सर (sara)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 सर mfn.
   (-रः-रा-रं)
	 1. Who or what goes,  occurring chiefly in composi-
tion,  as अनुसर,  अवसर,  &c.
	 2. Cathartic,  purgative.
	 m.
  (-रः)
	 1.
The thick part or coagulum of curds or milk,  cream,  &c.
2. Going,  motion. 
	 3. An arrow.
	 4. Saltness,  salt.
	 5. A string.
n.
  (-रं)
	 1. A lake,  a pool.
	 2. Water.
	 mf.  (-रः-रा or -री) A cascade, 
a water-fall
 also शर.
 E.
  सृ to go,  aff.
   अच् ।

Capeller Eng

English

 सर॑ a.
  fluid,  liquid
 (f.  ई) running,  moving,  going
(—°). f.
  सरा॑ brook,  सरी waterfall.

Yates

English

 सर (रः) 1.
m.
  Thick part of curds, 
cream,  &c.
 going
 an arrow
salt
 water. 1.
m.
  f.
  A cascade.
n.
  A lake or pool.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

सर 	-	  sara 	-	 adj.
  	-	 fluid
द्रव 	-	  drava 	-	 adj.
  	-	 fluid
रसमय 	-	  rasamaya 	-	 adj.
  	-	 fluid
आम्भस 	-	  Ambhasa 	-	 adj.
  	-	 fluid
दानुमत् 	-	  dAnumat 	-	 adj.
  	-	 fluid
द्रवमाण 	-	  dravamANa 	-	 adj.
  	-	 fluid
द्रुत 	-	  druta 	-	 adj.
  	-	 fluid
परिगलित 	-	  parigalita 	-	 adj.
  	-	 fluid
प्रद्रव 	-	  pradrava 	-	 adj.
  	-	 fluid
प्रतिशीन 	-	  pratizIna 	-	 adj.
  	-	 fluid
प्रतिशीनवत् 	-	  pratizInavat 	-	 adj.
  	-	 fluid
प्रतिशीत 	-	  pratizIta 	-	 adj.
  	-	 fluid
विद्रुत 	-	  vidruta 	-	 adj.
  	-	 fluid
निषेक 	-	  niSeka 	-	 m.
  	-	 fluid
रस 	-	  rasa 	-	 m.
  	-	 fluid
गर 	-	  gara 	-	 m.
  	-	 fluid
यादस् 	-	  yAdas 	-	 n.
  	-	 fluid
पयस् 	-	  payas 	-	 n.
  	-	 fluid
दानु 	-	  dAnu 	-	 n.
  	-	 fluid
वारि 	-	  vAri 	-	 n.
  	-	 fluid

सर 	-	 sara 	-	 adj.
  	-	  liquid
सर 	-	 sara 	-	 adj.
  	-	  cathartic
सर 	-	 sara 	-	 adj.
  	-	  laxative
सर 	-	 sara 	-	 adj.
  	-	  moving
सर 	-	 sara 	-	 adj.
  	-	  fluid
सर 	-	 sara 	-	 adj.
  	-	  going
सर 	-	 sara 	-	 adj.
  	-	  purgative
सर 	-	 sara 	-	 m.
  	-	  string
सर 	-	 sara 	-	 m.
  	-	  Stinkvine [ Paederia foetida - Bot. ]
सर 	-	 sara 	-	 m.
  	-	  short vowel
सर 	-	 sara 	-	 m.
  	-	  cascade
सर 	-	 sara 	-	 m.
  	-	  salt
सर 	-	 sara 	-	 m.
  	-	  brook
सर 	-	 sara 	-	 m.
  	-	  motion
सर 	-	 sara 	-	 m.
  	-	  waterfall
सर 	-	 sara 	-	 m.
  	-	  cord
सर 	-	 sara 	-	 n.
  	-	  lake
सर 	-	 sara 	-	 n.
  	-	  milk
सर 	-	 sara 	-	 n.
  	-	  pool

Wilson

English

 सर
mfn.
   (-रः-रा-रं) Who or what goes,  occurring chiefly in
composition,  as अनुसर,  अवसर,  &c.
m.
  (-रः)
1 The thick part or coagulum of curds or milk,  cream,  &c.
2 Going,  motion. 
3 An arrow.
4 Saltness,  salt.
n.
  (-रं)
1 A lake,  a pool.
2 Water.
mf.  (-रः-रा) or री) A cascade,  a water-fall
 also शर.
E.
  सृ to go,  aff.
   अप्.

