समवाय (samavAya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 समवाय m.
  (-यः)
	 1. Multitude,  assemblage,  collection,  aggregate,  quan-
tity.
	 2. One of the categories or Padārthas of logic,  intimate and
constant relation,  as of yarn and the cloth made of it.
	 3. Connec-
tion of species in a genus,  or parts of a whole.
 E.
  सम् and अव before
अय् to go,  aff.
   घञ् ।

Capeller Eng

English

 समवाय m.
  meeting with,  joining (gen.   or —°)
congress,  assembly
 union,  connection,  mixture,  aggregate
 intimate
cohesion,  inherence,  adj.  °यिन् (ph.).

Yates

English

 समवाय (यः) 1.
m.
  Co-ordination
multitude,  quantity
 a category.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

समवाय 	-	 samavAya 	-	 m.
  	-	 collection
समवाय 	-	 samavAya 	-	 m.
  	-	 combination
समवाय 	-	 samavAya 	-	 m.
  	-	 union
समवाय 	-	 samavAya 	-	 m.
  	-	  collision
समवाय 	-	 samavAya 	-	 m.
  	-	  crowd
समवाय 	-	 samavAya 	-	 m.
  	-	  duration
समवाय  { नित्य-सम्बन्ध } 	-	 samavAya  { nitya-sambandha } 	-	 m.
  	-	  inseparable concomitance  [ philosophy ]
समवाय 	-	 samavAya 	-	 m.
  	-	  assemblage
समवाय 	-	 samavAya 	-	 m.
  	-	  course
समवाय 	-	 samavAya 	-	 m.
  	-	  relation between a substance and its qualities  [ philosophy ]
समवाय 	-	 samavAya 	-	 m.
  	-	  congress
समवाय 	-	 samavAya 	-	 m.
  	-	  constant and intimate union
समवाय 	-	 samavAya 	-	 m.
  	-	  relation between a whole and its parts  [ philosophy ]
समवाय 	-	 samavAya 	-	 m.
  	-	  contact
समवाय 	-	 samavAya 	-	 m.
  	-	  perpetual co-inherence
समवाय 	-	 samavAya 	-	 m.
  	-	  concourse
समवाय 	-	 samavAya 	-	 m.
  	-	  coming or meeting together
समवाय 	-	 samavAya 	-	 m.
  	-	  between a relation between genus and its individuals  [ philosophy ]
समवाय 	-	 samavAya 	-	 m.
  	-	  aggregate
समवाय 	-	 samavAya 	-	 m.
  	-	  inner or intimate relation
समवाय 	-	 samavAya 	-	 m.
  	-	  conjunction  [ of heavenly bodies ]

समवाय  { नित्य-सम्बन्ध } 	-	  samavAya  { nitya-sambandha } 	-	 m.
  	-	  inseparable concomitance  [ philosophy ]

समवाय 	-	  samavAya 	-	 m.
  	-	  perpetual co-inherence
संयुक्तसमवाय 	-	  saMyuktasamavAya 	-	 m.
  	-	  inherence in the connected
समवायसम्बन्ध 	-	  samavAyasambandha 	-	 m.
  	-	  connection by inseparable inherence
व्यापकता 	-	  vyApakatA 	-	 f.
  	-	  invariable concomitance or inherence
व्यापकत्व 	-	  vyApakatva 	-	 n.
  	-	  invariable concomitance or inherence
संयुक्तसमवेतसमवाय 	-	  saMyuktasamavetasamavAya 	-	 m.
  	-	  inherence in that which inheres in the connected
व्याप्तिनिश्चय 	-	  vyAptinizcaya 	-	 m.
  	-	  ascertainment of pervading inherence or universal concomitance
व्याप्तिज्ञान 	-	  vyAptijJAna 	-	 n.
  	-	  knowledge of pervading inherence or of the presence of invariably concomitant properties

समवाय 	-	  samavAya 	-	 m.
  	-	 concourse
बहुजनसमूह 	-	  bahujanasamUha 	-	 m.
  	-	 concourse  [ people ]
अभिसम्पात 	-	  abhisampAta 	-	 m.
  	-	 concourse
समर 	-	  samara 	-	 m.
  	-	 concourse
जनसंकुल 	-	  janasaMkula 	-	 n.
  	-	 concourse  [ people ]
जनौघ 	-	  janaugha 	-	 n.
  	-	 concourse  [ people ]
समन 	-	  samana 	-	 n.
  	-	 concourse
समर्य 	-	  samarya 	-	 n.
  	-	 concourse
विप्रसमागम 	-	  viprasamAgama 	-	 m.
  	-	 concourse of Brahman
समर्यराज्य 	-	  samaryarAjya 	-	 n.
  	-	  region occupied by a concourse

Wilson

English

 समवाय
m.
  (-यः)
1 Multitude,  assemblage,  collection,  aggregate,  quantity.
2 One of the categories or Padārthas of logic,  intimate and constant
relation,  as of yarn and the cloth made of it.
3 Connection of species in a genus,  or parts of a whole.
E.
  सम् and अव before अय to go,  aff.
   घञ्.

