| YouTube Channel

सवन (savana)

 
शब्दसागरः
English
सवन
n.
 (-नं)
1. Bathing, as a religious exercise, or preparatory to a sac-
rifice, purificatory ablution in general.
2. A sacrifice in general.
3. Extracting and drinking the juice of the acid Asclepias.
4.
Bearing as children, bringing forth young.
m.
 (-नः) The moon.
E.
 ष
to bear young, &c., Unādi
aff.
 ल्युट् ।
Capeller Eng
English
1 स॑वन
n.
 the pressing out or extracting of
the
Soma juice, (performed three times a day), the juice itself & its
libation, festival or sacrifice
i.g.
 ,
pl.
 the three day-times
i.e.
morning, midday & evening (cf. above).
2 स॑वन
n.
 bidding, impelling, setting in motion.
3 सवन
a.
 along with the woods.
Yates
English
सवन (नं) 1.
n.
 Bathing as a religi-
ous exercise
a sacrifice
drink-
ing the
Asclepias juice
bring-
ing forth young.
Wilson
English
सवन
n.
 (-नं)
1 Bathing, as a religious exercise, or preparatory to a sacrifice, purificatory
ablution in general.
2 A sacrifice in general.
3 Extracting and drinking the juice of the acid Asclepias.
4 Bearing as children, bringing forth young.
E.
 षू to bear young, &c., Uṇādi
aff.
 युच्.
Apte
English
सवनम् [savanam], [सु-सू वा-ल्युट्]
Extracting the Soma juice or drinking it.
A sacrifice
अथ तं सवनाय दीक्षितः
R.*
 8. 75
Ś.*
 3.26.
A libation, sacrificial libation
सवनश- स्तदुपधार्य सुरेशाः
Bhāg.*
 1.35.15.
Bathing, purificatory ablution
'सवनं सोमनिष्पेषे जननस्नानयोरपि' इति रत्नमाला
पित्र्यं तद्रक्तपूर्णह्रदसवनमहानन्दः ...
Mv.*
 2.48.
Generation, bearing or bringing forth children.
Comp.
 -कर्मन् the sacred rite of libation
सायंतने सवनकर्मणि संप्रवृत्ते
Ś.*
 3.26.
Apte 1890
English
सवनं [सु सू वा
ल्युट्] 1 Extracting the Soma juice or drinking it.
2 A sacrifice
अथ तं सवनाय दीक्षितः R. 8. 75
Ś. 3. 27.
3 A libation, sacrificial libation.
4 Bathing, purificatory ablution.
5 Generation, bearing or bringing forth children.
Monier Williams Cologne
English
1. स॑वन
n.
 (for 2. See col. 2) the act of pressing out the Soma-juice (performed at the three periods of the day
cf.
 त्रि-षवण
प्रातः-., माध्यंदिन- and तृतीय-स्°),
RV.
&c.
&c.
the pressed out Soma-juice and its libation, a Soma festival, any oblation or sacrificial rite, ib.
(with पुंसः)
=
 पुंसवन,
Yājñ.
 i, 11 (pl. ) the three periods of day (morning, noon, and evening),
Gaut.
Mn.
BhP.
time (in general),
BhP.
bathing, ablution, religious bathing (performed at m°, n°, and ev°),
Kir.
2. स॑वन
n.
 (for 1. See col. 1
for See
p.
 1191, col. 2
for स-वन See col. 3) instigation, order, command (cf. सत्य॑-स्°),
RV.
MaitrUp.
स—वन a mf(आ)n. (fur सवन See col. 1
&c.
 ) together with woods,
MBh.
3. सवन
n.
 (fr. √ सु or सू
for 1. 2. see 1190, cols. 1. 2
for स-वन,
p.
 1190, col. 3) fire,
BhP.
a kind of hell,
VP.
