सनातन (sanAtana)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 सनातन mfn.
   (-नः-नी-नं)
	 1. Eternal,  continual,  perpetual.
	 2. Firm,  fixed, 
permanent.
	 3. Primeval.
	 m.
  (-नः)
	 1. VISHṆU.
	 2. ŚIVA.
	 3. BRAHMĀ.
4. A guest of the Manes,  or one who is to be fed whenever he
chooses to attend the obsequial ceremonies or Śhrāddhas.
	 f.
  (-नी)
1. The goddess LAKSHMĪ.
	 2. A name of DURGĀ.
	 3. SARASVATĪ.
E.
  सना always,  and द्यु or द्युत् aff.
  
 or सदा ठ्युल् तुट् च नि० दस्य नः ।

Capeller Eng

English

 सनात॑न f.
  ई eternal,  everlasting
 m.
  N.
  of a Ṛṣi
etc.

Yates

English

 सनातन (नः-नी-नं)
a. Eternal,  fix-
ed
 either god in the Hindu
triad
 a guest of the
manes. f.
 
(ई)
Durgā
 Lakshmī,  Saras-
watī.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

सनातन 	-	 sanAtana 	-	 adj.
  	-	  unending
सनातन 	-	 sanAtana 	-	 adj.
  	-	  forever
सनातन 	-	 sanAtana 	-	 adj.
  	-	  everlasting
सनातन 	-	 sanAtana 	-	 adj.
  	-	  primeval
सनातन 	-	 sanAtana 	-	 adj.
  	-	  eternal
सनातन 	-	 sanAtana 	-	 adj.
  	-	  perpetual
सनातन 	-	 sanAtana 	-	 adj.
  	-	  ancient
सनातन 	-	 sanAtana 	-	 adj.
  	-	  permanent
सनातन 	-	 sanAtana 	-	 m.
  	-	  guest of deceased ancestors
सनातन 	-	 sanAtana 	-	 m.
  	-	  one who must always be fed whenever he attends zrAddhas

Wilson

English

 सनातन
mfn.
   (-नः-नी-नं)
1 Eternal,  continual,  perpetual.
2 Firm,  fixed,  permanent.
m.
  (-नः)
1 VIṢṆU.
2 ŚIVA.
3 BRAHMĀ.
4 A guest of the Manes,  or one who is to be fed whenever he chooses to
attend the obsequial ceremonies or Śrāddhas.
f.
  (-नी)
1 The goddess LAKṢMĪ.
2 A name of DURGĀ.
3 SARASVATĪ.
E.
  सना always,  and द्यु or द्युल् aff.
  

Apte

English

सनातन [sanātana],  a.
  (-नी f.
 )

Perpetual,  constant,  eternal,  permanent
 ज्वलन्मणिव्योमसदां सनातनम् Ki.*
  8.1
 एष धर्मः सनातनः.

Firm,  fixed,  settled
 एष धर्मः सनातनः U.*
  5. 22.

Primeval,  ancient.

तः The primeval being,  Viṣṇu
 सनातनः पितरमुपागमत् स्वयम् Bk.*
  1.1.

N.
  of Śiva. 

Of Brahman. 

A guest of the Manes.

N.
  of one of the sons of Brahman. 

An ancient sage
 द्विजाति- चरितो धर्मः शास्त्रे दृष्टः सनातनैः Rām.*
  2.61.23.

नी N.
  of Lakṣmī.

Of Durgā or Pārvatī.

Of Sarasvatī.

Apte 1890

English

 सनातन a. (नी f.) 1 Perpetual,  constant,  eternal,  permanent
 एष धर्मः सनातनः. 
2 Firm,  fixed,  settled
 एष धर्मः सनातनः U. 5. 22. 
3 Primeval,  ancient. 
तः 1 The primeval being,  Viṣṇu
 सनातनः पितरमुपागमत् स्वयं Bk. 1. 1. 
2 N. of Śiva. 
3 Of Brahman. 
4 A guest of the Manes. 
5 N. of one of the sons of Brahman. 
नी 1 N. of Lakṣmī. 
2 Of Durgā or Pārvatī. 
3 Of Sarasvatī. 

Monier Williams Cologne

English

 सनात॑न mf(ई,  m.
 c.
  also आ)n.  eternal,  perpetual,  permanent,  everlasting,  primeval,  ancient,  ŚBr.
   &c.
   &c.
  

 सनात॑न m.
  N.
  of Brahmā,  L.
 

 of Viṣṇu,  Bhaṭṭ.
 

 of Śiva,  L.
 

 a guest of deceased ancestors,  one who must always be fed whenever he attends Śrāddhas,  L.
 

 N.
  of a Ṛṣi (in MBh.
   and later ‘a mind-born son of Brahmā’),  TS.
  &c.
   &c.
  

 of a king,  Buddh.
 

 (with शर्मन् and गो-स्वामिन्) of two authors,  Cat.
 

 सनात॑न m.
  pl.
  N.
  of partic.  worlds,  Hariv.
 