Apte

English

समवायः [samavāyḥ],  1 Combination,  union,  conjunction,  aggregate,  collection
 तेषां समवाये एकदेशकालकतृत्वे ... एकतन्त्रत्वं भवति ŚB. on MS.*  12.1.1
 सर्वाविनयानामेकैकमप्येषामायतनं किमुत समवायः K.
 बहूनामप्यसाराणां समवायो हि दुर्जयः Pt.*
  1. 331
 Bhāg.*
  6.9.34.

A number,  multitude,  heap.

Close connection,  cohesion
 कर्तृदेशकालानामचोदनं प्रयोगे नित्यसमवायात् MS.*  4.2.23.

(In Vaiś. phil.
 ) Intimate union,  constant and inseparable connection,  inseparable inherence or existence of one thing in another,  one of the seven categories of the Vaiśeṣikas
 उक्तं समवाये पारदौर्बल्यम् MS.*  8.4.17
 नित्यसंबन्धः समवायः Tarka K.

Conjunction of heavenly bodies
 समालोक्यैकतामेव शशिनो भास्करस्य च । समवायं तु तं रौद्रं दृष्ट्वा शक्रो$न्वचिन्तयत् ॥ Mb.
 *  3. 224.16. Comp.
   -संबन्धः intimate and inseparable relation. 

Apte 1890

English

 समवायः 1 Combination,  union,  conjunction,  aggregate,  collection
 सर्वाविनयानामेकैकमप्येषामायतनं किमुत समवायः K.
 बहूनामप्यसाराणां समवायो हि दुर्जयः Subhāṣ. 
2 A number,  multitude,  heap. 
3 Close connection,  cohesion. 
4 (In Vaiś. phil.) Intimate union,  constant and inseparable connection,  inseparable inherence or existence of one thing in another,  one of the seven categories of the Vaiśeṣikas
 नित्यसंबंधः समवायः Tarka K. 
Comp. 
संबंधः intimate and inseparable relation. 

Monier Williams Cologne

English

 सम्-अवाय m.
  coming or meeting together,  contact,  concourse,  congress,  assemblage,  collection,  crowd,  aggregate (एन or आत्,  ‘in combination’
 °यं-√ कृ,  ‘to meet,  combine,  flock together’),  GṛS.
 
 Gaut.
 
 Mn.
   &c.
  

 conjunction (of heavenly bodies),  MBh.
  
 VarBṛS.

 collision,  ŚrS.
 
 Gaut.
 
 Sarvad.

 (in phil.
 ) perpetual co-inherence,  inner or intimate relation,  constant and intimate union,  inseparable concomitance (=  नित्य-सम्बन्ध,  the sixth Padārtha or category of the Vaiśeṣikas,  expressing relation which exists between a substance and its qualities,  between a whole and its parts [e.g. between cloth and the yarn composing it],  between a genus and its individuals &c.
  ),  Kap.
  
 Jaim.
  
 IW.
   66
 69

 course,  duration (ए,  with gen.
  ,  ‘during’),  MBh.
   i,  556

Monier Williams 1872

English

 सम्-अवाय,  अस्,  m. coming or meeting together, 
conjunction,  close combination or union,  mixing
together,  cohesion,  connection
 a collection,  aggre-
gate,  meeting,  concourse,  congress,  assemblage,  mul-
titude,  quantity
 complete or intimate union,  con-
stant and inseparable connection or cohesion,  inse-
parable existence or inherence of one thing in another, 
intimate or material relation (e. g. the relation which
exists between a whole and its parts
 between cloth
and the yarn composing it
 between a genus or
species and its individuals
 between an action or
quality and its subject
 between particularity and the
eternal substances of ether,  time,  space,  soul,  &c.
this is one of the seven categories or Padārthas of
the Vaiśeṣika system or school of Nyāya philosophy
founded by Kaṇāda).
—समवाय-तस्,  ind. in con-
sequence of constant and intimate connection or rela-
tion.
—समवाय-सम्बन्ध,  अस्,  m. intimate and
constant connection,  inseparable relation (as described
above),  connection by inseparable inherence or co-
hesion.

Benfey

English

 समवाय समवाय,  i. e. सम्-अव-इ +
अ,  m.
 
 1. Multitude,  Pañc. 130,  7
aggregate
 meeting,  Daśak. in Chr. 180, 
14.
 2. Assembly,  Man.  4,  108.
 3. In-
timate and constant relation,  Bhāṣāp.
1,  58
 as of yarn and the cloth made
of it,  the individual and its species, 
etc.
 4. Intimate union,  Śāk. 108,  10
union,  Pañc. i. d. 376.