N.
 of a son of Bhṛgu,
MBh.
of a son of Vasiṣṭha (one of the seven Ṛṣis under Manu Rohita),
VP.
of a son of Manu Svayambhuva,
Hariv.
of a son of Priya-vrata (v.l. सवल),
Pur.
Monier Williams 1872
English
1. सवन, अम्, n. the act of extracting or pouring
out the juice of the Soma plant
a libation
a sacri-
fice or oblation (in general)
drinking the Soma
juice
bathing (as a religious exercise or as prepara-
tory to a sacrifice
generally performed three times
a day, viz. morning, mid-day, and evening
cf. त्रि-
षवण)
any purificatory ablution
(अस्), m., N.
of a son of Vasiṣṭha.
—सवन-कर्मन्, अ, n.
a sacrificial rite.
2. सवन, अम्, n. the act of bearing children,
bringing forth young, generation.
Macdonell
English
सवन sáv-ana,
n.
 V., C.: extraction of Soma 🞄(which according to the ritual takes place 🞄three times a day, morning, noon, and 🞄night)
Soma juice, libation, or festival
V.: 🞄feast
C.: festival, sacrifice
the three periods 🞄of day, morning, noon, and evening (pl. )
🞄ablution performed at morning, noon, and 🞄night (rare): -karman,
n.
 libation
-paṅkti, 🞄a. accompanied by five libations (Br.).
Benfey
English
सवन सवन, i. e. सु, and सू, + अन,
I.
m.
 The moon.
II.
n.
1. Extracting
and drinking the Soma, or juice of the
acid Asclepias.
2. A sacrifice, Rām.
1, 13, 5.
3. Bearing children, bringing
forth young.
Apte Hindi
Hindi
सवनम्
नपुं*
 - सु (सू) + ल्युट्
सोमरस का निकालना या पीना
सवनम्
नपुं*
 - सु (सू) + ल्युट्
यज्ञ
सवनम्
नपुं*
 - सु (सू) + ल्युट्
"स्नान, शुद्धिपरक स्नान"
सवनम्
नपुं*
 - सु (सू) + ल्युट्
"जनन, प्रसव, बच्चे पैदा करना"
L R Vaidya
English
savana {% (I) m. %} The moon.
savana {% (II) n. %} 1. Extracting and drinking the Soma juice
2. a sacrifice, सायंतने सवनकर्मणि संप्रवृत्ते Sak.iii.
3. the act of bearing children, generation
4. ablution.
Lanman
English
sávana, n. a pressing, esp. of Soma.
[√1su, ‘press out.’]
Kridanta Forms
Sanskrit
सु (षु॒ प्रसवसैश्वर्ययोः - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = सवनम्
अनीयर् = सवनीयः - सवनीया
ण्वुल् = सावकः - साविका
तुमुँन् = सोतुम्
तव्य = सोतव्यः - सोतव्या
तृच् = सोता - सोत्री
क्त्वा = सुत्वा
ल्यप् = प्रसुत्य
क्तवतुँ = सुतवान् - सुतवती
क्त = सुतः - सुता
शतृँ = सवन् - सवन्ती
सू (षू꣡ङ् प्राणिगर्भविमोचने - अदादिः - सेट्)
ल्युट् = सवनम्
अनीयर् = सवनीयः - सवनीया
ण्वुल् = सावकः - साविका
तुमुँन् = सवितुम् / सोतुम्
तव्य = सवितव्यः / सोतव्यः - सवितव्या / सोतव्या
तृच् = सविता / सोता - सवित्री / सोत्री
क्त्वा = सूत्वा
ल्यप् = प्रसूय
क्तवतुँ = सूतवान् - सूतवती
क्त = सूतः - सूता
शानच् = सुवानः - सुवाना
सु (षु॒ प्रसवैश्वर्ययोः - अदादिः - अनिट्)
ल्युट् = सवनम्
अनीयर् = सवनीयः - सवनीया
ण्वुल् = सावकः - साविका
तुमुँन् = सोतुम्
तव्य = सोतव्यः - सोतव्या
तृच् = सोता - सोत्री
क्त्वा = सुत्वा
ल्यप् = प्रसुत्य
