| YouTube Channel

सम्प्रदान (sampradAna)

 
शब्दसागरः
English
सम्प्रदान
n.
(-नं)
1. Gift, donation.
2. The act of giving or handing over
completely.
3. Bestowing in marriage.
4. The idea expressed by
the fourth case, the dative case, (in grammar.)
E.
सम् and प्र
before दा to give, ल्युट्
aff.
Capeller Eng
English
संप्रदान
n.
giving, presenting, handing over,
tradition, bestowal, gift, oblation
the recipient (g. ).
Yates
English
स-म्प्रदान (नं) 1.
n.
A gift
dative case.
Spoken Sanskrit
English
सम्प्रदान - sampradAna -
n.
- one of the six kArakas
सम्प्रदान - sampradAna -
n.
- gift
सम्प्रदान - sampradAna -
n.
- act of giving or handing over completely
सम्प्रदान - sampradAna -
n.
- imparting
सम्प्रदान - sampradAna -
n.
- donation
सम्प्रदान - sampradAna -
n.
- teaching
सम्प्रदान - sampradAna -
n.
- idea expressed by the dative case
सम्प्रदान - sampradAna -
n.
- bestowing
सम्प्रदान - sampradAna -
n.
- recipient to which the agent causes anything so be given
सम्प्रदान - sampradAna -
n.
- handing down by tradition
सम्प्रदान - sampradAna -
n.
- allowing
सम्प्रदान - sampradAna -
n.
- present
सम्प्रदान - sampradAna -
n.
- granting
सम्प्रदान - sampradAna -
n.
- presenting
सम्प्रदान sampradAna
n.
one of the six kArakas
Wilson
English
सम्प्रदान
n.
(-नं)
1 Gift, donation.
2 (In grammar, ) The dative case.
E.
सम् and प्र before दा to give, ल्युट्
aff.
Apte 1890
English
संप्रदानं 1 Giving or handing over completely.
2 Bestowal, gift, donation.
3 Giving in marriage.
4 The sense expressed by the dative case
कर्मणा यमभिप्रैति संप्रदानं P. I. 4. 32.
Monier Williams Cologne
English
सम्-प्रदान
n.
the act of giving or handing over completely, presenting, bestowing (also in marriage),
Mn.
MBh.
Kāv.
&c.
handing down by tradition, imparting, teaching,
VPrāt.
Gaut.
granting, allowing,
R.
a gift, present, donation, KauṣUp.
MBh.
&c.
(in
gram.
) one of the six Kārakas, the idea expressed by the dative case, the recipient to which the agent causes anything so be given (See 1. कारक),
Pāṇ.
i, 4, 32
44
&c.
Monier Williams 1872
English
सम्-प्रदान, अम्, n. the act of giving or handing
over completely
gift, donation, bestowal
bestowing
in marriage
(in grammar) one of the six Kārakas,
the idea expressed by the dative case, the recipient
to which the agent causes anything to be given,
(see कारक।)
Benfey
English
संप्रदान संप्रदान, i. e. सम्-प्र
-दा + अन,
n.
1. Giving, gift, Hit. iv.
d. 108.
2. Bestowing in marriage,
Man. 7, 152.
Apte Hindi
Hindi
सम्प्रदानम्
नपुं*
- सम् + प्रा + दा + ल्युट्
"पूरी तरह से दे देना, हवाले कर देना"
सम्प्रदानम्
नपुं*
- सम् + प्रा + दा + ल्युट्
"उपहार भेंट, दान"
सम्प्रदानम्
नपुं*
- सम् + प्रा + दा + ल्युट्
विवाह कर देना
सम्प्रदानम्
नपुं*
- सम् + प्रा + दा + ल्युट्
चतुर्थी विभक्ति के द्वारा अभिव्यक्त अर्थ
L R Vaidya
English
saMpradAna {% n. %} 1. The act of giving or handing over completely
2. gift, donation, bestowal
3. bestowing in marriage
4. the idea expressed by the fourth case (in gram.).
