सन्निकर्ष (sannikarSa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 सन्निकर्ष mf.  (-र्षः-र्षा)
	 1. Proximity,  nearness.
	 2. Bring or drawing near.
3. Connection,  relation. 
	 4. Connection of an organ of sense with
its object,  (in Nyāya philosophy.)
 E.
  सम् together,  नि before कृष् to
attract,  aff.
   अच्,  fem.  aff.
   टाप्,  or घञ् aff.
  

Capeller Eng

English

 संनिकर्ष m.
  drawing together or near,  approach
contact with,  relation to (—°)
 nearness,  proximity.

Yates

English

 सन्नि-कर्ष (र्षः-र्षा) 1.
m.
  f.
  Proximity.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

सन्निकर्ष 	-	 sannikarSa 	-	 m.
  	-	  vicinity
सन्निकर्ष 	-	 sannikarSa 	-	 m.
  	-	  proximity

Wilson

English

 सन्निकर्ष
mf.  (-र्षः-र्षा) Proximity,  nearness.
E.
  सम् together,  नि before कृष to attract,  aff.
   अच्,  fem. 
टाप्.

Apte 1890

English

 संनिकर्षः 1 Drawing near,  bringing near. 
2 Vicinity,  proximity
 presence
 उत्कंठते च युष्मत्संनिकर्षस्य U. 6
 Ku. 3. 74
 R. 7. 8,  6. 20. 
3 Connection,  relation. 
4 (In Nyāya phil.) Connection of an organ of sense (इंद्रिय) with its object (विषय)
 this is of six kinds. 

Monier Williams Cologne

English

 सं-निकर्ष m.
  drawing near or together,  approximation,  close contact,  nearness,  neighbourhood,  proximity,  vicinity (ए,  ‘in the vicinity of,  near’,  with gen.
   or comp. 
 आत्,  ‘from the neighbourhood or proximity of’),  Nir.
 
 GṛŚrS.
  
 MBh.
   &c.
   (-ता f.
 ,  Kusum.
  )

 connection with,  relation to,  (in phil.
 ) the connection of an Indriya or organ of sense with its Viṣaya or object (this accord.
  to the Nyāya,  is the source of ज्ञान,  and is of two kinds,  1. लौकिक,  which is sixfold,  2. अ-लौकिक,  which is threefold,  MW.
  ),  Śaṃk.
 
 Sarvad.
 

 a receptacle,  repository,  BhP.
  

 सं-निकर्ष mfn.
   near,  at hand,  Hariv.
 

Monier Williams 1872

English

 सन्-निकर्ष,  अस्,  m. bringing or drawing near, 
nearness,  proximity,  vicinity,  presence
 connection, 
relation
 connection of an Indriya or organ of sense
with its Viṣaya or object,  (this is the source of
Jñāna according to the Nyāya phil.,  and is of two
kinds,  1. Laukika,  which is sixfold,  and 2. A-laukika, 
which is threefold.)

Benfey

English

 संनिकर्ष संनिकर्ष,  i. e. सम्-नि
-कृष् + अ,  m.
 
 1. Connection,  rela-
tion,  Bhāṣāp. 62,  131.
 2. Nearness, 
proximity,  Utt. Rāmac. 151,  11
 Pañc.
i. d. 157.

Apte Hindi

Hindi

सन्निकर्षः
पुं*
  - सम् + नि + कृष् + घञ्
"निकट खींचना,  समीप लाना"

सन्निकर्षः
पुं*
  - सम् + नि + कृष् + घञ्
"पड़ोस,  सामीप्य,  उपस्थित"

सन्निकर्षः
पुं*
  - सम् + नि + कृष् + घञ्
"संबंध,  रिश्तेदारी"

सन्निकर्षः
पुं*
  - सम् + नि + कृष् + घञ्
इंद्रिय का विषय से संबंध

सन्निकर्षः
पुं*
  - सम्+नि+कृष्+घञ्
आधुनिक विषय या विचार

L R Vaidya

English

 sannikarza {% m. %} 1. Bringing or drawing near
proximity,  presence,  स्त्रीसन्निकर्षं परिहर्तुमिच्छन् K.S.iii.7,  R.vii.84
connection,  relation
connection of an organ of sense with its object (in Nyāya philosophy).

