| YouTube Channel

सन् (san)

 
Capeller Eng
English
सन् सनो॑ति (स॑नति),
pp.
 सात॑ win, conquer,
acquire
receive as a present, possess, enjoy
win for another, procure,
grant,
bestow.
D.
 सि॑षासति wish to acquire, strive after
wish
to present or bestow. — आ win. प्र
M.
 win = be successful. सम्
gain, acquire. — Cf. अभि॑षात.
Apte
English
सन् [san], 1
P.
 , 8
U.
 (सनति, सनोति, सनुते, सात
pass.
 सन्यते, सायते
desid.
 सिसनिषति
सिषासति)
To love, like.
To worship, honour.
To acquire, obtain.
To receive graciously.
To honour with gifts, give, bestow, distribute.
Apte 1890
English
सन् {c1c} P.
{c8c} U. (सनति, सनोति, सनुते, सात
pass. सन्यते, सायते
desid. सिसनिषति, सिषासति) 1 To love, like.
2 To worship, honour.
3 To acquire, obtain.
4 To receive graciously.
5 To honor with gifts, give, bestow, distribute.
Monier Williams Cologne
English
सन् a in comp. for सत्.
1. सन्
cl.
 1.
P.
 ,
cl.
 8. Ā.
P.
 (Dhātup. xiii, 21
xxx, 2) स॑नति, °ते or सनो॑ति, सनुते (Ā. rare and only in non-conjugational tenses
pf. ससा॑न,
RV.
p.
 ससव॑स्, ib.
f.
 ससनु॑षी,
Br.
ससनिवस् or सेनिवस्
Gr.
सेने, ib.
aor.
 असानिषम् [Subj. सनिषत् Ā. सनिषास्महे, स॑निषन्त]
RV.
Impv.
 स॑निषन्तु,
SV.
सेषम्, सेत्,
MaitrS.
Br.
असात
Gr.
Prec. सन्यात्, सायात्, ib.
fut. सनिता, ib.
सनिष्य॑ति,
RV.
Br.
inf.
 सनितुम्
Gr.
 ),
to gain, acquire, obtain as a gift, possess, enjoy,
RV.
AV.
Br.
ŚrS.
to gain for another, procure, bestow, give, distribute,
RV.
(Ā.) to be successful, be granted or fulfilled, ib. :
Pass.
 सन्यते or सायते,
Pāṇ.
 vi, 4, 43 :
Caus.
 सानयति (aor. असीषणत्)
Gr.
 :
Desid.
 of
Caus.
 सिसानयिषति, ib. :
Desid.
 सिसनिषति (Gr. ) or सि॑षासति (? सीषती,
AV.
 iv, 38, 2), to wish to acquire or obtain,
RV.
TS.
AV.
to wish to procure or bestow,
RV.
AV.
 :
Intens.
 संसन्यते, सासायते, संसन्ति (Gr. ), to gain or acquire repeatedly (only 3.
pl.
 सनिष्णत,
RV.
 i, 131, 5).
2. सन् in गो-ष॑न्, q.v.
3. सन् (in
gram.
 ) a technical term for the syllable स or sign of the desiderative.
4. सन्
N.
 of an era (current in Bengal and reckoned from 593
A.
 D.),
RTL.
 433.
Monier Williams 1872
English
सन् 1. सन्, cl. 1. P., 8. P. A. सनति,
सनोति, सनुते (Ved. सनिष्णत = सम्-
भजन्ते, Ṛg-veda 1. 131, 5), ससान, सनितुम्,
to love, like, worship, honour
to obtain through
love or worship, obtain, acquire, gain
to receive
graciously
to honour with gifts, give, bestow, dis-
pense, distribute: Pass. सन्यते or सायते (Pāṇ. VI.
4, 43), to be loved, &c.: Caus. सानयति, -यितुम्,
Aor. असीषणत्: Desid. सिसनिषति, सिषासति, to
be eager to worship or honour
to wish to obtain,
desire, strive for
to wish to bestow or give: Intens.
संसन्यते, सासायते, संसन्ति।
सन् 2. सन्, (in grammar) a technical term
for the syllable स or sign of the desiderative.
