| YouTube Channel

सर्वाङ्गसुन्दररस (sarvAGgasundararasa)

 
Monier Williams Cologne
English
सर्वाङ्ग—सुन्दर—रस
m.
 , ‘whose essence is good for all the limbs’
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सर्व्वाङ्गसुन्दररसः,
पुं,
 (सर्व्वस्मिन् अङ्गे सुन्दरः ।स एव रसः ।) औषधविशेषः । यथा, --“रसगन्धकतुल्यांशो द्वौ भागौ टङ्गणस्य च ।मौक्तिकं विद्रुमं शङ्खमवनीय समांशतः ॥
हेमभस्मार्द्धभागञ्च सर्व्वं खल्ले निधापयेत् ।निम्बुद्रवस्य योगेन पिष्टिकां कारयेद्भिषक् ॥
पश्चात् गजपुटं दद्यात् शीतलञ्च समुद्धरेत् ।हेमभस्मसमं तीक्ष्णं तीक्ष्णार्द्धो दरदो मतः ॥
एकीकृत्य समस्तानि सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत् ।ततः पूजां प्रकुर्व्वीत भक्षयेत् दिवसे शुभे ॥
सर्व्वाङ्गसुन्दरो ह्येष रोगराजनिकृन्तनः ।वातपित्तज्वरे घोरे सन्निपाते सुदारुणे ॥
अर्शस्सु ग्रहणीरोगे मेगे गुल्मे भगन्दरे ।निहन्ति वातजान्रोगान् श्लैष्मिकांश्च विशेषतः ॥
पिप्पलीमधुसंयुक्तं घृतयुक्तमथापि वा ।भक्षयेत् पर्णखण्डेन सितया चार्द्रकेण वा ॥
गुडूचीसत्त्वसहितं प्रमेहे च विशेषतः ।रसरत्नाकरप्रोक्तः सिद्धयोगो रसोत्तमः ।राजिकाहिङ्गुतैलाम्लं लवणाढ्यं विवर्ज्जयेत् ॥
”सर्व्वाङ्गसुन्दररसः । इति भैषज्यरत्नावली ॥
(यथा च ।“रसगन्धकयोः कर्षं ग्राह्यमेकं सुशोधितम् ।ततः कज्जलिकां कृत्वा मृदुपाकेन साधयेत् ॥
जातीफलं तथा कोषं लवङ्गारिष्टपत्रके ।सिन्धुवारदलञ्चैव एलाबीजं तथैव च ॥
एषाञ्च कर्षमात्रेण तोयेनाथ विमर्द्दयेत् ।मुक्तागृहे पुनः स्थाप्यं पुटपाकेन साधयेत् ॥
घनपङ्के बहिर्लिप्त्वा पुटमध्ये निधापयेत् ।गुञ्जाष्टकप्रमाणेन प्रत्यहं भक्षयेन्नरः ॥
एतत् प्रोक्तं कुमाराणां रक्षणाय महौषधम् ।ज्वरघ्नं दीपनञ्चैव बलवर्णप्रसाधनम् ॥
दुर्व्वारं ग्रहणीरोगं जयत्येव प्रवाहिकाम् ।सूतिकाञ्च जयेदेतद्रक्तार्शो रक्तसम्भवम् ॥
पिशाचा दानवा दैत्या बालानां विघ्नकारकाः ।यत्रौषधवरस्तिष्ठेत् तत्र सीमां न यान्ति ते ॥
बालानां गदयुक्तानां स्त्रीणाञ्चैव विशेषतः ।महागन्धकमेतद्धि सर्व्वव्याधिनिसूदनम् ॥
विना पाकेन सर्व्वाङ्गसुन्दरोऽयं प्रकीर्त्तितः ॥
”इति वैद्यकरसेन्द्रसारसंग्रहेऽतिसाराधिकारे ॥
)