| YouTube Channel

सर्पसत्र (sarpasatra)

 
पुराणम्
English
सर्पसत्र / SARPASATRA. See under janamejaya, Part 5.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सर्पसत्रं,
क्ली,
 (सर्पनाशकं सत्रम् ।) सर्पनाशक-यज्ञविशेषः । यथा, श्रीभागवते । १२ । ६ । १६-२८ ।“जनमेजयः स्वपितरं श्रुत्वा तक्षकभक्षितम् ।यथा जुहाव संक्रद्धः सर्पान् सत्रे सह द्विजैः ॥
सर्पसत्रे समिद्धाग्नौ दह्यमानान् महोरगान् ।दृष्टेन्द्रं भयसंविग्नस्तक्षकः शरणं ययौ ॥
अपश्यंस्तक्षकं तत्र राजा पारीक्षितो द्बिजान् ।उवाच तक्षकः कस्मान्न दह्येतोरगाधमः ॥
तं गोपायति राजेन्द्र शक्रः शरणमागतम् ।तेन संस्तम्भितः सर्पस्तस्मान्नाग्नौ पतत्यसौ ॥
पारीक्षित इति श्रुत्वा प्राहर्त्विज उदारधीः ।सहेन्द्रस्तक्षको विप्रा नाग्नौ किमिति पात्यते ॥
तच्छ्रुत्वा जुहुवुर्व्विप्राः सहेन्द्रं तक्षकं मखे ।तक्षकाशु पतस्वेह सहेन्द्रेण मरुत्वता ॥
इति ब्रह्मोदिताक्षेपैः स्थानादिन्द्रः प्रचालितः ।बभूव संभ्रान्तमतिः सविमानः सतक्षकः ॥
तं पतन्तं विमानेन सह तक्षकमम्बरात् ।विलोक्याङ्गिरसः प्राह राजानं तं बृहस्पतिः ॥
नैष त्वया मनुष्येन्द्र वधमर्हति सर्पराट् ।अनेन पीतममृतमथवा अजरामरः ॥
जीवितं मरणं जन्तोर्गतिः स्वेनैव कर्म्मणा ।राजंस्ततोऽन्यो नास्त्यस्य प्रदाता सुखदुःखयोः ।सर्पचौरारिवह्न्यम्बुक्षुत्तृड्व्याध्यादिभिर्नृप ।पञ्चत्वमिच्छते जन्तुर्भुङक्त आरब्धकर्म्म तत् ॥
तस्मात् सत्रमिदं राजन् संस्थीयेताभिचारिकम् ॥
सर्पा अनागसो दग्धा जनैर्दृष्टं हि भुज्यते ॥
इत्युक्तः स तथेत्याह महर्षेर्मानयन् वचः ।सर्पसत्रादुपरतः पूजयामास वाक्पतिम् ॥
”(जरत्कारुपुत्त्रस्यास्तीकस्य वचनादेव जनमेजयःसर्पसत्रात् विररामेति पुराणान्तरमतम् ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
सर्पसत्र
न०
 सर्पेण होम्यद्रव्येण तन्नाशनार्थं वा सत्रम् ।जनमेजयानुष्ठिते महाभारतप्रसिद्धे सर्पनाशनार्थे यज्ञ-भेदे भा० आ० ५१ अ० ५८ अ० तत्कथा दृश्या ।