Macdonell
English
सन् SAN, Ⅴ. P. sanóti, (V.) gain, acquire, 🞄obtain as a gift
possess
bestow
Ā. 🞄(very rare) be fulfilled: pf. pt. sasavás, having 🞄obtained, possessing, enjoying
pp. sātá, 🞄gained, obtained
des. siṣāsati, (V.) wish 🞄to gain or obtain
(wish to) bestow. abhi, 🞄pp. -ṣāta, gained (RV.).
सन् sa-n, desiderative suffix sa.
Benfey
English
सन् सन्, i. 1, Par., ii. 8, Par.
Ātm.
1. † To honour.
2. To obtain.
3. To give. Desider. सिषास, To
wish to obtain (aid), Chr. 296, 5. =
Rigv. i. 112, 5.
Hindi
Hindi
जा रहा है तो
Apte Hindi
Hindi
सन्
भ्वा* पर* - -
"प्रेम करना, पसन्द करना"
सन्
भ्वा* पर* - -
"पू्जा करना, सम्मान करना"
सन्
भ्वा* पर* - -
"प्राप्त करना, अधिगत करना"
सन्
भ्वा* पर* - -
अनुग्रह के साथ प्राप्त करना
सन्
भ्वा* पर* - -
"उपहारों से सम्मान करना, देना, प्रदान करना, वितरण करना"
सन्
तना* उभ** - -
"प्रेम करना, पसन्द करना"
सन्
तना* उभ** - -
"पू्जा करना, सम्मान करना"
सन्
तना* उभ** - -
"प्राप्त करना, अधिगत करना"
सन्
तना* उभ** - -
अनुग्रह के साथ प्राप्त करना
सन्
तना* उभ** - -
"उपहारों से सम्मान करना, देना, प्रदान करना, वितरण करना"
L R Vaidya
English
san {% vt. 1P, 8U (pp. सात
pres. सनति, सनोति, सनुते
pass. सन्यते, सायते
desid. सिसनिषति, सिषासति) %} 1. To love, to like
2. to worship, to honour
3. to receive graciously
4. to honour with gifts, to give, to bestow.
Bopp
Latin
सन् 1. P. सनामि (सम्भक्तौ) colere, venerari, amare.
8. P. A. सनोमि सन्वे (दाने) dare. In dial. Vêd. 1.
et 8. adipisci, obtinere. RIGV. 73. 5.: सनेम वाजं समि-
थेष्व् अर्यः «obtineamus in certaminibus cibum inimici»
5. 9.: सनेद् इमं वाजम् इन्द्रः «Indras fruatur hoc ci-
bo»
17. 6.: तयोरिद् अवसा वयं सनेम «eorum au-
xilio nos divitiis fruamur»
100. 19.: अपरिह्वृताः स-
नुयाम वाजम् «non afflicti fruamur cibo».
Indian Epigraphical Glossary
English
san (IA 18), Arabic
a year
an era
sometimes used in
Sanskrit records
in some cases, corrupted to sna.
