| YouTube Channel

सप्तपदी (saptapadI)

 
शब्दसागरः
English
सप्तपदी
f.
 (-दी) The ceremony of walking together round the nuptial fire.
Spoken Sanskrit
English
सप्तपदी saptapadI
f.
 7 steps
Monier Williams Cologne
English
सप्त॑—पदी (ई),
f.
 the 7 steps (round the sacred fire at the marriage ceremony), Kṛṣis.
RTL.
 364, 380, 3
Apte Hindi
Hindi
सप्तपदी
स्त्री*
 सप्तन्-पदी -
विवाह में सात पग चलना
L R Vaidya
English
saptan-padI {% f. %} the ceremony of walking together round the nuptial fire.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सप्तपदी,
स्त्री,
 सप्तानां पदानां ममाहारः ।(“द्विगोः ।” ४ । १ । २१ । इति ङीप् ।) इतिव्याकरणम् ॥
विवाहाङ्गसप्तपदीगमनं यथा ।ततो जामाता प्रागुदीचीं गत्वा बधूं सप्तमि-र्म्मन्त्रैः सप्तमण्डलिकासु सप्तपदानि नयेत् ।बवृश्च दक्षिणपादं नीत्वा पश्चाद्वामपादं मण्ड-लिकां नयत् जामाता च बधूं ब्रूयात् । वामेनपादेन दक्षिणं पादमाक्रमयेति । सप्तानांमन्त्राणामृष्यादयः साधारणाः । प्रजापति-रृषिरेकपाद्विराट् छन्दो विष्णुर्द्देवता पादा-क्रामणे विनियोगः । ओँ एकमिषे विष्णुस्त्वानयतु । द्वे ऊर्ज्जे विष्णुस्त्वा नयतु । त्रीणिंव्रतायविष्णुस्त्वा नयतु । चत्वारि मायो भवाय विष्णुस्त्वानयतु । पञ्चपशुभ्यो विष्णुस्त्वा नयतु । षड्-रायस्पोषाय विष्णुस्त्वा नयतु । सप्तसप्तभ्योहोत्राभ्यो विष्णुस्त्वा नयतु ॥
ततः सप्तमं पदंगतां बधूं पतिराशास्ते । प्रजापतिरृषिर्म्मा-मकीपंक्तिच्छन्दः कन्या देवता पादाक्रामणा-नन्तरमाशासने विनियोगः । सखा सप्तपदीभवसख्यन्ते गमेयं सख्यन्ते मा योषा सख्यन्तेमायोष्ठ्याः । इति सप्तपदीगमनम् । इति भव-देवभट्टः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
सप्तपदी स्त्री सप्तानां पदानां समाहारः ङीप् । विवाह-काले मण्डलिकासु गन्तव्येषु सप्तसु पदेषु । तत्प्रकारोभवदेवभट्टोक्तो यथा “ततो जामाता प्रागुदीचीं गत्वा वधूंसप्तभिर्मन्त्रैः सप्तसु मण्डलिकासु सप्त पदानि नयेत् ।षभूश्च दक्षिणपादं नीत्वा पश्चात् वामपादं मण्डलिकांनयेत् । जामाता च वधूं ब्रूयात् वामेन पादेन दक्षिणंपादमाक्रमयेति” इत्यादि । अस्यैव कर्मणो विवाहनिष्ठा-करत्वमुक्तं मनुना “पाणिग्रहणिकामन्त्रा नियतं दार-लक्षणम् । तेषां निष्ठा तु विज्ञेया विद्वद्भिः सप्तमे पदे” ।