Bopp

Latin

 सन्निकर्ष m. (r. कृष् c. नि praef. सम् s. अ) propinquitas.
HIT. 8. 9.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
पार्श्वं समीपं सविधं ससीमाभ्याशं सवेशान्तिकसंनिकर्षः ।
सदेशमभ्यग्रसनीडसंनिधानान्युपान्तं निकटोपकण्ठे ॥ १४५० ॥
संनिकृष्टसमर्यादाभ्यर्णान्यासन्नसंनिधी ।
-wordlist-
 
पार्श्व (क्ली),  समीप (क्ली),  सविध (क्ली),  ससीम (क्ली),  अभ्याश (क्ली),  सवेश (पुं),  अन्तिक (क्ली),  सन्निकर्ष (पुं),  सदेश (क्ली),  अभ्यग्र (क्ली),  सनीड (क्ली),  सन्निधान (क्ली),  उपान्त (क्ली),  निकट (पुंक्ली),  उपकण्ठ (क्ली),  सन्निकृष्ट (क्ली),  समर्याद (क्ली),  अभ्यर्ण (क्ली),  आसन्न (क्ली),  सन्निधि (पुं)

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 सन्निकर्षः,  पुं,
   (सं + नि + कृष + घञ् ।) सान्नि-ध्यम् । तत्पर्य्यायः । पार्श्वम् २ समीपम् ३ सवि-धम् ४ समीपाभ्यासम् ५ सवेशः ६ अन्तिकः ७सदेशम् ८ अभ्यग्रम् ९ सनीडम् १० सन्नि-धानम् ११ उपान्तम् १२ निकटम् १३ उप-कण्ठम् १४ सन्निकृष्टम् १५ समर्य्यादम् १६अभ्यर्णम् १७ आसन्नः १८ सन्निधिः १९ । इतिहेमचन्द्रः (यथा,  कुमारे । ३ । ७४ ।“स्त्रीसन्निकषं परिहर्त्तुमिच्छन्अन्तर्दधे भूतपतिः सभूतः ॥
”)न्यायमते विषयेन्द्रियसम्बन्धः । स च ज्ञानस्यकारणम् । स तु द्विविधः । लौकिकसन्निकर्षःअलौकिकसन्निकर्षश्च । लौकिकसन्निकर्षश्च षड्-विधः । इन्द्रियसंयोगः १ इन्द्रियसंयुक्तसमवायः२ इन्द्रियसंयुक्तसमवेतसमवायः ३ श्रोत्रादि-समवायः ४ श्रोत्रादिसमवेतसमवायः ५ तदादि-विशेषणता ६ ॥
 अलीकिकसन्निकर्षस्तु त्रिविधः ।सामान्यलक्षणा १ ज्ञानलक्षणा २ योगजः ३ ।यथा,  --“महत्त्वं षड्विधे हेतुरिन्द्रिथं करणं मतम ।विषयेन्द्रियसम्बन्धो व्यापारः सोऽपि षड्विधःद्रव्यग्रहस्तु संयोगात् संयुक्तसमवायतः ।द्रव्येषु समवेतानां तथा तत्समवायतः ॥
तत्रापि समवेतानां शब्दस्य ससवायतः ।तद्वृत्तीनां सममेतसमवायेन तद्ग्रहः ॥
विशेषणतया तद्वदभावानां ग्रहो भवेत् ।यदि स्यादुपलभ्येतेत्येवं यत्र प्रसज्यते ॥
प्रत्यक्षं समवायस्य विशेषणतया भवेत् ।अलौकिकः सन्निकर्षस्त्रिविधः परिकीर्त्तितः ॥
सामान्यलक्षणा ज्ञानलक्षणा योगजस्तथा ।आसत्तिराश्रयाणान्तु सासान्यज्ञानमिष्यते ॥
तदिन्द्रियजतद्धर्म्मबोधसामग्य्र पेक्ष्यते ।विषयी यस्य तस्यैव व्यापारो ज्ञानलक्षणः ॥