Kridanta Forms
Sanskrit
सन् (ष꣡नँ꣡ सम्भक्तौ - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = सननम्
अनीयर् = सननीयः - सननीया
ण्वुल् = सानकः - सानिका
तुमुँन् = सनितुम्
तव्य = सनितव्यः - सनितव्या
तृच् = सनिता - सनित्री
क्त्वा = सनित्वा
ल्यप् = प्रसाय / प्रसन्य
क्तवतुँ = सनितवान् - सनितवती
क्त = सनितः - सनिता
शतृँ = सनन् - सनन्ती
अस् (अ꣡सँ꣡ भुवि - अदादिः - सेट्)
ल्युट् = भवनम्
अनीयर् = भवनीयः - भवनीया
ण्वुल् = भावकः - भाविका
तुमुँन् = भवितुम्
तव्य = भवितव्यः - भवितव्या
तृच् = भविता - भवित्री
क्त्वा = भूत्वा
ल्यप् = प्रभूय
क्तवतुँ = भूतवान् - भूतवती
क्त = भूतः - भूता
शतृँ = सन् - सती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 सन्
मूलधातुः:
 षण
धात्वर्थः:
 सम्भक्तौ
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 सनति
धातुः:
 सन्
मूलधातुः:
 षणु
धात्वर्थः:
 दाने
गणः:
 तनादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 सनोति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
 उदित्
Abhyankara Grammar
English
सन् (l)desiderative affix स applied to any root in the sense of desire
e. g. चिकीर्षति, जिहीर्षति, बुभूषति
cf धातोः कर्मणः समानकर्तृकादिदिच्छायां वा P.III. 1.7
(2) applied in specific senses possessed by the root to the roots गुप् , तिज्, कित्, मान्, बध्, दान् and शान्
e.g. जुगुप्सते, तितिक्षते, चिकित्सति, मीमांसते, बीभत्सते, दीदांसते, शीशांसते
cf. P. III. 1. 5 and 6. The roots to which सन् is applied are redupli- cated and the reduplicated form ending with सन् ( स ) is looked upon as a different root from the original one for purposes of con- jugation, which takes, however, conjugational affixes of the same Pada as the original root
cf. सनाद्यन्ता धातवः III. 1.32.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 वास्तविकम्, वास्तविकः, वास्तविकी, वास्तवः, वास्तवी, वास्तवम्, तथ्यः, तथ्यम्, तथ्या, यथार्थः, यथार्थम्, यथार्था, सन्, सत्, सती, सत्यः, सत्यम्, सत्या, प्रकृतः, प्रकृता, प्रकृतम्, अकल्पितः, अकल्पितम्, अकल्पिता
adjective
यद् यथार्थभूतम् अस्ति तद्।
"शशशृङ्गं न वास्तविकः पदार्थः अस्ति।"
Synonyms:
 साधु, भद्र, आर्य, शिष्ट, उत्तम, प्रशस्त, प्रशस्य, शस्त, शस्य, शुभ, कुशल, कल्याण, सन्, सत्तम, श्रेष्ठ, सार, सारवत्, वर, निर्दोष, अदुष्ट
adjective
यः सततकर्तव्यकर्मानुष्ठाता प्रकृताचारशीलः तथा च न्यायपथावलम्बी अस्ति।
"जगति बहवः साधवः जनाः सन्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सन्,
पुं,
 व्याकरणीयप्रत्ययविशेषः । तत्सूत्रादियथा । सन्निच्छायाम् । धोः परः सन् स्यादि-च्छायाम् । अत्तु मिच्छति जिघत्सति । इतिमुग्धबोधव्याकरणे सनन्तपादः ॥
* ॥
प्रथमैक-वचनान्तपुंलिङ्गसच्छब्दरूपोऽप्येवम् । तदुदा-हरणम् । यथा, --“रामं नमति सानन्दं धर्म्मानभिनिविश्य सन् ॥
”इति तत्रैव कारकपादः ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अक कुटिलायां गतौ”@} 2 घटादिः मित्।
‘इदितस्त्वङ्कते तत्र कुटिलायां गतावकेत्।’ 3 इति देवः।
णिच्- सन्- ण्वुल् आककः--किका, 4 अककः--किका, अचिकिष 5 कः--षिका
तृच् 6 अकिता-त्री, अकयिता-त्री, अचिकिषिता-त्री
शता अकन्-न्ती, अकयन्-न्ती, अचिकिषन्-न्ती
अकिष्यन्-न्ती-ती, अकयिष्यन्-ती-न्ती, अचिकिषिष्यन्-न्ती-ती