Bopp
Latin
सम्प्रदान n. (r. दा c. प्र praef. सम् s. अन) donatio, do-
num. HIT. 130. 22.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सम्प्रदानं,
क्ली,
(सं + प्र + दा + ल्युट् ।) सम्य-क्प्रकारेण दानम् षट्कारकान्तर्गतकारक-विशेषः दित्सासूयाक्रोधेर्षारुचिद्रोह-स्थाह्नुश्लाघस्पृहिशप्राधीक्षाप्रतिश्रुप्रत्यनुगृधार्य्य-र्थानां विषयः तत्र चतुर्थी विभक्तिः स्यात् ।मुख्यसंप्रदानन्तु प्रकृष्टं दानं यो लभते सः ।तथा चोक्तम् ।“सम्प्रदानं तदेव स्यात् पूजानुग्रहकाम्यया ।दीयमानेन संयोगात् स्वामित्वं लभते यदि
”इति मुग्धबोधव्याकरणटीकायां दुर्गादासः
अपि ।“गत्यादिभिन्ने धात्वर्थे चतुर्थ्या विग्रहस्थया ।यः स्वार्थो बोधनीयस्तत् संप्रदानत्वमीरितम्
”गत्यादिभिन्ने यद्धातूपस्थाप्य यादृशार्थे विग्रहस्थ-चतुर्थ्या यः स्वार्थो बोधयितुं शक्यते तद्धा-तूपस्थाप्य तादृशक्रियायां संप्रदानत्वमुच्यते ।ब्राह्मणाय दानं धनस्य इत्यादौ ददातेः स्वत्व-जनकस्त्यागोऽर्थः तन्निविष्टे स्वत्वे ब्राह्मणादेःप्रतियोगित्वं निरूपितत्वं वा चतुर्थ्या बोध्यते इतितदेव तत्र संप्रदानत्वं ब्राह्मणादिप्रतियोगिकंयद्धनवृत्तिस्वत्वं तज्जनकस्त्याग इत्येवं तत्र प्रत्य-यात् धात्वर्थतावच्छेदकीभूतस्वत्वाख्यफलवत्तयाधनादेर्दानकर्म्मत्वात् चैवं पशुकामनयायागकरणदशायां चैत्रः स्वात्मने पशुं ददातीत्यपिप्रयोगापत्तिः तादृशयागस्य चैत्रीयं यत् पशु-निष्टं स्वत्वं तज्जनकत्यागत्वादिति वाच्यं स्वत्व-ध्वंसजनकक्रियापर्य्यवसन्नस्य त्यागस्यैकदेशे स्वत्व-ध्वंसेऽपि द्वितीयाद्यर्थस्यान्वयेन पशुफलकयागेपशुनिष्ठस्य स्वत्वध्वंसस्य जनकत्वविरहादेत-द्बाक्यस्याप्रमाणत्वात् ग्रामाय गत इत्यादौविग्रहस्थचतुर्थ्या धात्वर्थे बोध्यमपि कर्म्मत्वं नगत्यादिभिन्ने वृक्षाय सेचक इत्यादौ गत्यादि-भिन्ने चतुर्थ्या बोधनीयोऽपि संवर्द्धयितुमित्यादितुमर्थो विग्रहस्थयेति तत्र प्रसङ्गः ।संप्रदानशब्दस्तु स्वाश्रयगोचरत्यागजन्यस्वत्वस्यप्रतियोगिन्येव शक्त इति स्वत्वप्रतियोगित्वं संप्र-दानमित्यादिको प्रयोगः दानस्यस्वत्वहेतुत्वे प्रमाणाभावः ।‘सप्त वित्तागमा धर्म्म्या दायो लाभः क्रयोजयः ।प्रयोगः कर्म्मयोगश्च सत्प्रतिग्रह एव
