| YouTube Channel

सन्न्यास (sannyAsa)

 
शब्दसागरः
English
सन्न्यास
m.
 (-सः)
1. Abandonment of all worldly affections and possess-
ions.
2. Abandonment in general.
3. Deposit, trust, or relinquish-
ment to.
4. Sudden death.
5. A stake in game.
6. Indian spike-
nard.
E.
 सम् and नि before अस् to throw, to cast off, and घञ्
aff.
Capeller Eng
English
संन्यास
m.
 deposit, trust, stake (at a play)
convention, agreement
relinquishment, resignation, abandonment of the
world.
Yates
English
सन्न्या-स (सः) 1.
m.
 Indian spikenard
abandonment of the world
de-
posit
sudden death.
Wilson
English
सन्न्यास
m.
 (-सः)
1 Abandonment of all worldly affections and possessions.
2 Abandonment in general.
3 Deposit, trust, or relinquishment to.
5 Sudden death.
6 Indian spikenard.
E.
 सम् and नि before अस to throw, to cast off, and घञ्
aff.
Apte 1890
English
संन्यासः 1 Leaving, abandonment.
2 Complete renunciation of the world and its possessions and attachments, abandonment of temporal concerns
काम्यानां कर्मणां त्यागं संन्यासं कवयो विदुः
Bg. 6. 2, 18. 2
Ms. 1. 114
5. 108.
3 A deposit, trust.
4 A stake or wager in a game.
5 Giving up the body, death.
6 Indian spikenard.
Monier Williams Cologne
English
सं-न्यास
m.
 (ifc. f(आ). ) putting or throwing down, laying aside, resignation, abandonment of (gen. or comp. ),
MBh.
R.
Sarvad.
renunciation of the world, profession of asceticism,
Mn.
MBh.
&c.
abstinence from food,
L.
giving up the body, sudden death,
W.
complete exhaustion,
Suśr.
deposit, trust,
R.
Mṛcch.
compact, agreement,
Kathās.
stake, wager,
MBh.
Indian spikenard,
L.
Monier Williams 1872
English
सन्-न्यास, अस्, m. deposit, trust
stake, wager
relinquishment, resignation, abandonment, profession
of asceticism, abandonment of the world
giving up
the body, sudden death
Indian spikenard.
—सन्-
न्यास-ग्रहण, अम्, n. assuming or practising
asceticism.
—सन्न्यास-ग्रहण-पद्धति, इस्, f.,
N. of a short treatise on the duties of ascetics by
Śaṅkarācārya.
—सन्न्यास-धर्म, अस्, m. the
duty of giving up worldly concerns, asceticism.
—सन्न्यास-धर्म-सङ्ग्रह, अस्, m., N. of a
short treatise on the duties of ascetics.
—सन्न्यासो-
पनिषद् (°स-उप्°), त्, f., N. of an Upaniṣad
belonging to the Atharva-veda.
Benfey
English
संन्यास संन्यास, i. e. सम्-नि- 2. अस् +
अ,
m.
1. Abandonment.
2. Abandon-
ment of all worldly affections and pos-
sessions, and fixing one's mind only on
the Supreme Spirit, Man. 1, 114
5,
108.
3. Deposit, trust.
4. Stake (in
game), Nal. 26, 5.
5. Sudden death.
6. Indian spikenard.
Apte Hindi
Hindi
सन्न्यासः
पुं*
 - सम् + नि + अस् + घञ्
"छोड़ना, त्याग करना"
सन्न्यासः
पुं*
 - सम् + नि + अस् + घञ्
"सांसारिक विषयों तथा अनुरागों से पूर्ण वैराग्य, सांसारिक वासनाओं का परित्याग"
सन्न्यासः
पुं*
 - सम् + नि + अस् + घञ्
"धरोहर, निक्षेप"
सन्न्यासः
पुं*
 - सम् + नि + अस् + घञ्
खेल में शर्त लगाना
सन्न्यासः
पुं*
 - सम् + नि + अस् + घञ्
"शरीर त्यागना, मृत्यु"
सन्न्यासः
पुं*
 - सम् + नि + अस् + घञ्
"जटामांसी, बालछड़"
सन्न्यासः
पुं*
 - सम्+नि+अस्+घञ्
"ठहराव, करार"
L R Vaidya
English
saMnyAsa {% m. %} 1. Abandonment
2. abandoning all worldly affections and possessions and fixing the mind on the supreme being, M.i.114, 108
3. deposit, trust
4. a stake in game
5. giving up the body, death
6. Indian spikenard.
Bopp
Latin
सन्न्यास m. (a r. अस् deponere c. नि praef. सम् s. अ)
1) abdicatio, renuntiatio. BH. 5. 1. 6. 2. 18. 1.