शानच् अकयमानः, अकयिष्यमाणः
क्विप् अक्-अकौ अकः
निष्ठा अकितम्- 7 तः, अकितः, अचिकिषितः-तम्-तवान्
अन्ये प्रत्ययाः अकः, अकः, 8 अचिकिषुः, अचिकयिषुः
तव्यः अकितव्यम्, अकयितव्यम्, अचिकिषितव्यम्
अनीयर् अकनीयम्, अकनीयम्, अचिकिषणीयम्
ण्यत् अथवा यत् आक्यम्, अक्यम्, अचिकिष्यम्
खल् ईषदकः-दुरकः-स्वकः
यक् अक्यमानः, अक्यमानः, अचिकिष्यमाणः
घञ् आकः, अकः, अचिकिषः
तुमुन् अकितुम्, अकयितुम्, अचिकिषितुम्
क्तिन् 9 अक्तिः, अकना, अचिकिषा 10, अचिकयिषा
11 ल्युट् अकनम्, अकनम्, अचिकिषणम्
क्त्वा अकित्वा, अकयित्वा, अचिकिषित्वा
ल्यप् समक्य, समकय्य 12, समचिकिष्य
क्त्वाणमुलौ अकित्वा २, आकमाकम्, 13 आकम् २, अकम् २, अकयित्वा २, अचिकिषम् २
अचिकिषित्वा २
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१)
02
=>
 (ई-भ्वादिः-७९२ सकर्मकः-सेट्-परस्मैपदी)
03
=>
 (श्लो ४१)
04
=>
 [[१। ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति णौ उपधाया ह्रस्वः।]]
05
=>
 [[१आ ‘अजादेर्द्वितीयस्य’ (६-१-२) इति द्वितीय- स्यैकाचः द्वित्वम्। ‘कुहोश्चुः’ (७-४-६२) इत्यभ्यासस्य चुत्वम्।]]
06
=>
 (तृन्)
07
=>
 [[आ। ‘असाग्यमास्रं स्थगये कथं वा कगामि किं वा हरयेऽकिताय’ धातु- काव्ये २-८। श्लोकः।]]
08
=>
 [[२। ‘सनाशंसभिक्ष उः’ (३-२-१६८) इति उः प्रत्ययः।]]
09
=>
 [[२आ ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इतीण्णिषेधः।]]
10
=>
 [[३। ‘अ प्रत्ययात्’ (३-३-१०२) इति स्त्रियामकारः प्रत्ययः। टाप्।]]
11
=>
 [पृष्ठम्०००४+ ३५]
12
=>
 [[१। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
13
=>
 [[२। ‘चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम्’ (६-४-९३) इत्युपधाया दीर्घविकल्पः।]]
Capeller
German
सन्, सनो॑ति (स॑नति) erlangen, gewinnen,
besitzen
verleihen, schenken. Partic.
ससवं॑स् gewonnen habend, besitzend,
zum Ziele gelangt, froh des (Instr. 0.
Loc.)
सात॑ gewonnen, erworben. Desid.
सि॑षासति erlangen o. verleihen (wollen).
Grassman
German
√san, √sā (vgl. Fi. 〔173〕). Der Begriff spaltet sich in die zwei: „erlangen“ und „schenken“, und bisweilen, namentlich wo Götter Subject sind, hält es schwer, zwischen beiden zu entscheiden, da nach vedischer Anschauung das Erlangen von Seiten der Götter auch das Schenken zur Folge hat. 1〉 erlangen [A., einmal, {416, 7}, partitiver Gen.]
namentlich 2〉 durch Kampf erlangen, erbeuten, gewinnen [A.]
3〉 etwas [A.] von jemandem [L., Ab.] erlangen, als Geschenk empfangen
4〉 Gutes empfangen (ohne Obj.)
5〉 glücklich zum Ziele gelangen, das Gewünschte erlangen
6〉 jemandem [D., einmal ({1018, 10}) L.] etwas [A.] schenken
7〉 schenken [A.], einmal, {923, 5}, auch in dem Sinne: jemand [A.] schenken, d. h. ihn gesund, lebend herstellen
8〉 Gut schenken, spenden (ohne Obj.).
Das Desid. 1〉 etwas [A.] zu erlangen, zu erbeuten, zu gewinnen wünschen, es erwünschen
2〉 jemand [A.] (für sich) zu gewinnen suchen
3〉 Gut, Beute erlangen wollen (ohne Obj.)
4〉 jemandem [L.] etwas [A.] zu spenden bereit sein
5〉 auch ohne Loc., oder 6〉 ohne jedes Object
7〉 jemandem [D.] etwas [A.] gewähren. — Das Intens. in seine Gewalt bekommen [A.].
