| YouTube Channel

सन्न्यासः (sannyAsaH)

 
Apte Hindi
Hindi
सन्न्यासः
पुं*
 - सम् + नि + अस् + घञ्
"छोड़ना, त्याग करना"
सन्न्यासः
पुं*
 - सम् + नि + अस् + घञ्
"सांसारिक विषयों तथा अनुरागों से पूर्ण वैराग्य, सांसारिक वासनाओं का परित्याग"
सन्न्यासः
पुं*
 - सम् + नि + अस् + घञ्
"धरोहर, निक्षेप"
सन्न्यासः
पुं*
 - सम् + नि + अस् + घञ्
खेल में शर्त लगाना
सन्न्यासः
पुं*
 - सम् + नि + अस् + घञ्
"शरीर त्यागना, मृत्यु"
सन्न्यासः
पुं*
 - सम् + नि + अस् + घञ्
"जटामांसी, बालछड़"
सन्न्यासः
पुं*
 - सम्+नि+अस्+घञ्
"ठहराव, करार"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
सम् + नि + असु = सन्न्यासः ।
पदविभागः - > नामपदम्
कन्नडार्थः - > ತ್ಯಜಿಸು /ವರ್ಜಿಸು
प्रयोगाः - > "काम्यानां कर्मणां न्यासं सन्न्यासं कवयो विदुः ।"
उल्लेखाः - > गीता० १८-२
सम् + नि + असु = सन्न्यासः ।
पदविभागः - > नामपदम्
कन्नडार्थः - > ಇಡು /ಅರ್ಪಿಸು
प्रयोगाः - > "मयि सर्वाणि कर्माणि सन्न्यस्याध्यात्मचेतसा"
उल्लेखाः - > गीता० ३-३०
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सन्न्यासः,
पुं,
 (सं + नि + अस् + घञ् ।) जटा-मांसी । इति शब्दचन्द्रिका ॥
काम्यकर्म्मणांन्यासः । यथा, --“काम्यानां कर्म्मणां न्यासं सन्न्यासं कवयो विदुःसर्व्वकर्म्मफलत्यागं प्राहुस्त्यागं विचक्षणाः ॥
”इति श्रीभगवद्गीतायाम् १८ अध्यायः ॥
अपि च ।“सन्न्यासः कर्म्मणां न्यासः कृतानामकृतेः सहाकुशलाकुशलाभ्यान्तु प्रहाणं न्यास उच्यते ॥
”इति मात्स्ये १२० अध्यायः ॥
* ॥
चतुर्थाश्रमः । तदाश्रमधर्म्मा यथा, --“सर्व्वसङ्गपरित्यागो ब्रह्मचर्य्यसमन्वितः ।जितेन्द्रियत्वमावासे नैकस्मिन् वसतिश्चिरम् ॥
अनारम्भस्तथाहारे भिक्षा विप्रे ह्यनिन्दिते ।आत्मज्ञानविवेकश्च तथा ह्यात्मावबोधनम् ॥
चतुर्थे चाश्रमे धर्म्मो ह्यस्माभिस्ते प्रकीर्त्तितः ॥
”इति वामने १४ अध्यायः ॥
* ॥
तदाश्रमकालादि यथा, --“एवं वनाश्रमे स्थित्वा तृतीयं भागमायुषः ।चतुर्थमायुषो भागं सन्न्यासेन नयेत् क्रमात् ॥
अग्नीनात्मनि संस्थाप्य द्विजः प्रव्रजितो भवेत् ।योगाभ्यासरतः शान्तो ब्रह्मविद्यापरायणः ॥
यदा मनसि सम्पन्नं वैतृष्णं सर्व्ववस्तुषु ।तदा सन्न्यासमि च्छेत्तु पतितः स्याद्विपर्य्यये ॥
प्राजापत्यान्निरूप्येष्टिमाग्नेयीमथवा पुनः ।दान्तः पक्वकषायोऽसौ ब्रह्माश्रममुपाश्रयेत् ॥
”इति कौर्म्मे उपविभागे २७ अध्यायः ॥
* ॥
कलौ क्षत्त्रियबैश्ययोः सन्न्यासनिषेधो यथा, --“अश्वमेधं गवालम्भं सन्न्यासं पलपैतृकम् ।देवरेण सुतोत्पत्तिं कलौ पञ्च विवर्ज्जयेत् ॥
”इति कलौ सन्न्यासनिषेधकं क्षत्त्रियवैश्य विष-यकम् इति मलमासतत्त्वम् ॥
सर्न्न्यासप्रति-षेधश्च कलौ क्षत्त्रविशीर्भवेत् । इति मलमास-तत्त्वप्रतिज्ञायां श्रीरघुनन्दनभट्टाचार्य्यः ॥
* ॥
चैत्रमासे सन्न्यासकरणप्रमाणं यथा, --“चैत्रे शिवोत्सवं कुर्य्यात् नृत्यगीतमहोत्सवेः ।स्नायात् त्रिसन्ध्यं रात्रौ च हविष्याशी जिते-न्द्रियः ।शिवस्वरूपतां याति शिवप्रीतिकरः परः ॥
क्षत्त्रियादिषु यो मर्त्यो देहं संपीड्य भक्तितः ।अश्वमेधफलं तस्य जायते च पदे पदे ॥
सर्व्वकर्म्मपरित्यागी शिवोत्सवपरायणः ।भक्तैर्ज्जागरणं कुर्य्याद्रात्रौ नृत्यकुतूहलैः ॥
नानाविधैर्म्महावाद्यैन्नृत्यैश्च विविधैरपि ।नानावेशधरैर्न्नृत्यैः प्रीयते शङ्करप्रभुः ॥
किमलभ्यं भगवति प्रसन्ने नीललोहिते ।तस्मात् सर्व्वप्रयत्नेन तोषणीयो महेश्वरः ॥
शङ्खवाद्यं शङ्खतोयं वर्ज्जयेत शिवसन्निधौ ।ग्रामाद्वहिरिमं शम्भोरुत्सवं कारयेन्मुदा ।उपोष्य हुत्वा संक्रान्त्यां व्रतमेतत् समापयेत् ॥
”इति बृहद्धर्म्मपुराणे उत्तरखण्डे ९ अध्यायः ॥