’इत्यादि मन्वादिवचनैस्तस्य स्वत्वहेतुत्वाप्रति-पादनादिति वाच्यम् ब्राह्मणाय त्यक्तायां गविगौरियं ब्राह्मणस्य तु ममेत्यादि सार्व्वजनीन-प्रतीतेरेव तत्र प्रमाणत्वात् प्रदानं स्वाम्य-कारणमिति वचनाच्च अतएव विदेशस्थं पात्र-मुद्दिश्य त्यक्तधने स्वीकारमन्तरेणैव पात्रस्यमरणस्थले पितृदायत्वेन तद्धनं पुत्त्रादिभिर्विभज्यगृह्यते अन्यथा तैरिव उदासीनैरपि तद्धन-स्यारण्यकुशादेरिवोपादाने यथेष्टनियोगे चप्रत्यवायो स्यात् नन्वेवं दानादेव स्वत्वसिद्धे-र्दत्तवस्तुनि स्वीकारो व्यर्थ इति चेन्न लब्ध्वाचाष्टगुणं फलमित्यादि स्मृतेः प्रतिगृहीतद्रव्य-दानस्य फलविशेषं प्रति हेतुत्वेन तादृशफल-सम्पत्त्यर्थमेव प्रतिग्रहस्योपयोगात् याजना-ध्यापनप्रतिग्रहैर्द्विजो धनमर्जयेदित्यादिश्रुत्याप्रागुक्तस्मृत्या प्रतिग्रहस्यापि स्वत्वहेतुत्व-बोधनाच्च स्वत्वजनकव्यापारस्यैवार्ज्जनपदार्थ-त्वात् दासाय भक्ष्यं ददाति भृतकाय वेतनंददातीत्यादावपि स्वत्वजनकत्यागं प्रतिपादयन्ददातिर्मुख्य एव पुण्यजनकन्तु तादृशंदानमवैधत्वात् यत्तु स्वीकारजन्यस्य स्वत्वस्यजनकस्त्यागो दानं मनसा पात्रमुद्दिश्य धनत्या-गन्तु दानं किन्तूत्सर्गमात्रं प्रतिग्रहजन्यस्वत्वंप्रति हेतुभूतवैधत्यागस्यैव तथात्वात् उपेक्षा तुस्वत्वध्वंसमात्रजनकस्त्यागो तु तत्र स्वत्व-जनकस्यान्तर्भाव इति मैथिलैरुक्तं तन्न युक्तंलाघवेन स्वत्वजनकत्यागस्यैव ददात्यर्थत्वात् ।तिलानस्मै प्रतियच्छति तुरगमस्मै विक्रीणीतेइत्यादौ द्रव्यान्तरग्रहणपूर्व्वक दानमव प्रति-दानम् मूल्यग्रहणपूर्व्वकं दानमेव विक्रय इतितत्रापि मुख्यमेव संप्रदानत्वं चतुर्थ्या बोध्यते ।तिलादिकञ्च मृल्यं पणपुराणादेरेव शास्त्रेतथात्वोपदेशात् अदृष्टार्थं दत्तस्यैव चस्वीकारः प्रतिग्रह इति परेण प्रतिदत्तस्यविक्रीतस्य वा तिलतुरगादेः स्वीकारो नदोषावहः मैत्राय रोचते मोदक इत्यत्रचतुर्थ्या धात्वर्थान्वितं आधेयत्वं धातुना चभक्ष्यत्वप्रकारकेच्छोपस्थाप्यते तिङा तु प्रकाशतइत्यादाविव विषयत्वलक्षणं कर्त्तृत्वं तथा चमैत्रनिष्ठायाः भक्ष्यत्वप्रकारकेच्छाया विषयता-वान् मोदकः इत्याकारकस्तत्र बोधः गुरवेगां धारयते इत्यत्र धृङा गृहावस्थितिः द्विती-यया तदन्वितं कर्त्तृत्वं चतुर्थ्या तन्निविष्ट-गृहान्वितं सम्बन्धित्वमुपस्थाप्यते तेन गोकर्त्तृ-काया गुरुसम्बन्धिगृहावस्थितेरनुकूलव्यापार-वान् इत्याकारकस्तत्र बोधः धातूत्तरणिचाव्यापारबोधनादिति कालापाः पाणिनीयास्तुधारेरुत्तमर्णे