Apte

English

सर [sara],  a.
  [सरति-सृ-अच्]

Going or moving.

Cathartic,  purgative.

रः Going,  motion. 

An arrow.

The coagulum of curds or milk,  cream. 

Salt.

A string,  necklace
 अयं कण्ठे बाहुः शिशिरमसृणो मौक्तिकसरः U.*
  1.39.29.

A water-fall.

A short vowel (in prosody).

रम् water.

A lake,  pool.

रा Motion,  movement.

A cascade. -री A water-fall.Comp.   -उत्सवः a crane. -उदकम् the water of a pond. -जम् fresh butter
 cf.
   शरज.

पत्रिका the new leaf of a lotus.

a lotus.

Apte 1890

English

 सर a. [सरति सृ अच्] 1 Going or moving. 
2 Cathartic,  purgative 
रः 1 Going,  motion. 
2 An arrow. 
3 The coagulum of curds or milk,  cream 
4 Salt. 
5 A string,  necklace
 अयं कंठे बाहुः शिशिरससृणो मौक्तिकसरः U. 1. 39,  29. 
6 A waterfall. 
रं 1 Water. 
2 A lake,  pool. 
रा 1 Motion,  movement. 
2 A cascade. 
री A water-fall. 
Comp. 
उत्सवः a crane. 
जं fresh butter
 cf. शरज. 
पत्रिका {1} the new leaf of a lotus. {2} a lotus. 

Monier Williams Cologne

English

 सर॑ a mf(आ)n.  (fr.  √ सृ) fluid,  liquid,  VS.
 

 cathartic,  purgative,  laxative,  Suśr.
 
 Vāgbh.

 (ifc.  f(ई). ,  Pāṇ.
  iii,  2,  18) going,  moving &c.
   (cf.   अनु-,  अभि-,  पुरः-स्°)

 सर॑ m.
  going,  motion,  L.
 

 a cord,  string (cf.   प्रति-,  मणि-,  मुक्ता-मणि-,  and मौक्तिक-स्°)

 a short vowel (in prosody),  Col.
 

 salt,  L.
 

 N.
  of Vāyu or the wind,  L.
 

 a waterfall,  L.
 

 often v.l. or w.r. for शर (also in comp.  सर-ज &c.
   for शर-ज &c.
  )

 सर॑ n.
  a lake,  pool (also irregularly in comp.  for सरस्),  Uṇ.
  iv,  188,  Sch.

 milk,  L.
 

 सरः in comp.  for सरस्.

 सर b &c.
   See p.
  1182,  col. 1.

Monier Williams 1872

English

 सर सर,  अस्,  आ,  अम् (fr. rt. सृ,  cf. सल
under rt. सल्),  going,  moving,  proceeding (often at
the end of comps.,  cf. पुरः-स्°)
 cathartic,  purga-
tive
 (अस्),  m. going,  motion
 an arrow [cf. शर]
the coagulum of curds or milk,  cream,  (in this sense
cf. according to some,  Gr. ὀρό-ς,  ὀῤῤός,  οὐρό-ς
Lat. seru-m
 Lith. suri-s
 Slav. syru)
 salt (pro-
bably as coming from water,  cf. सल,  सरिर,  स-
लिल)
 a waterfall
 (आ),  f. going,  motion,  move-
ment
 a cascade,  waterfall
 the plant Pæderia
Fetida
 (ई),  f. a cascade
 (अम्),  n. a lake,  pool
water.
—सर-ज,  अम्,  n. ‘produced from cream, ’
fresh butter.
—सर-पत्त्रिका,  f. the new leaf of a
lotus.
—सर-वती,  f.,  N. of the river Vitastā.
—स-
रोत्सव (°र-उत्°),  अस्,  m. ‘delighting in water, ’ the
Indian crane.

 सर,  सरस्,  &c.,  see p. 1092.

Macdonell

English

 सर sar-á,  a.
  fluid (V.)
 —° (ī),  going,  running,  🞄flowing (C.)
 m.
  string,  cord (C.): -ka,  🞄m.  n.
  drinking cup,  goblet
 spirituous liquor
 🞄drinking of spirits.