Mit prá glücklichen Fortgang haben.
abhí erringen, gewinnen.
Stamm I. sanu (sanv), sanó (sanáv):
-oti 2〉 vā́jam {501, 1}. — 7〉 vīríāṇi {259, 2}.
-óti 1〉 vā́jam {259, 2}. — 2〉 yám (vā́jam) {313, 9}. — 7〉 sahásrā {906, 4}.
-ávatha [Co.] 7〉 pū́ruṣam {923, 5}.
-uyām 1〉 gā́m, áśvam {945, 1}.
-uyāma 1〉 vā́jam {100, 19}
{101, 11}
(suvitám) {974, 1} (SV. sahyāma). — 2〉 vā́jam {541, 5}.
-uyā́ma 1〉 vā́jam {932, 11}. [Page1466]
-uhi 7〉 tám (vā́jam) {690, 8}.
-otu 6〉 vā́jam nas {495, 5}.
-vantu 1〉 vā́jam {122, 12}
vásu {1022, 4}.
Impf. ásanu, ásano (unbetont {268, 10}):
-os 6〉 gómat ṛjíśvani {1018, 10}.
-ot 1〉 óṣadhīs, vánaspátīn {268, 10}.
-van 3〉 tué vāmā́ {534, 1}.
Stamm II. sána:
-as 7〉 vṛṣṭím vā́jam íṣas (Text sá nas) {197, 5}.
-at 1〉 gávyam {126, 3}
paśúm {415, 5}. — 2〉 kṣétram, sū́ryam, apás {100, 18}.
-ema 5〉 {202, 19}
{568, 1}.
-ā (Prāt. 〔462〕. 〔465〕. 〔486〕) 7〉 śrávas {716, 1}
jyótis, súar {716, 2}
dákṣam, krátum {716, 3}
medhā́m, súar {721, 9}.
sana, saná:
-am 3〉 áśvān indroté {677, 17}.
-at 1〉 sū́riam {100, 6}.
-eyam 4〉 {639, 29}.
-éyam 1〉 gā́m áśvam {923, 4}.
-et 7〉 imám vā́jam {5, 9}.
-ema 1〉 rā́dhas {122, 8}
vā́jam {124, 13}
{458, 15}
sahásram {189, 8}.
-éma 1〉 vā́jam {670, 4}
návyas {461, 10}
mádhvas {416, 7}
vā́japastiam {810, 12}
tád {862, 9}. — 2〉 vā́jam {73, 5}.
Impf. ásana (betont nur {893, 10}
{888, 11}):
-am 1〉 ṣaṣṭím sahásrā {666, 22}. _{666, 29}. — 3〉 aśvínos ṛátham {120, 9}
mahás árvantā {645, 24}.
-at 2〉 vā́jam {893, 10}. — 7〉 catvā́ri sahásrā {384, 14}.
-āma 1〉 vā́jam {888, 11}. — 3〉 rátham suṣā́maṇi {645, 22}. — 5〉 {667, 18} (neben ájaiṣma).
-an 4〉 {648, 1} (devā́sas).
Fut. saniṣyá (siehe saniṣy).
Perf. sasan, sasā́n:
-ā́na [3. s.] 1〉 pṛthivī́m dyā́m utá {268, 8}
átyān, sū́ryam, gā́m, bhógam {268, 9}. — 5〉 máryas {265, 7}.
Aor. asānis:
-ṣam 3〉 áśvān dívodāsāt {488, 23}.
Conj. Aor. saniṣa:
-at 2〉 vā́jam {901, 9} (ājaú).
-āmahe 2〉 víśvāni vā́riā {245, 9} (vā́jeṣu).
-anta 5〉 pāyávas {366, 4}
nas dhíyas {791, 1}. — prá nas dhíyas {968, 2}.
Stamm des Desid. síṣāsa:
-asi 1〉 ājím {928, 12}.
-ati 1〉 súar {786, 1}. — 3〉 (sómas) {786, 7}.
-atam 7〉 átraye dhíyas {969, 3}.
siṣāsa:
-asi 5〉 vā́jam {704, 9}.