इति सूत्रानुसारेण चैत्राय शतंधारयते इत्यादाविव गुरवे गां धारयते इत्या-दावपि ऋणग्रहणं धारणं दत्तत्वञ्च चतुर्थ्यर्थःतथा गुरुदत्तां गां ऋणत्वेन गृह्णाति इत्या-कारस्तत्र वाक्यार्थः पश्चात् शोध्यत्वेनाङ्गीकृत्यगृहीतञ्च द्रव्यमृणमित्याहुः पुत्त्राय राध्यतिपुत्त्रायेक्षत इत्यादौ दैवनिरूपणं धात्वर्थः तन्नि-विष्टे दैव सुबर्थस्य सम्बन्धस्यान्वयस्तेन पुत्त्रस्यदैवं निरूपयति इत्येवं तत्र बोधः गुरवे गांप्रतिशृणोति आशृणोति इत्यादौ देयत्वे नाभ्यु-पगमः शृणोतेरर्थस्तत्र गोर्विशिष्यत्वेन तदेक-देशे दाने गुरोरुद्दिश्यत्वेनान्वयस्तेन गुरू-द्दश्यकदानकर्म्मत्वेन गामभ्युपगच्छतीत्येवं तत्रबोधः होत्रे प्रतिगृणातीत्यादौ हर्षानुकूल-व्यापारलक्षणं प्रोत्साहनं गृणातेरर्थस्तदेक-देशे हर्षे होत्रादेरन्वयः तेन होतृनिष्ठ-हर्षानुकूलव्यापारवान् इत्याकारकस्तत्र बोधः ।चैत्राय कुप्यतीत्यादौ धात्वर्थ उत्कटद्बेषस्तत्रविषयित्वलक्षणं संप्रदानत्वं चतुर्थ्या बोध्यते तेनचैत्रविषयकोत्कटद्बेषवान् इत्याकारकस्तत्रबोधः पुत्त्रे कोपो युज्यते इत्यत्र कृदन्तस्यकोपपदस्यैवार्थे पुत्त्र इत्यस्यान्वयो तु धात्वर्थे ।पटाय यतते इत्यादावपि धात्वर्थकृतौ सुपापटस्य विषयित्वं बोध्यते तत्र उद्देश्यत्वमेव चतु-र्थ्यर्थः कथमन्यथा पटेच्छया तन्तुनिर्म्माण-दशायां पटाय यतते इत्यादिकः प्रयोग इत्यपिवदन्ति मित्राय द्रुह्यति इत्यत्र द्बिष्टाचरणंद्रोहस्तेन मित्रस्य द्विष्टमाचरतीत्यर्थः शिष्यायईर्ष्यति इत्यत्र अनिष्टानुपेक्षणमीर्षा तथा चशिष्यानिष्टं नोपेक्षत इत्यर्थः पुत्त्रायासूयतिइत्यत्रासूया गुणद्वेषस्तेन पुत्त्रस्य गुणं द्बेष्टिइत्याकारकस्तत्र बोधः मित्रं द्रुह्यति शिष्य-मीर्ष्यति पुत्त्रमसूयतीत्यपि प्रयोगात् द्रुहादि-कर्म्मणः संप्रदानत्वं वैकल्पिकमित्युन्नीयते ।कोपपूर्व्वकस्य द्रोहादेर्द्रुहादिधातुवाच्यत्वे तत्-कर्म्मणः संप्रदानत्वं द्रोहादिमात्रस्य तथात्वेतु कर्म्मत्वमेवेति पुनः कौमाराः सोपसर्गयोस्तुक्रुधद्रुहोः कर्म्मणः कर्म्मतैव तु संप्रदानताअतएव शिष्यस्याभिक्रोद्धा मित्रस्याभिद्रोढे-त्यादौ कृद्योगे कर्म्मणि षष्ठ्येव प्रमाणम् ।”इति शब्दशक्तिप्रकाशिका
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
सम्प्रदान
न०