Apte Hindi

Hindi

समवायः
पुं*
  - सम् + अव + इ + अच्
"सम्मिश्रण,  मिलाप,  संयोग,  समष्टि,  संग्रह"

समवायः
पुं*
  - सम् + अव + इ + अच्
"संख्या,  समुच्च्य,  राशि"

समवायः
पुं*
  - सम् + अव + इ + अच्
"घनिष्ठ संबंध,  संसक्ति"

समवायः
पुं*
  - सम् + अव + इ + अच्
"प्रगाढ़ मिलाप,  अविच्छिन्न तथा अविच्छेद्य संयोग,  अभेद्य संलग्नता या एक वस्तु का दूसरी में अस्तित्व वैशेषिकों के सात पदार्थों में से एक"

L R Vaidya

English

 samavAya {% m. %} 1. Conjunction,  union,  cohesion,  connection
 2. multitude,  quantity,  concourse,  collection,  e.g. बहूनामल्पसाराणां समवायो बलावहः
 3. intimate union,  constant and inseparable connection,  inseparable existence or inherence of one thing in another,  (one of the seven categories of the Vaiśeshika system).

Bopp

Latin

 समवाय m. (r. इ cum अव praef. सम् s. अ) conventus, 
congressio,  congregatio. HIT. 57. 8.

Abhyankara Grammar

English

समवाय  (I) combination as contras- ted with व्यवाय disjunction or sepa- ration
 (2) the enumeration of the letters of the alphabet in a particular order so as to facilitate their combination,  technically termed प्रत्याहार
 cf. वृतिसमवायार्थ उपदेशः । का पुनर्वृत्तिः l शास्त्रप्रवृत्तिः । अथ कः समवायः । वर्णानामानुपूर्व्येण संनिवेशः । M. Bh. Ahnika l Vart. 15. cf. also समवायो वर्णगत: क्रमविशेषः । Uddyota on the Bhasya mentioned above
 (3) contact
 cf रक्तै रागः समवाय स्वराणाम् R. Pr. XIV.24.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
संघाते प्रकरौघवारनिकरव्यूहाः समूहश्चयः
संदोहः समुदायराशिविसरव्राताः कलापो व्रजः ।
कूटं मण्डलचक्रवालपटलस्तोमा गणः पेटकं
वृन्दं चक्रकदम्बके समुदयः पुञ्जोत्करौ संहतिः ॥ १४११ ॥
समवायो निकुरम्बं जालं निवहसंचयौ ।
जातं तिरश्चां तद्यूथं संघसार्थौ तु देहिनाम् ॥ १४१२ ॥
-wordlist-
 
सङ्घात (पुं),  प्रकर (पुं),  ओघ (पुं),  वार (पुंक्ली),  निकर (पुं),  व्यूह (पुं),  समूह (पुं),  चय (पुं),  सन्दोह (पुं),  समुदाय (पुं),  राशि (पुं),  विसर (पुं),  व्रात (पुं),  कलाप (पुं),  व्रज (पुं),  कूट (पुंक्ली),  मण्डल (त्रि),  चक्रवाल (पुं),  पटल (स्त्रीक्ली),  स्तोम (पुं),  गण (पुं),  पेटक (त्रि),  वृन्द (क्ली),  चक्र (पुंक्ली),  कदम्बक (क्ली),  समुदय (पुं),  पुञ्ज (पुं),  उत्कर (पुं),  संहति (स्त्री),  समवाय (पुं),  निकुरुम्ब (क्ली),  जाल (स्त्रीक्ली),  निवह (पुं),  सञ्चय (पुं),  जात (क्ली),  यूथ (क्ली),  सङ्घ (पुं),  सार्थ (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

निकर
निकर,  निकाय,  निवह,  विसर,  व्रज,  पुञ्ज,  समूह,  सञ्चय,  समुदय,  सार्थ,  यूथ,  निकुरम्ब,  कदम्ब,  पूग,  राशि,  चय,  समवाय,  वृन्द,  सन्दोह,  समाज,  वितान,  संहति,  प्रकर,  घन,  ओघ,  संघ,  संघात,  व्रात,  कुल,  उत्कर,  पटल,  पेटक,  चक्र,  चक्रवाल,  मण्डल,  जाल,  जात,  व्यूह,  वार,  स्तोम
निकरनिकायनिवहविसरव्रजपुञ्जसमूहसञ्चयाः, 
समुदयसार्थयूथनिकुरम्बकदम्बकपूगराशयः ।
चयसमवायवृन्दसन्दोहसमाजवितानसंहति-
प्रकरघनौघसंघसंघातव्रातकुलोत्कराः स्मृताः ॥ ६८६ ॥
पटलं पेटकं चक्रं चक्रवालं च मण्डलम् ।
जालं जातं तथा व्यूहवारस्तोमाश्च ते स्मृताः ॥ ६८७ ॥
verse 4.1.1.686
page 0079

