| YouTube Channel

सन्धानं (sandhAnaM)

 
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सन्धानं,
क्ली,
 (सन्धीयते यदिति । सं + धा + ल्युट् ।)मद्यसज्जीकरणम् । इति नयनानन्दः ॥
तत्-पर्य्यायः । अभिषवः २ । इत्यमरः ॥
सन्धानी ३सन्धिका ४ । इति शब्दरत्नावली ॥
सन्धीयतेसन्धानं वंशाङ्कुरफलादीन् बहुकालं सन्धाय, यत् क्रियते । इति भरतः ॥
सङ्घट्टनम् । इतिमेदिनी ॥
(यथा, कुमारे । ५ । २७ ।“मुखेन सा पद्मसुगन्धिना निशिप्रवेपमानाधरपत्रशोभिना ।तुषारवृष्टिक्षतपद्मसम्पदांसरोजसन्धानमिवाकरोदपाम् ॥
”)काञ्जिकम् । इति हलायुधः ॥
मदिरा । अव-दंशः । सौराष्ट्रम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
धनुषि बाणयोजनम् । यथा, --“तदाशु कृतसन्धानं प्रतिसंहर शायकम् ।आर्त्तत्राणाय वः शस्त्रं न प्रहर्त्तुमनागसि ॥
”इत्यभिज्ञानशकुन्तलायाम् १ अङ्कः ॥
अन्वेषणम् । इति लोकप्रसिद्धम् ॥
(सन्धिः ।यथा महाभारते । ५ । १० । ३३ ।“एवं कृते तु सन्धाने वृत्रः प्रमुदितोऽभवत् ।यत्तः समभवच्चापि शक्रो हर्षसमन्वितः ॥
”)सन्दधातीति । सं + धा + ल्युः । धारके, त्रि ।यथा, सुश्रुते । १ । ४५ ।“मधु तु मधुरं कषायानुरसं * * हृद्यं सन्धानंशोधनं रोपणमिति ॥
”)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“शुच्य अभिषवे”@} 2 ‘अभिषवः-द्रवेणाद्रवणम्, परिवासनम्’ इति स्वामी।
‘--स्नानम्’ इति चान्द्राः।
‘शुच्यी--’ इति क्षीरस्वामी।
‘चुच्यी--’ इति दुर्गसम्मतः पाठः।
‘चुच्य’ इत्यपि पठति मैत्रेयः।
“अवयवानां शिथिलीकरणं, सुरायाः सन्धानं वाऽभिषवः
यथा ‘सोममभिषुणोत्यृजीषमभिषुणोति’ इति।
सुराप्रकरणे च ‘सन्धानं स्यादभिषवः’ इति” माधवः।
‘अभिषवः = निष्पीड- नस्नपनसुरासन्धानस्नानादिः’ इति धातुकाव्यव्याख्या 3।
शुच्यकः-च्यिका, शुच्यकः-च्यिका, शुशुच्यिषकः-षिका, शोशुच्यकः-च्यिका
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकचुच्यतिवत् 4 ऊह्यानि।
5 शुक्तिः, 6 प्रशुच्य।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१७२६)
02
=>
 (१-भ्वादिः-५१३। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (१-६६)
04
=>
 (५३४)
05
=>
 [[१। अत्र ‘लोपो व्योर्वलि’ (६-१-६६) इति वलिलोपे ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इत्यादिना इण्निषेधे, कुत्वे च रूपम्।]]
06
=>
 [[आ। ‘प्रशुच्य सोमं कृतहर्यतैर्नुतं समालितं फुल्लसरोजमालया।।’ धा। का। १-६६।]]