सम् + प्र + दा--भावे ल्युट् सम्यक्प्रदाने ।सम्प्रदीयतेऽस्मै ल्युट् “कर्मणा यमभिप्रैति सम्प्रदा-नमिति” पाणिन्युक्ते दानकर्मोद्देश्ये तच्च त्रिविधम् ।“अनिराकरणात्कर्तुस्त्यागाङ्गकर्मणेप्सितम् प्रेरणानु-मतिभ्याञ्च लभते सम्प्रदानताम्” इत्युक्तेः तत्र विष्णवेवस्त्रं ददातीत्यादौ अनिराकर्तृ सम्प्रदानम्, याचकायधनं ददातीत्यादौ प्रेरयितृ सम्प्रदानम्, गुरवे धनंददातीत्यादौ अनुमन्तृ सम्प्रदानम् गौणमुख्यसाधा-रणे सम्प्रदाने चतुर्थी पा० तल्लक्षणं तु शब्दश०प्र० दर्शितं यथा “गत्यादिमिन्ने धात्वर्थे चतुर्थ्याविग्रहस्थया “यः स्वार्थो बोधनीयस्तत्सम्प्रदानत्वती-रितम्” “गत्यादिमिन्ने यद्धातूपस्थाप्ये यादृशार्थे विग्र-हस्थचतुर्थ्या यः स्वार्थो बाधयितुं शक्यते तद्धातूपस्थाप्यतादृशक्रियायां सम्प्रदानत्वमुच्यते ब्राह्मणाय दानंवनस्येत्यादौ ददातेः स्वत्वजनकत्यागाऽर्थस्तन्निविष्टे चस्वत्वे ब्राह्मणादेः प्रतियोगित्वं निरूपितत्वं वा चतुर्थ्याबोध्यते इति तदेव तत्र सम्प्रदानत्वं ब्रह्मणप्रतियोगिकंब्राह्मणनिरूपितं वा यद्धनवृत्ति स्वत्वं तज्जनकस्त्यागइत्येवं तत्र प्रत्ययात् घात्वर्थतावच्छेदकीभूतस्वत्वाख्यफलवत्तया घनादेर्दानकर्मत्वात् चैवं पशुकामनयायागकरणदशायां चैत्रः स्वात्मने पशुं ददातीत्यपिप्रवीगापत्तिस्तादृशयागस्य चेत्रीयं यत् पशुनिष्ठं स्वत्वंतज्जनकत्यागत्वादिति वाच्यं स्वत्वध्वं सजनकक्रियापर्य्य-वसन्नस्य त्यागस्यैकदेशे स्वत्वध्वंसेऽपि द्वितीयाद्यर्थस्यान्व-येन पशुफलकयागे पशुनिष्ठस्य स्वत्वध्वंसस्य जनकत्व-विरहादेव तद्वाक्यस्वाप्रमाणत्वात् ग्रामाय गत इत्यादौविग्रहस्थचतुर्थ्या धात्वर्थे बाध्यमपि कर्मत्वं गत्यादि-मिन्ने चतुर्थ्या बोधनीयम् संवर्द्धयितुमित्यादि तुमर्थोन विग्रहस्थयेति तत्र प्रसज्ञः गम्प्रदानशब्दस्तु स्वा-श्रयगोचरत्यागजन्यस्वत्वस्य प्रतियोगिन्येव शक्त इतिस्त्रतप्रतियोगित्य सम्प्रदानत्वमित्यादिको प्रयोगः ।न दानस्य सत्वहेतुत्वे प्रमाणामावः “सप्त वित्तागमाधर्म्या दायो लाभः क्रयो जयः विभागः सम्प्रयोमश्चसत्प्रतिग्रह एव च” इत्यादिमन्वादिवचनैस्तस्य स्वत्वहेतुत्व-ऽप्रतिपादनादिति वाच्यं व्राह्मणाय त्यक्तायां गाव गौरियंब्राह्मणस्य तु ममेत्यादिसर्वजनीनप्रतीतेरेव तत्र प्रमाण-त्वात् “प्रदानं स्वाम्यकारणमिति” वचनाच्च अतएवविदेशस्थं पात्रमुद्दिश्य त्यक्तधने स्वीकारमन्तरेणैव पात्रस्यमरणस्थले