क्तवतुँ = सुतवान् - सुतवती
क्त = सुतः - सुता
शतृँ = सुवन् - सुवती
सू (षू꣡ङ् प्राणिप्रसवे - दिवादिः - सेट्)
ल्युट् = सवनम्
अनीयर् = सवनीयः - सवनीया
ण्वुल् = सावकः - साविका
तुमुँन् = सवितुम् / सोतुम्
तव्य = सवितव्यः / सोतव्यः - सवितव्या / सोतव्या
तृच् = सविता / सोता - सवित्री / सोत्री
क्त्वा = सूत्वा
ल्यप् = प्रसूय
क्तवतुँ = सूनवान् - सूनवती
क्त = सूनः - सूना
शानच् = सूयमानः - सूयमाना
सु (षु॒ञ् अभिषवे - स्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = सवनम्
अनीयर् = सवनीयः - सवनीया
ण्वुल् = सावकः - साविका
तुमुँन् = सोतुम्
तव्य = सोतव्यः - सोतव्या
तृच् = सोता - सोत्री
क्त्वा = सुत्वा
ल्यप् = प्रसुत्य
क्तवतुँ = सुतवान् - सुतवती
क्त = सुतः - सुता
शतृँ = सुन्वन् - सुन्वती
शानच् = सुन्वानः - सुन्वाना
सू (षू꣡ प्रेरणे - तुदादिः - सेट्)
ल्युट् = सवनम्
अनीयर् = सवनीयः - सवनीया
ण्वुल् = सावकः - साविका
तुमुँन् = सवितुम्
तव्य = सवितव्यः - सवितव्या
तृच् = सविता - सवित्री
क्त्वा = सूत्वा
ल्यप् = प्रसूय
क्तवतुँ = सूतवान् - सूतवती
क्त = सूतः - सूता
शतृँ = सुवन् - सुवन्ती / सुवती
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
निर्वेश उपभोगः स्यात्स्नानं सवनमाप्लवः ।
-wordlist-
निर्वेश (पुं), उपभोग (पुं), स्नान (क्ली), सवन (क्ली), आप्लव (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
आचमन
आचमन, उपस्पर्शन, आप्लवन, स्नान, सवन
आचमनमुपस्पर्शनमाप्लवनं स्नानमिष्यते सवनम् ।
verse 2.1.1.408
page 0047
Mahabharata
English
Savana, a son of Bhṛgu. § 747b (Suvarṇotpatti): XIII, 85, 4146 (seventh son of Bhṛgu).
पुराणम्
English
सवन / SAVANA. I.1) General. Son of priyavrata who was the son of svāyambhuva manu, by his wife, surūpā. surūpā had ten sons including savana. (devī bhāgavata, skandha 8).2) Birth of son. savana married suvedā, daughter of sunābha
but he expired before children were born to him. According to the vāmana purāṇa, Chapter 72, seven children were born from the dead savana. The story about it is as follows:--
suvedā, heart-broken at the death of savana, did not permit the dead body to be burnt, herself holding it in embrace. Then a celestial voice said to her: “Cry not. If you are really chaste and true, enter the funeral pyre along with your husband.” To this suvedā answered thus: “I cry because of grief that he died before making me the mother of a son.” The celestial voice said to her again: “You enter the pyre without weeping. Your husband will have seven sons.”
sudevā now permitted her dead husband to be cremated and meditating upon her chastity she jumped into the funeral pyre. But within minutes savana came alive out of the fire with his wife and rose to the sky with her. He stayed in the sky for another five days and on the sixth day had the sexual act again with her. His semen dropped on earth from the sky. The King then with his wife went to Brahmaloka.