2) quod
ponitur in ludo. N. 26. 5.
पुराणम्
English
सन्यास / SANYĀSA (sannyāsa) One of the four stages of Brahminical life. The four stages are brahmacarya (Religious student), Gārhasthya (householder), vānaprastha (Forest-dweller) and sannyāsa (hermit or sage). (For further details see under āśrama).
Duties of a hermit. manu has ordained that one should perform sannyāsa (renunciation) at the fourth stage of life renouncing every tie with the world. After becoming a hermit he should travel daily alone. He should enter villages only for food. He should have renounced wealth. He should not acquire any wealth. He should be a sage filled with knowledge. He should have a skull as the pot for taking alms. He should sleep under trees. He should wear poor cloth and should be solitary. He should consider everybody as equal. Having become a hermit he should not delight in death or life.
A hermit should put every step looking straight down to the earth. He should drink water filtered by cloth. Words and deeds should be pure and true. The shells of water-gourd (pumpkin), wooden pots and earthen pots are the Vaiṣṇava sign of hermits. A hermit should beg for food daily from houses where no smoke comes out, where pestle is placed and where there is no charcoal, and after all have taken food and the pot for preparing food is placed upside down.
It is said that the food got by hermits by begging is of five types. They are Mādhūkara (collected alms), asaṁkḷpta (unlimited), Prākpraṇīta (prepared much earlier), Ayācitam (got by not begging) and tātkālika (for the time being). In whichever stage of life he may be, he should be staunch in that stage and should perform the duties with honesty.
If by ignorance a hermit engaged himself in killing animals by day or night, to remove the impurity and get purity, he should bathe and perform six prāṇāyāmas (restraints of the breath) daily. The hermit should discard his body made of five elements.
The signs of duty are, resolution, forbearance, selfrestraint, not robbing, cleansing, control of sense-organs, modesty, knowledge, truth, not resorting to anger, and so on. Hermits are of four grades, such as Kuṭīcaka, Bahūdaka, haṁsa and Paramahaṁsa, the last-mentioned being the noblest grade. The hermit who wears one or three daṇḍas (rod) will be freed from ties of birth and death.
The five Yamas or restraints are not killing (ahiṁsā), truth, not stealing, celibacy and not receiving. The five Niyamas or religious duties are cleansing, joy or contentedness, penance, self-study and meditation on God. The sitting postures suitable for hermits are Padmāsana etc. (agni purāṇa, Chapter 161).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सन्न्यासः,
पुं,
 (सं + नि + अस् + घञ् ।) जटा-मांसी । इति शब्दचन्द्रिका ॥
काम्यकर्म्मणांन्यासः । यथा, --“काम्यानां कर्म्मणां न्यासं सन्न्यासं कवयो विदुःसर्व्वकर्म्मफलत्यागं प्राहुस्त्यागं विचक्षणाः ॥
”इति श्रीभगवद्गीतायाम् १८ अध्यायः ॥
अपि च ।“सन्न्यासः कर्म्मणां न्यासः कृतानामकृतेः सहाकुशलाकुशलाभ्यान्तु प्रहाणं न्यास उच्यते ॥
”इति मात्स्ये १२० अध्यायः ॥
* ॥
