4〉 {770, 4}.
Burnouf
French
सहस्र सहस्र a. mille. -- S.
n.
 un mille.
सहस्रकिरण
m.
 le Soleil.
सहस्रदंष्ट्र
m.
 silurus pelorius, poisson.
सहस्रदृश्
m.
 Indra [au mille yeux].
सहस्रदोस्
m.
 Kārtavīrya.
सहस्रधार
m.
 le disque de Viṣṇu.
सहस्रनयन et सहस्रनेत्र
m.
 Indra.
सहस्रपत्र
n.
 lotus.
सहस्रपाद् a. qui a mille pieds. -- S.
m.
 Brahmā.
सहस्रपाद
m.
 le Soleil.
Viṣṇu.
Esp. de canard.
सहस्ररश्मि
m.
 le Soleil.
सहस्रवदन
m.
 Viṣṇu.
सहस्रवीर्या
f.
 panicum dactylon, bot.
सहस्रवेधिन्
m.
 calamus fasciculatus, bot. -- N. assafœtida.
सहस्रशस् adv. (sfx. शस्) mille par mille, mille à la
fois.
सहस्रशिखर
m.
 le mont Vindhya.
सहस्रहर्याश्व
m.
 le char d'Indra.
सहस्राक्ष a. (अक्ष) qui a mille yeux. -- S.
m.
 Indra, Agni,
Vd.
सहस्रांशु
m.
 (अंशु) le Soleil.
Stchoupak
French
सहस्र-
num. nt. (rar.
m.
 ) 1000, millier, grand nombre en général (le
nom au gén.
pl.
 , en apposition ou ifc.)
-क- (v. l. -इक-)
-इका- a. ifc. qui dure 1000 (ans), qui a 1000, qui atteint à 1000
nt.
millier
-तम- -ई- a. 1000{^me^}.
°कर- (aux 1000 rayons)
m.
 soleil
°किरण- id.
°कृत्वस् adv. 1000 fois.
°गु- a. qui a 1000 vaches.
°गुण- a. multiplié par 1000
-ता-
f.
 fait de l'être
-इत- a. v. = °गुण-।
°चक्षुस्- a. aux 1000 yeux
m.
 Indra.
°चरण- (aux 1000 pieds)
m.
 Viṣṇu.
°चित्य-
m.
n.
 d'un roi.
°जल-धार-
m.
n.
 d'une montagne.
°जित्-
m.
n.
 d'un roi
fils de Kṛṣṇa.
°ज्योतिस्-
m.
 fils d'un certain Subhrāj.
°णी-
m.
 chef de 1000 ou des milliers.
°द- ag. qui donne 1000 (vaches)
m.
 Śiva
fils de Yadu.
°दक्षिण- a. qui donne (aux Brâhmanes) un salaire de 1000 (vaches).
°दीधिति-
m.
 = °कर-।
°दृश्- a. et
m.
 = {%°cakṣus-
%} ép. de Viṣṇu.
°द्वार- a. qui a 1000 portes.
°धी-
m.
n.
 d'un poisson
°नयन- °नेत्र- a. et
m.
 = °चक्षुस्-।
°नामन्- -(म्न्)ई- a. qui a 1000 noms.
°पति-
m.
 chef de 1000 (villages).
°पात्र- (mille-feuilles)
m.
 lotus.
°पद्- a. qui a 1000 pieds
qui a 1000 colonnes
m.
n.
 d'un Ṛṣi.
°परम- a. le meilleur des 1000.
°पूरण- a. le 1000{^me^} ou qui obtient 1000.
°बाहु- a. qui a 1000 bras
m.
 Arjuna, etc.
°बुद्धि-
m.
 = °धी-।
°भानु- °मरीचि-
m.
 = °कर-।
°भुज-जिह्वाक्ष- a. qui a 1000 bras, 1000 langues et 1000 yeux.
°मुख- a. qui a 1000 issues.
°मूर्ति- a. qui se manifeste sous 1000 formes.
°मूर्ध- a. qui a 1000 têtes
m.
 Viṣṇu
-°मूर्धन्- a. id.
m.
 Śiva
°मूर्ध-श्रवणाक्षि-नासिक- a. qui a 1000 têtes. 1000
oreilles, 1000 yeux et 1000 nez.
°युग- nt. période de 1000 Yuga.
°रश्मि-
m.
 = {%°kara-
°ruc- %} id.
°वर्त्मन्- a. qui a 1000 chemins.
°वाच्-
m.
 fils de Dhṛtarāṣṭra.
°वृत्- a. qui contient des milliers.
°शक्ति- a. capable de donner 1000.
°शत-दक्षिण- a. qui comporte un salaire de 1000 (vaches).
°शिरस्- °शिरस- a. = {%°mūrdha-
śirasodara- %} qui a 1000 têtes et
1000 ventres.
°शीर्ष- °शीर्षन्- a. id.
°शीर्षा-
f.
n.
 d'un hymne véd.
(hymne au Puruṣa).
°श्रुति-
m.
n.
 d'une montagne.
°संख्य- a. au nombre de 1000
°सम- a. qui dure 1000 ans.
°स्तुति-
f.
n.
 d'une rivière.
°स्रोत- -अस्-
m.
n.
 d'une montagne.
सहस्रांशु-
m.
 = °कर-।
सहस्राक्ष- a. et
m.
 = {%°cakṣus-
°dhanuṣmant- %} a. muni d'un
arc-en-ciel.
सहस्राधिपति-
m.
 chef de 1000 (hommes ou villages).
सहस्रानन- (aux 1000 visages)
m.
 Viṣṇu
-°शीर्षवन्त्- a. qui a
1000 visages et 1000 têtes.
सहस्रानीक-
m.
n.
 d'un roi.
सहस्रायुध- सहस्रायुस्-
m.
n.
 de 2 hommes.
सहस्रार- a. (roue) à 1000 rayons.
सहस्रार्चिस्-
m.
 = °कर-।
सहस्राह- nt. 1000 jours.
सहस्रोर्व्-अङ्घ्रि-बाह्व्-अक्ष- a. qui a 1000 hanches, 1000 pieds, 1000
bras et 1000 yeux.