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 समवायः,  पुं,
   (समवाय्यते इति । सम् + अव +अय + घञ् ।) समूहः । इत्यमरः ॥
 (यथा, मनुः । ४ । १०८ ।“अनध्यायो रुद्यमाने समवाये जनस्य च ॥
”)सम्बन्धविशेषः । यथा,  --“घटादीनां कपालादौ द्रव्येषु गुणकर्म्मणोः ।तेषु जातेश्च सम्बन्धः समवायः प्रकीर्त्तितः ॥
”इति भाषापरिच्छेदः ॥
अवयवावयविनोर्गुणगुणिनोः क्रियाक्रियावतो-र्जातिव्यक्त्योर्नित्यद्रव्यविशेषयोच्च यः सम्बन्धः ससमवाथः । इति सिद्धान्तमुक्तावली ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 समवाय पु०
  सम् + अव--क्षण--अच् । १ समूहे अमरः २ मे-लने न्यायोक्ते नित्यद्रव्यादिषु जात्यादीनां ३ संबन्धभेदे च“घटादीनां कपालादौ द्रव्येषु गुणकर्मणोः । तेषु जातेश्चसम्बन्धः समवायः प्रकीर्त्तितः” भाषा० “समवायं दर्शयति ।घटादीनामिति अवयवावयविनोः जातिव्यक्त्योर्गुणगु-णिनोः क्रियाक्रियावतोर्नित्यद्रव्यविशेषयोश्च यः सम्बन्धःस स मवायः समवायत्वं नित्यसम्बन्धत्वं तत्र प्रमाणन्तुगुण क्रियादिविशिष्टबुद्धिर्विशेषणविशेष्यसम्बन्धविषया वि-शिष्टबुद्धित्वात् इत्यनुमाने संयोगादिबाधात् समवाय-सिद्धिः । न च स्वरूपसम्बन्धेन सिद्धसाधनम् अर्थान्तरंवा,  अनन्तस्वरूपाणां सम्बन्धत्वकल्पने गौरवात् लाथवा-देकममवायसिद्धिः । न च समवायस्यैकत्वे वायौ रूप-वत्ताबुद्धिप्रसङ्गः तत्र रूपसमवायसत्त्वेऽपि रूपाभावात् ।न चेवम् अभावस्य वैशिष्ट्यं सम्बन्धान्तरं सिध्येदितिवाच्यं तस्य नित्यत्वे भूतले घटानयनानन्तरमपि घटा-भावबुद्धिप्रमङ्गात् घटाभावसम्बन्धस्य तत्र सत्त्वात् तस्यनित्यत्वात् अन्यथा देशान्तरेऽपि तत्प्रतीतिर्न स्यात् वै-शिष्ट्यस्य च तत्र सत्त्वात्,  मम तु मते घटे पाकरक्तता-दशायां श्यामरूपस्य नष्टत्वान्न तद्वत्ताबुद्धिः । वैशिष्ट्यस्या-नित्यत्वे त्वनन्तवैशिष्ट्यकल्पने तवैव गौरवम् इत्थञ्चतत्तत्कालीनतत्तद्भूतलादिकं तत्तदभावानां सम्बन्धः” ।अयुतसिद्धयोः सम्बन्धः स इति वैशेषिकाः स च सम्बन्धोनाना नित्यश्चेति नव्यनैयायिकाः प्राभाकराश्चाहुः ।समवायश्च प्रत्यक्षः “प्रत्यक्षं समवायस्य विशेषणतया भवेत्”भाषा० । अतीन्द्रियोऽनुमेयश्चेति वैशेषिकाः,  स्वरूपस्यैवसम्बन्धत्वोपपत्तेः समवायो न पदार्थान्तरमिति भाट्टाः ।

Capeller

German

 समवाय m.
  Zusammenkunft,  Versammlung, 
Verbindung,  Gemeinschaft
 Zusammen-
hang,  Inhärenz (ph.).

Burnouf

French

 समवाय समवाय m.
  (अव
 अय,  de इ) réunion, 
rencontre
 assemblage,  combinaison. 
		 Une des catégories logiques.

Stchoupak

French

 सम्-अवाय-
 m.
  rencontre,  réunion,  contact 
 assemblage,  foule 
collision,  conflit 
 conjonction (des astres) 
 relation entre la substance et
ses qualités,  le tout et ses parties,  l'individu et le genre (une des 6 ou 7
catégories logiques) 
 durée 
 -अं ou -आन् कृ- se rencontrer,  se
combiner,  faire foule 
 -आत् -एन en commun 
 -ए pendant (gén. ) 
-इन्- a. inhérent à (ifc.) 
 -ई-कृ- réunir,  assembler.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.