Benfey

English

 सर सर,  i. e. सृ + अ, 
 I. adj.
  Who or
what goes.
 II. m.
 
 1. Going.
 2. An
arrow (? see शर).
 3. The coagulum
of curds or milk.
 4. Salt,  saltness.
 III. m.
 ,  and f.
  रा or री,  A waterfall.
 IV. n.
 
 1. Water.
 2. A pond,  a lake, 
Pañc. 131,  15.
 -- Comp.
 
मणि-,  m.
  a
necklace,  Utt. Rāmac. 18,  6. मौ-
क्तिक-,  m.
  a string of pearls, 
Utt. Rāmac. 24,  13. -- Cf.  Lat. serum
 ὀρρός,  ὀρός
Lat. sal
 Goth. salt
 A.S. sealt
ἅλς
 Lat. salum,  insula
 ἔναλος
 A.S.
siringie.

Apte Hindi

Hindi

सर
वि* - सृ + अच्
"जाने वाला,  गतिशील"

सर
वि* - सृ + अच्
"रेचक,  दस्तावर"

सरः
पुं*
  - सृ + अच्
"जाना,  गति"

सरः
पुं*
  - सृ + अच्
बाण

सरः
पुं*
  - सृ + अच्
"आतंच,  दही का चक्का,  मलाई"

सरः
पुं*
  - सृ + अच्
नमक

सरः
पुं*
  - सृ + अच्
"लड़ी,  हार"

सरः
पुं*
  - सृ + अच्
जलप्रपात

सरम्
नपुं*
   - सृ + अच्
जल

सरम्
नपुं*
   - सृ + अच्
"झील,  सरोवर"

सरः
पुं*
  - सृ+अच्
ह्रस्व स्वर

L R Vaidya

English

 sara {% (I) a. (f. रा) %} 1. Who or what goes or moves
 2. cathartic,  purgative.

 sara {% (II) m. %} 1. Motion
an arrow
the coagulum of curds or milk
salt
a waterfall
a string,  अयं ते बाष्पौघस्त्रुटित इव मुक्तामणिसरः Ut.i.

 sara {% (III) n. %} 1. Water
 2. a lake,  a pool.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 sara,  nt. (Skt. Lex.,  m.
 Pali id. in cpd. sīghasara,  uddhaṃsara,  Sn 〔3,  901〕),  going,  course: (te satpuruṣā ye …) tathāgatacaṅkramaṇāni dharma-sarāṇi ca paśyanti Kv 〔13.15〕 (prose). In LV 〔329.5〕 (vs) kāmasarāhatāḥ,  struck with the arrows of love (so Tib.,  ḥdod paḥi mdaḥ yis phog pa),  sara (no v.l.) = Skt. śara.

Lanman

English

 sará,  a. running,  moving,  going,  in cpds.
[√sṛ.]

Abhyankara Grammar

English

सर  Unadi affix सर mentioned in the rule तितुत्रतथसिसुसरकसेषु च P. VII. 2.7. e.g. अक्षरम्: cf. अशे
 क्सरन् Unadi.III.70.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 1. सर꣡ 1. a) Aufrecht vermutet VS. 22,  2 सरघा रपन्ती. सर °(Perlen) schnur,  Padyac. I,  64a. सर m. ° = हार,  S I,  106,  3. — ° = समूह,  H V,  135. — °Fußsoldat,  H XLIII,  155.

 सर s. कुसुमसर!

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  गतिमत्,  चल,  चर,  सर,  सरण,  चलत्,  सरत्,  चरत्,  चलन,  जङ्गम,  कम्पन,  गामी,  चारी,  सारी,  यायी,  सर्पी,  गत्वर,  सृत्वर
adjective
 
यस्मिन् गतिः अस्ति।
 "कालः गतिमान् अस्ति।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अम्लस्तु पाचनो दन्तशठोऽथ लवणं सरः ॥ १३८८ ॥
सर्वरसोऽथ कटुः स्यादोषणो मुखशोधनः ।
-wordlist-
 
अम्ल (पुं),  पाचन (पुं),  दन्तशठ (पुं),  लवण (पुं),  सर (पुं),  सर्वरस (पुं),  कटु (पुं),  ओषण (पुं),  मुखशोधन (पुं)

अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्

Sanskrit

--source--
 
दुग्धे योग्यं बालसात्म्यं जीवनीयं रसोत्तमम् ।
सरं गव्यं मधुज्येष्ठं धारोष्णं तु पयोऽमृतम् ॥ ९८ ॥
-wordlist-
 
योग्य (क्ली),  बालसात्म्य (क्ली),  जीवनीय (क्ली),  रसोत्तम (क्ली),  सर (क्ली),  गव्य (क्ली),  मधुज्येष्ठ (क्ली),  धारोष्ण (क्ली),  पयस् (क्ली),  अमृत (क्ली)

नाममाला

Sanskrit

वार्,  वारि,  क,  पयस्,  अम्भस्,  अम्बु,  पाथस्,  अर्णस्,  सलिल,  जल,  सर,  वन,  कुश,  नीर,  तोय,  जीवन,  अप्,  विष
वार्वारि कं पयोऽम्भोऽम्बु पाथोऽर्णः सलिलं जलम् ।
सरं वनं कुशं नीरं तोयं जीवनमब्विषम् ॥ १५ ॥
verse 0.1.1.15
page 0008

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 सरं,  क्ली,
   (सरतीति । सृ + अच् ।) सरोवरः ।इति शब्दरत्नावली ॥
 जलम् । इति जटाधरः ॥

 सरः,  पुं,
   (सृ गतौ + पचाद्यच् ।) दध्यग्रम् ।तत्पर्य्यायः ।“सरश्च दध्युत्तरगं दधिस्नेहस्तु कट्वरम् ।”इति रत्नमाला ॥
गतिः । इति मेदिनी ॥
 बाणः । लवणः । इतिहेमचन्द्रः ॥
 निर्झरे,  पुं स्त्री । इति भरत-द्विरूपकोषः ॥

 सरः,  त्रि,  (सृ + अच् ।) सारकः । भेदकः ।यथा,  राजवल्लभः ।“पिप्पली मधुरा वृष्या कटुका दीपनी सरा ॥
”गमनकर्त्तरि,  त्रि ॥

 सरः,  [स्] क्ली,
   (सरतीति । सृ + “सर्व्वधातुभ्यो-ऽसुन् ।” उणा० ४ । १८८ । इति असुन् ।)सरोवरः । इत्यमरः । १ । १० । २६ ॥
 (यथा, महाभारते । १ । १५६ । २४ ।“तथैव वनदुर्गेषु पुष्पितद्रुमसानुषु ।सरःसु रमणीयेषु पद्योत्पलयुतेषु च ॥
”)अस्य विवरणं तडागपद्माकरशब्दयोर्द्रष्टव्यम् ॥
अस्य जलगुणाः । यथा,  राजवल्लभः ।“सारसं लघु तृष्णाघ्नं बल्यं स्वादु कषायवत् ॥
”नीरम् । यथा । सरो नीरे तडागे च । इतिरुद्रः । इत्यमरटीकायां भरतः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 सर न०
  सरति सृ--अच् । १ सरोवरे शब्दच० । २ जले जटा० ।३ लवणे ४ वाणे च हमच० । ५ दध्यग्रे दधिमस्तौ रत्नमा० ।६ तज्जाते नवनीते च । भावे अच् । ७ भेदने ८ गमनेच । कर्त्तरि अच् । ९ सारके १० भेदके राजनि० ।

Capeller

German

 सर॑ flüssig
 f.
  सरा॑ Bach,  सरी Wasserfall.

Grassman

German

 (sará),  a.,  laufend,  rinnend [von sṛ],  enthalten in punaḥ-,  sádā-sara.

Burnouf

French

 सर सर m.
  (सृ) marche,  mouvement.
		 Flèche.
Sel,  salure.
		 La partie épaisse du lait caillé,  crème. -- N. eau
lac,  étang. -- M. et f.
  [आ ou ई] chûte d'eau.
		 Cf. 
सरस्।
सरक a. (sfx. क) qui va
 qui marche. -- S. m.
  n.
  chemin
directrice du mouvement,  t. de géom. 
		 Liqueur spiritueuse
 rhum
l'action d'en boire
		 vase à boire,  en gén.  -- N. lac,  étang.
Le ciel,  l'air.
सरघा f.
  (हन्) abeille.
सरज n.
  (जन्) beurre frais.

Stchoupak

French

 सर-
 m.
  cordon (du collier) 
 iic. en saṃdhi irrég. pour -सरस्-।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.