-ati 1〉 sahásrā {133, 7}
vā́jam {548, 14}. _{548, 20}
víśvāni vā́riā {715, 4}
súar {719, 4}. — 3〉 índras {671, 3}.
-(atha) 3〉 siṣāsávas 〰 AV. 6, 21, 3.
ásiṣāsa (tonlos {1020, 2}):
-as 4〉 góśarye {1019, 10}.
-at 1〉 sahásrāṇi gávām {1020, 2}.
-an 1〉 mā́sān {265, 9}. [Page1467]
Stamm des Intens. saniṣan (saniṣṇ):
-ṇata [3. p.] té anyā́m-anyām nadíam 〰, cravasyántas 〰 {131, 5}.
Part. sánat [von Stamm II.]:
-antas 8〉 {568, 1}.
Part. Perf. sasavás [vielleicht überall sasanvás zu lesen]:
-vā́n 1〉 vā́jam {256, 1}
{837, 5}.
-vā́n [zu lesen -nvā́n] 5〉 yávase {603, 2}
vājī́ {786, 8}
ráthas {855, 2}.
-vā́ṃsam 1〉 súar apás {268, 8}.
-vā́ṃsas 1〉 vā́jam {974, 1} (wo SV. das häufigere saniṣyántas hat). — 5〉 mit Instr. rāyā́ {304, 6}
{338, 10}
hótrābhis {1022, 7}
{1023, 6}.
Part. des Desid. síṣāsat:
-an 1〉 vrajám gávām {130, 3}
apás súar {514, 3}
vā́jam {747, 4}
súar {788, 2}
apás uṣásas súar gā́s {802, 4}
tṛtī́yam dhā́ma {808, 18}. — 3〉 índras {385, 1}
{928, 4}.
-antam 3〉 káṇvam {112, 5}.
-ate 3〉 {623, 11}.
-atas [G.] 3〉 vácasas {223, 1}. — 5〉 vā́jam {712, 11} (agnés).
-antas 1〉 dyumnā́ni {773, 11}. — 3〉 kaváyas {146, 4}
(vayám) {416, 9}
{704, 6}.
-antī [N. s. f.] 6〉 ahanā́ (uṣā́s) {123, 4}.
-antīṣu 2〉 vām {17, 8} (dhīṣú).
Part. II. sātá [n., das Erlangte, Geschenkte]:
-ám [n.] {928, 11} (sínavat astu).
-éna [n.] {993, 4}.
-ā́ni {215, 10} (imā́)
{624, 20}.
sāta (ṣāta):
-ās [m.] abhi árṇās {395, 14}.
Part. III. sánitṛ:
-ā 1〉 idhmám, vā́jam {887, 9}
átkam {925, 9}
súar {129, 2}
kṛtám {639, 10}. — 2〉 vā́jam {27, 9}
{474, 2}
{313, 8}
{572, 23}
vājínam {670, 12}
dhánāni {100, 9}
{802, 3}
dhánam-dhanam {214, 13}
árṇā {404, 4}. — 4〉 sá (mártas) {333, 6}
{639, 9} (dhībhís). — 5〉 vípras {622, 36}
índras {100, 10} (grā́mebhis)
śū́ras {175, 3}. — 6〉 {553, 5} 〰 ‿asi pravátas dāśū́ṣe.
Part. IV. sánitva:
-as 1〉 vā́jas {690, 8} (víprebhis).
Verbale sán:
enthalten in go-ṣán. Vergl. sā́ und sániṣṭha.
san,
Stamm saná:
-éma 4〉 {17, 6}
Aor. saniṣa:
-anta in {791, 1} sániṣanta betont
Stamm des Desid. siṣāsa:
-asi 5〉 {735, 6}
Part. Perf. sasavás:
-ā́n 4〉 {485, 7}(?)
Part. des Desid. síṣāsat:
-atas [G.] 3〉 {623, 12}.
Burnouf
French
*सन् सन्। सनामि 1
p. ससान etc. pp.
सान [Vd. सनोमि 8, सन्वे]. Donner
offrir.
Honorer
aimer.
Obtenir, acquérir, Vd.