पितृदायत्वेन तद्धनं पुत्रादिभिर्विभज्य गृह्यतेअन्यथा तैरिव उदासीनैरपि तद्धनस्यारण्यकुशादेरिवो-पादाने यथेष्टनियोगे प्रत्यवायो स्यात् नन्वेवंदानादेव स्वत्वसिद्धेर्दक्षवस्तुनि स्वीकारो व्यर्थ इति चेन्न“लव्ध्वा चाष्टगुणं फलम्” इत्यादिस्मृतेः प्रतिगृहीतद्र-व्यदानस्य फलविशेषं प्रतिहेतुत्वेन तादृशफलसम्पत्त्यर्थमेवप्रतिग्रहस्योपयोगात् “याजनाध्यापनप्रतिग्रहैर्द्विजो धन-मर्जयेदित्यादि” श्रुत्या प्रागुक्तस्मृत्या प्रविग्रहस्यापिस्वत्वहेतुत्वबोधनाच्च स्वत्वजनकव्यापारस्यैवार्जन पदार्थ-त्वात् दासाय भक्ष्यं ददाति भृतकाय वेतनं ददाती-त्यादावपि स्वत्वजनकत्यागं प्रतिपाटयन् ददातिर्मुख्यएव पुण्यजनकन्तु तादृशं दानमवैधत्वात् युत्तुस्वीकारजन्यस्य स्वत्वस्य जनकस्त्यागो दानं मनसा पात्र-मुद्दिश्य धनत्यागस्तु दानं किन्तूत्सर्गमात्रं प्रतिग्रह-जन्यस्वत्वं प्रति हेतुभूतवैधत्यागस्यैव तथात्वात्, उपेक्षातु खत्वध्वंसमात्रजनकस्त्यागो तु तत्र स्वत्वजनकत्व-स्यान्तर्भाव इति मैथिलैरुक्तं तन्न युक्तं लाघवेन स्वत्व-जनकत्यागस्यैव ददात्यर्थत्वात् तिलानस्मै प्रतियच्छतितुरगमस्मै विक्रीणीते इत्यादौ द्रव्यान्तरग्रहणपूर्वकंदानमेव प्रतिदान मूल्यग्रहणपूर्वकं दानमेव विक्रयइति तत्रापि मुख्यमेव सम्प्रदानत्वं चतुर्थ्या बोध्यतेतिलादिकञ्च मूल्यं पणपुराणादेरेव शास्त्रे तथात्वोप-देशात् अदृष्टार्थं दत्तस्यैव स्वीकारः प्रतिग्रहइति परेण प्रीतिदत्तस्य विक्रीतस्य वा तिलतुरगादेः स्वी-कारो दोषाबहः मैत्राय रोचते मोदक इत्यत्रचतुर्थ्या धात्वर्थान्वितमाघेयत्वं धातुना भक्ष्यत्वप्रका-रकेच्छोपस्थाप्यते तिङा तु प्रकाशत इत्यादादिव विष-यत्वलक्षणं कर्तृत्वं तथाच मैत्रनिष्ठाया भक्ष्यत्वप्रकारके-च्छाया विषयतावान्मोदक इत्याकारकस्तत्र बोधः ।गुरवे गां धारयते इत्यत्र धृङा गृहावस्थितिर्द्वितीययातदन्वितं कर्तृत्वं चतुर्थ्या तन्निविष्टगृहान्वितं सम्ब-न्धित्वसुपस्थाप्यते तेन गोकर्तृकाया गुरुसम्बन्धिगृहाव-स्थितेरनुकूलव्यापारवानित्याकारस्तत्र बोधः धृधातूत्तर-णिचा व्यापारबोधनादिति कालापाः पाणिनीयास्तु“घारेरुत्तमर्णः” इति सूत्रानुसारेण चैत्राय शतं धारयतेइत्यादाविव गुरवे गां धारयते इत्यादावपि ऋणग्रहणंघारणं दत्तत्वञ्च चतुर्थ्यर्थः तथाच गुरुदत्तां गा ऋणत्वेनगृह्णातीत्याकारस्तत्र वाक्यार्थः