| YouTube Channel

सर्गबन्ध (sargabandha)

 
शब्दसागरः
English
सर्गबन्ध
m.
 (-न्धः) A principal or great poem, one comprising many
Sargas or Cantos.
E.
 सर्ग a section, and बन्ध a binding.
Capeller Eng
English
सर्गबन्ध
m.
 a literary composition in Sargas
i.e.
an epic poem.
Yates
English
सर्ग-बन्ध (न्धः) 1.
m.
 A great poem
one having many cantos or
sections.
Spoken Sanskrit
English
सर्गबन्ध sargabandha
m.
 any poem or composition divided into sections or chapters
सर्गबन्ध sargabandha
m.
 chapter-construction
सर्गबन्ध sargabandha
m.
 chapter-construction
Wilson
English
सर्गबन्ध
m.
 (-न्धः) A principal or great poem, one comprising many
Sargas or Cantos.
E.
 सर्ग a section, and बन्ध a binding.
Monier Williams Cologne
English
सर्ग—बन्ध
m.
 ‘chapter-construction’, any poem or composition divided into sections or chapters (esp. a Mahā-kāvya or great poem), Kāvyād.
Sāh.
Apte Hindi
Hindi
सर्गबन्धः
पुं*
 सर्ग-बन्धः -
महाकाव्य
L R Vaidya
English
sarga-baMDa {% m. %} a Mahākāvya, a great poem containing several cantos.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सर्गबन्धः,
पुं,
 (सर्गैरध्यायैर्ब्बन्धो यस्य ।) महा-काव्यम् । इति भूरिप्रयोगः ॥
तल्लक्षणं यथा, --“सर्गबन्धो महाकाव्यमुच्यते तस्य लक्षणम् ।आशीर्नमष्क्रिया वस्तुनिर्द्देशो वापि तन्मुखम् ॥
इतिहासकथोद्भूतमितरद्वा तदाश्रयम् ।चतुर्व्वर्गफलायत्तं चतुरोदात्तनायकम् ॥
नगरार्णवशैलर्त्तुचन्द्रार्कोदयवर्णनैः ।उद्यानसलिलक्रीडामधुपानरतोत्सवैः ॥
विप्रलम्भैर्विवाहैश्च कुमारोदयवर्णनैः ।मन्त्रदूतप्रयाणाजिनायकाभ्युदयैरपि ॥
अलङ्कृतमसंक्षिप्तं रसभावनिरन्तरम् ।सर्गैरनतिविस्तीर्णैः श्रव्यवृत्तैः सुसन्धिभिः ॥
सर्व्वत्र भिन्नवृत्तान्तैरुपेतं लोकरञ्जनम् ।काव्यं कल्पान्तरस्थायि जायते सदलङ्कृति ॥
”इति दण्डी ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
सर्गबन्ध
पु०
 बन्ध--भावे घञ् सर्गैर्बन्धः ३ त० “कृदभिहितभावोद्रव्यवत् प्रकाशते” इति न्यायात् सर्गबन्धस्य कर्मपरतान कर्मणि घञ् तथःत्वे महाकाव्यविशेषणतया क्लीवता-पत्तेः । महाकाव्ये तल्लक्षणं महाकाव्यशब्देऽनुक्तत्वात् अत्रदर्श्यते सा० द० “सर्गबन्धो महाकाव्यं तत्रैको नायकःसुरः । सद्वंशः क्षत्रियो वापि धीरोदात्तगुणान्वितः ।एकवंशभवा भूपाः कुलजा बहवोऽपि वा । शृङ्गारवी-रशान्तानामेकाऽङ्गी रस इष्यते । अङ्गानि सर्वेऽपिरसाः सर्वे नाटकसन्धयः । इतिहासोद्भवं वृत्तमन्यद्वासज्जनाश्रयम् । चत्वारस्तस्य वर्गाः स्युस्तेष्वेकञ्च फलंभवेत् । आदौ नमस्क्रियाशीर्वा वस्तुनिर्देश एव वा ।क्वचिन्निन्दा खलादीनां सताञ्च गुणकीर्त्तनम् । एक-वृत्तमयैः पद्यैरवसानेऽन्यवृत्तकैः । नातिस्वल्पा नाति-दीर्घाः सर्गा अष्टाधिका इह । नानावृत्तमयः क्वापिसर्गः कश्चन दृश्यते । सर्गान्ते भाविसर्गस्य कथायाःसूचनं भवेत् । सन्ध्यासूर्येन्दुरजनीप्रदोषध्वान्तवासराः ।प्रातर्मध्याह्नमृगयाशैलर्त्तुवनसागराः । सम्भोगविप्रलम्भौच मुनिस्वर्गपुराध्वराः । रणप्रयाणोपयममन्त्रपुत्रोदया-दयः । वर्णनीया यथायोगं साङ्गोपाङ्गा अमी इह ।कवेर्वृत्तस्य वा नाम्ना नायकस्येतरस्य वा । नामास्यसर्गोपादेयकथया सर्गनाम तु” ।