चतुर्थाश्रमः । तदाश्रमधर्म्मा यथा, --“सर्व्वसङ्गपरित्यागो ब्रह्मचर्य्यसमन्वितः ।जितेन्द्रियत्वमावासे नैकस्मिन् वसतिश्चिरम् ॥
अनारम्भस्तथाहारे भिक्षा विप्रे ह्यनिन्दिते ।आत्मज्ञानविवेकश्च तथा ह्यात्मावबोधनम् ॥
चतुर्थे चाश्रमे धर्म्मो ह्यस्माभिस्ते प्रकीर्त्तितः ॥
”इति वामने १४ अध्यायः ॥
* ॥
तदाश्रमकालादि यथा, --“एवं वनाश्रमे स्थित्वा तृतीयं भागमायुषः ।चतुर्थमायुषो भागं सन्न्यासेन नयेत् क्रमात् ॥
अग्नीनात्मनि संस्थाप्य द्विजः प्रव्रजितो भवेत् ।योगाभ्यासरतः शान्तो ब्रह्मविद्यापरायणः ॥
यदा मनसि सम्पन्नं वैतृष्णं सर्व्ववस्तुषु ।तदा सन्न्यासमि च्छेत्तु पतितः स्याद्विपर्य्यये ॥
प्राजापत्यान्निरूप्येष्टिमाग्नेयीमथवा पुनः ।दान्तः पक्वकषायोऽसौ ब्रह्माश्रममुपाश्रयेत् ॥
”इति कौर्म्मे उपविभागे २७ अध्यायः ॥
* ॥
कलौ क्षत्त्रियबैश्ययोः सन्न्यासनिषेधो यथा, --“अश्वमेधं गवालम्भं सन्न्यासं पलपैतृकम् ।देवरेण सुतोत्पत्तिं कलौ पञ्च विवर्ज्जयेत् ॥
”इति कलौ सन्न्यासनिषेधकं क्षत्त्रियवैश्य विष-यकम् इति मलमासतत्त्वम् ॥
सर्न्न्यासप्रति-षेधश्च कलौ क्षत्त्रविशीर्भवेत् । इति मलमास-तत्त्वप्रतिज्ञायां श्रीरघुनन्दनभट्टाचार्य्यः ॥
* ॥
चैत्रमासे सन्न्यासकरणप्रमाणं यथा, --“चैत्रे शिवोत्सवं कुर्य्यात् नृत्यगीतमहोत्सवेः ।स्नायात् त्रिसन्ध्यं रात्रौ च हविष्याशी जिते-न्द्रियः ।शिवस्वरूपतां याति शिवप्रीतिकरः परः ॥
क्षत्त्रियादिषु यो मर्त्यो देहं संपीड्य भक्तितः ।अश्वमेधफलं तस्य जायते च पदे पदे ॥
सर्व्वकर्म्मपरित्यागी शिवोत्सवपरायणः ।भक्तैर्ज्जागरणं कुर्य्याद्रात्रौ नृत्यकुतूहलैः ॥
नानाविधैर्म्महावाद्यैन्नृत्यैश्च विविधैरपि ।नानावेशधरैर्न्नृत्यैः प्रीयते शङ्करप्रभुः ॥
किमलभ्यं भगवति प्रसन्ने नीललोहिते ।तस्मात् सर्व्वप्रयत्नेन तोषणीयो महेश्वरः ॥
शङ्खवाद्यं शङ्खतोयं वर्ज्जयेत शिवसन्निधौ ।ग्रामाद्वहिरिमं शम्भोरुत्सवं कारयेन्मुदा ।उपोष्य हुत्वा संक्रान्त्यां व्रतमेतत् समापयेत् ॥
”इति बृहद्धर्म्मपुराणे उत्तरखण्डे ९ अध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
सन्न्यास
पु०
 सम् + नि + अस--घञ् । “काम्यानां कर्मणां त्यागंसन्न्यासं कवयोविटुः” गीतोक्ते विहितकर्मणां विधानेन१ सम्यक्त्यागे २ तदुपयोगिचतुर्थाश्रमे आश्रमशब्दे ८४२पृ० दृश्यम् । ३ चैत्रे मासि क्षत्रियादिकर्त्तव्ये पुराणप्र-सिद्धे शिवव्रतभेदे च । “चैत्रे शिवोत्सवं कुर्य्यात् नृत्य-गीतमहोत्सवैः । स्नायात् त्रिसन्ध्यं रात्री च हवि-ष्याशी जितेन्द्रियः । शिवस्वरूपतां याति शिवप्रीति-करः परः । क्षत्रियादिषु यो मर्त्यो देहं संपीद्ध्य भक्तितः ।अश्वमेधफलं तस्य जायते च पदे पदे । सर्वकर्मवरित्यागीशिवोत्सवपरायणः । भक्तैर्जागरणं कुर्य्याद्रात्रौ नृत्य-कुतूहलेः । नानाविधैर्महावाद्यैर्नृत्यैश्च विविधैरपि ।नानावेशधरैर्नृत्यैः प्रीयते शङ्करः प्रभुः । किमलभ्यंभगवति प्रसन्ने नीललोहिते । तस्यात् सर्वप्रयत्नेनतोषणीयो महेश्वरः । शङ्खवाद्यं शङ्खतोयं वजंयेत्शिवसन्निधौ । ग्रामाद्बहिरिमं शम्भारुत्सवं कारये-न्मुदा । उपोष्य हुत्वा संक्रान्त्यां व्रतमेतत् समापयेत्”वृहद्धर्मपु० उत्तरख० ४ अ० । ४ जटामांस्यां शब्दच० ।
Capeller
German
संन्यास
m.
 das Niederlegen, Aufgeben,
Entsagung, bes. der Welt
das Niedergelegte,
Depositum, anvertrautes Gut,
Einsatz beim Spiel.
Stchoupak
French
सं-न्यास-
m.
 abandon, renoncement (not. au monde), vie érémitique
dépôt, gage, mise (au jeu)
-इन्- ag. qui abandonne, qui renonce, not.
qui a renoncé au monde et embrassé la vie érémitique, ascète, Brâhmane
dans son 4° Āśrama, mendiant religieux.