Samādā, nalinī, Puṣyati, citrā, viśālā, Haritā and Alinīlā, all of them wives of munis saw the semen in the sky and when it fell into the water they thought it was amṛta, which conferred eternal youth, and with the permission of their husbands swallowed it. As soon as they swallowed it their divine effulgence was diminished and their husbands, therefore, abandoned them. Those women delivered seven children, who cried fiercely and that sound filled the entire universe. Then brahmā appeared and asked the children not to cry and also told them that they would come to be called maruts. brahmā himself called them maruts. They were the maruts of the first Svāyambhuva Manuvantara.
सवन २ / SAVANA II. One of the seven sons of Bhṛgumuni, the other six being cyavana, vajraśīrṣa, śuci, aurva, śukra and vibhu. They are called Varuṇas also. (anuśāsana parva, Chapter 85, Verse 129).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सवनं,
क्ली,
 (सु ञ् अभिषवे + ल्युट् ।) यज्ञ-स्नानम् । (यथा, किराते । १२ । १० ।“प्रविवेश गामिव कृशस्यनियमसवनाय गच्छतः ।तस्य पदविनमितो हिमवान्गुरुतां नयन्ति हि गुणा न संहतिः ॥
”)तत्पर्य्यायः । सूत्या २ अभिषवः ३ । इत्यमरः ।२ । ७ । ४७ ॥
सोमसन्धानम् ४ । इति जटाधरः ॥
सोमपानम् । इति भरतः ॥
अध्वरम् । (यथा, रघुः । ८ । ७५ ।“अथ तं सवनाय दीक्षितःप्रणिधानात् गुरुराश्रमस्थितः ।अभिषङ्गजडं विजज्ञिवान्इति शिष्येण किलान्वबोधयत् ॥
”)सोमनिर्दलनम् । इति मेदिनी ॥
प्रसवः । इतिकेचित् ॥
(सु + युच् । चन्द्रे,
पुं,
 । इत्युणादिवृत्तौउज्ज्वलदत्तः । २ । ७४ ॥
वनेन सह वर्त्तमानमितिविग्रहे वनविशिष्टे, त्रि । यथा, महाभारते ।१ । १८ । ८ ।“अथ पर्व्वतराजानं तमनन्तो महाबलः ।उज्जहार बलाद्ब्रह्मन् सवनं सवनौकसम् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
सवन
न०
 सु--सू--वा ल्युट् । यज्ञाङ्गे २ स्नाने अमरः । सोम-निष्पीडने ४ अभिषवे अमरः ५ सोमपाने भरतः । ६ यज्ञे७ प्रसवे च ८ मद्यसन्धाने । यज्ञियसवनानि च त्रीणिप्रातर्मध्यतृतीयभेदात् । हवींषि निर्वपत्याग्नेयमैन्द्रंवैश्वदेवं चरुं सवनकालेष्वेकैकम् कात्या० श्रौ० २४ । ७ । ५ ।सू० “कुतएतत् आग्नेयं प्रातःसवनम्, ऐन्द्रं माध्यन्दिनमवनम्, वैश्वदेवं तृतीयसवनमित्यर्थवादात्” । “प्रात-मैध्यन्दिनापराह्णेषु एकैकं हविर्निर्वपति” कर्कः ।
Capeller
German
2. स॑वन
n.
 Somakelterung (dreimal am
Tage), Somafest, Opfer überh.
Pl. die
drei Tageszeiten.
2. स॑वन
n.
 das Antrieben, Belebend.
3. सवन samt den Wäldern.
Grassman
German
1. sávana, n. [von su], 1〉 der ausgepresste Saft des Soma und das daraus (dreimal des Tages) bereitete Gebräu
insbesondere 2〉 mit mā́dhyamdina das mittägliche Somagebräu
3〉 mit tṛtī́ya das dritte (abendliche)
4〉 die Handlung der Somabereitung (dreimal am Tage), und in gleichem Sinne wie oben
5〉 mit mā́dhyamdina oder 6〉 tṛtī́ya verbunden
allgemeiner 7〉 die ganze an die Somabereitung sich anschliessende gottesdienstliche Feier, Somafest
8〉 mit mātúr bildlich von der als Opfertrank gefassten Muttermilch, die Indra schlürft.