पश्चाच्छोध्यत्वेनाङ्गीकृत्यगृहीतञ्च द्रव्यमृणमित्याहुः पुत्राय राध्यति पुत्राये-क्षते इत्यादौ दैवनिरूपणं धात्वर्थस्तन्निविष्टे दैवे सुवर्थम्य सम्बन्धस्यान्वयस्तेन पुत्रस्य दैवं निरूपयतीव्येवतत्र वोवः गुरवे गां प्रतिशृणोति आशृणोतीत्यादौदेयत्वेनाभ्युपभमः शृणीतेरर्थस्तत्र गोर्विशेष्यत्वेन तदेकदेशे दाने गुरोरुद्देश्यत्वेनान्वयस्तेन गुरूद्देश्यकदान-कर्मत्वेन गामभ्युपगच्छतीत्येवं तत्रं बोधः होत्रेप्रतिगृणातीत्यादौ हर्षानुकूलव्यापारलक्षणं प्रोत्साहनंगृणातेरर्थस्तदेकदेशे हर्षे होत्रादेरन्वयस्तेन होतृ-निष्ठहर्षानुकूलव्यापारवानित्याकारकस्तत्र बोधः चैत्रायकृप्यति क्रुध्यतीत्यादौ धात्वर्थ उत्कटद्वेषस्तत्र विषयित्व-लक्षणं सम्प्रदानत्वं चतुर्थ्या बोध्यते तेन चैत्रविषय-कोत्कटद्वेषवानित्याकारकस्तत्र बोधः पुत्रे कोपो नयुज्यते इत्यादौ कृदन्तस्य कोपपदस्यैवार्थे पुत्र इत्यस्या-स्वया तु धात्वर्थ पटाय घटते इत्यादावपि घात्वर्थ-कृतौ सुपा पटस्य विषयित्व बोध्यते तत्रोद्देश्यत्वमेवचतुर्य्यर्थः कथमन्यथा पटेच्छया तन्तुनिर्माणदशायां पटाययतते इत्यादिकः प्रयोगः इत्यपि वदन्ति मित्रायद्रुह्यतीत्यत्र द्विष्टाचरणं द्रोहस्तेन मित्रस्य द्विष्टमाचर-तीत्यर्थः शिष्यायेर्ष्यतीत्यत्रानिष्टानुपेक्षणमीर्ष्या तथाचशिष्यानिष्टं नोपेक्षत इत्यर्थः पुत्रायासूयतीत्यत्र अ-सूया गुणद्वेषस्तेन पुत्रस्य गुणं द्वेष्टीत्याकारस्तत्र बोधः ।मित्रं द्रुह्यति शिष्यमीर्ष्यति पुत्रमसूयतीत्यपि प्रयोगात्द्रुहादिकर्मणः सम्प्रदानत्वं वैकल्पिकमित्युन्नीयते कोप-पूर्वकस्य द्राहादेर्द्रुहादिधातुवाच्यत्वे तत्कर्मणः सम्प्र-दानत्वं द्रोहादिमात्रस्य तथात्वे तु कर्मत्वमेवेति पुनःकोमाराः सोपसर्गयोस्त क्रुधद्रुहोः कर्मणः कर्म-तैव तु सम्प्रदानता अतएव शिष्यस्याभिक्रोद्धा मित्र-स्याभिद्रोढेत्यादौ कृद्योगे कर्मणि षष्ठ्येव प्रमाणम्”
Capeller
German
संप्रदान
n.
das Geben, Ausgeben (de
Tochter)
Gabe, Geschenk
die beteiligte
Person (g.).
Stchoupak
French
सं-प्रदान-
nt. fait de donner, d'accorder
de faire obtenir
transmission (d'une doctrine, etc.), enseignement
fait de se donner
(-आत्मनः), de donner en mariage
don, cadeau
attribution, relation
grammaticale exprimée par le datif
-ईय- a. v. à donner.