योगजो द्विविधः प्रोक्तो यक्तयुञ्जानभेदतः ।युक्तस्य सर्व्वदा भानं चिन्तासहकृतोऽपरः ॥
”इति भाषापरिच्छेदः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 सन्निकर्ष पु०
  सम् + नि--कृष--घञ् । १ सान्निध्ये हमच०“सद्वृत्तसन्निकर्षो हि क्षणार्द्धमपि शस्यतांइति पुराणम्न्यायमते २ विषयेन्द्रियसम्बन्धे ज्ञानलक्षणासामान्यलक्षणा-योगजधर्मविशेषात्मके ३ अलौकिकप्रत्यक्षसाधने उपायभेदेच । “इन्द्रियार्थसन्निकर्षोत्पन्नं ज्ञानं प्रत्यक्षम्” गी०सू० । सन्निकर्षो दिविधः लौकिकालौकिकभेदात् लौकि-कोऽपि षड्विधः अलौकिकस्तु त्रिविधः यथोक्तं भाषाप्र०“महत्त्वं षड्विधे हेतुरिन्द्रियं करणं मतम् । विषयेन्द्रियसम्बन्धा व्यापारः सोऽपि षड्विधः । द्रव्यग्रहस्तुसंयोगात् १ संयुक्तसमवायतः २ । द्रव्येषु समवेतानां,  तथातत्समवायतः ३ । तत्रापि समवेतानां,  शब्दस्य समवायतः ४ ।तद्वृत्तीनां समवेतसमवायेन ५ तु ग्रहः । विशेषणतया ६तद्वदभावानां ग्रहो भवेत् । यदि स्यादुपलभ्येतेत्येवं यत्रप्रसज्यते । प्रत्यक्षं समवायस्य विशेषेणतया भवेत् ।अलौकिकः सन्निकर्षस्त्रिविधः परिकीर्त्तितः । सामान्य-लक्षणा १ ज्ञानलक्षणा २ योगज ३ स्तथा” भाषा० “यद्यपिविशेषणता नानाविधा तथाहि भूतलादौ घटाभावःसंयुक्तविशेषणतया गृह्यते संख्यादौ रूपाद्यभावः संयुक्त-समवेतसमवेतविशेषणतया,  शब्दाभावः केवलश्रोत्राव-च्छिन्नविशेषणतया,  कादौ खत्वाद्यभावः श्रीत्रावच्छिन्न-समवेतविशेषणतया । एवं कत्वावच्छिन्नाभावे खत्वा-भावादिकं विशेषणविशेषणतया । एवं घटाभावादौ पटा-द्यभावः संयुक्तविशेषणविशेषणतया । एवमन्यदप्यूह्यंतथापि विशेषणतात्वरूपेणैकैव सा गण्यते अन्यथा षोढासन्निकर्ष इति प्राचां प्रवादो व्याहन्यतेति” सि० मु० ।

Capeller

German

 संनिकर्ष m.
  Zusammenrückung,  Nähe,  Beziehung
zu (—°).

Burnouf

French

 सन्निकर्ष सन्निकर्ष m.
  proximité.
सन्निकर्षामि (कृष्) réunir,  rassembler.
सन्निकर्षन n.
  proximité.
		 Approximation. 

Stchoupak

French

 सं-निकर्ष-
 m.
  fait de tirer l'un vers l'autre,  de rapprocher 
proximité,  contact étroit 
 réceptacle,  dépôt 
 (philos.) relation entre
l'organe et l'objet du sens 
 a. proche,  rapproché 
 -अम् (aller,  etc.) près
de 
 -आत् (venir,  etc.) d'auprès de 
 -ए à proximité de (gén. ) 
-ण- nt. contact étroit.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.