-am 1〉 {398, 9}
{902, 3}
{922, 13}
{1019, 3}
mit dem Verb su: {331, 4}. _{331, 6}
{902, 2}
sutám {16, 5}. _{16, 8}
{21, 4}
{501, 9}
mit dem Verb juṣ: {266, 5}
{277, 4} (dhānā́vat)
{673, 8}
{986, 2}
{1026, 2}. — 2〉 {266, 1}
{331, 7}. — 3〉 {330, 4}
{331, 9}
{1026, 1}.
-asya 1〉 pītáye {332, 2}. — 2〉 dhānā́s {286, 5}
piba {657, 1}
{1005, 3} (neben dadhnás).
-e 1〉 mit dem Verb mad (mādayasva, matsva) {209, 7}
{294, 6}
{394, 4}
{539, 5}
{545, 2}
{608, 5}
{575, 7}
mandádhyai {312, 2}
cakānā́s {312, 15}
astu okíam {870, 9}. — 3〉 {161, 8} (mādayādhuai). — 4〉 {331, 1}
{628, 3}. — 5〉 {262, 4}
{266, 3}
{488, 6}. — 6〉 {262, 5}
{286, 6}
{329, 11}.
-āni 1〉 {131, 1}
{225, 6}
{341, 4}
{699, 1}
{792, 1}
{867, 3}
mit su {548, 6}
{613, 1}. — 4〉 váhantu tvā ‥ ā́ hárayas tirás cid 〰 anyéṣām {653, 14}.
-ā 1〉 {4, 2}
{47, 8}
{57, 2} (havíṣmatas)
{173, 8}
{270, 8}
{464, 4}
{488, 14}
{538, 6}
{585, 6}
{624, 14}
{646, 20}
{653, 15}
{655, 4}—_{655, 6}
{658, 5}
{666, 9}
{866, 3}
{867, 1}
{938, 7} (mádhumattamāni)
{1028, 1}
mit kṛ {538, 7}
{876, 5}. _{876, 6} (tūtumā́ kṛṣe)
kṛtā́ {235, 20} (agnáye)
{264, 2}. — 4〉 tirás cid aryás 〰 {325, 1} (ā́ yāhi)
{675, 12} (ā́ gahi)
índras víśvā veda 〰 {937, 5}.
-eṣu 1〉 sácā‿eṣu 〰 ā́ {9, 3}
yásya 〰 ráṇyati {869, 6}. — 7〉 {51, 13} (víśvā‿íd tā́ te 〰 pravā́ciā) = {318, 5} = {709, 6} = {865, 4}
{131, 2}
{207, 7}
{234, 2}
{275, 4}
{553, 1}
{621, 20}
{876, 4}. — 8〉 asyá‿íd u mātúr 〰 sadyás mahás pitúm papivā́n cā́ru ánnā {61, 7}.
2. sávana, n. [von 1. sū], das Antreiben, Erregen, Beleben, von Savitar.
-āya úd savitā́ hiraṇyáyā bāhū́ ayaṃsta 〰 {512, 1}.
1. sávana:
-āni 1〉 {922, 6}
-ā {915, 16}.
Stchoupak
French
१ सवन-
nt. pressurage ou libation de Soma, sacrifice ou fête du S.,
fête en général
pl.
 les 3 parties de la journée (matin, midi, soir,
correspondant aux 3 pressurages du S.), ablution y afférente
-शस् à
chacune des libations.
°कर्मन्- nt. libation.
°विद्- ag. qui connaît les (époques des) libations.
२ सवन-
nt. incitation.
३ सवन-
m.
 fils de Bhṛgu
de Vasiṣṭha
de Manu Svāyaṃbhuva
de
Priyavrata (aussi
n.
 du feu).
४ स-वन-
a. comprenant les forêts.