Monier Williams 1872

English

 सनातन,  अस्,  ई,  अम्,  eternal,  continual,  perpetual
firm,  fixed,  permanent
 primeval,  ancient
 (अस्),  m.
epithet of Viṣṇu
 of Śiva
 of Brahmā
 of one of
Brahmā's sons
 of one of Rudra's sons
 of a teacher
of the Śata-patha-Brāhmaṇa
 a guest of the Manes, 
one who must always be fed whenever he attends
Śrāddhas or obsequial ceremonies
 (ई),  f.,  N. of
the goddess Lakṣmī
 of Durgā
 of Sarasvatī
 [cf.
Goth. sinteins,  sinteino.]
—सनातन-तम,  अस्, 
m. ‘the most eternal,  most ancient, ’ epithet of
Viṣṇu.
—सनातन-शर्मन्,  आ,  m.,  N. of an author
of a commentary on the Megha-dūta.

Macdonell

English

 सनातन sanā-tána,  a.
  (ī) everlasting,  eternal,  🞄perpetual,  permanent
 m.
  N. of a Ṛṣi (a 🞄spiritual son of Brahman).

Benfey

English

 सनातन सना + तन, 
 I. adj.
 ,  f.
  नी।
 1. Perpetual,  eternal,  Man.  1. 7
 Pañc.
ii. d. 112.
 2. Firm,  permanent.
 3.
Primeval,  Man.  1,  22 (ordained from
the beginning)
 3,  284.
 II. m.
 
Viṣṇu,  Bhaṭṭ. 1,  1
 Śiva,  Brahman. 
 III. f.
  नी,  Lakṣmī,  Durgā,  Sarasvatī.
 -- Cf.  Goth. sinteins,  sinteino.

Hindi

प्राचीन

Apte Hindi

Hindi

सनातन
वि* - "सदा + ट्युल,  तुट्,  नि* दस्य नः"
"नित्य,  निरन्तर,  शाश्वत,  स्थायी"

सनातन
वि* - "सदा + ट्युल,  तुट्,  नि* दस्य नः"
"दृढ़,  स्थिर,  निश्चित"

सनातन
वि* - "सदा + ट्युल,  तुट्,  नि* दस्य नः"
"पूर्वकालीन,  प्राचीन"

सनातनः
पुं*
  - -
"पुरातन पुरुष,  विष्णु"

सनातनः
पुं*
  - -
शिव का नाम

सनातनः
पुं*
  - -
ब्रह्मा का नाम

L R Vaidya

English

 sanA-tana {% (I) a. (f. नी) %} 1. perpetual,  eternal,  M.i.7
 2. firm,  permanent
 3. primeval,  M.i.22.

 sanA-tana {% (II) m. %} 1. an epithet of Vishṇu,  सनातनः पितरमुपागमत्स्वयम् Bt.i.1
 2. of Śiva
 3. of Brahman (m.)

Bopp

Latin

 सनातन (fem. ई,  a praec. suff. तन) sempiternus,  aeter-
nus,  perpetuus. BR. 2. 4. M. 7.

Lanman

English

 sanātána,  a. everlasting,  eternal. [sanā, 
1245e.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  शश्वत्,  चिरकालिक,  नित्य,  सनातन
adjective
 
यस्य क्रमः अखण्डितः।
 "एषा तस्य शश्वती रचना।"

Synonyms:
  सनातन
adjective
 
यः प्राचीनकालात् आरभ्य प्रवर्तते।
 "सनातने धर्मे पुराणतन्त्रमूर्तिपूजादयः विहिताः मान्याः च सन्ति।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
विष्णुर्जिष्णुजनार्दनौ हरिहृषीकेशाच्युताः केशवो
दाशार्हः पुरुषोत्तमोऽब्धिशयनोपेन्द्रावजेन्द्रानुजौ ।
विष्वक्सेननरायणौ जलशयो नारायणः श्रीपति-
र्दैत्यारिश्च पुराणयज्ञपुरुषस्तार्क्ष्यध्वजोऽधोक्षजः ॥ २१४ ॥
गोविन्दषड्बिन्दुमुकुन्दकृष्णा वैकुण्ठपद्मेशयपद्मनाभाः ।
वृषाकपिर्माधववासुदेवौ विश्वंभरः श्रीधरविश्वरूपौ ॥ २१५ ॥
दामोदरः शौरिसनातनौ विधुः पीताम्बरो मार्जजिनौ कुमोदकः ।
त्रिविक्रमो जह्नुचतुर्भुजौ पुनर्वसुः शतावर्तगदाग्रजौ स्वभूः ॥ २१६ ॥
मुञ्जकेशिवनमालिपुण्डरीकाक्षबभ्रुशशबिन्दुवेधसः ।
पृश्निशृङ्गधरणीधरात्मभूः पाण्डवायनसुवर्णबिन्दवः ॥ २१७ ॥
श्रीवत्सो देवकीसूनुर्गोपेन्द्रो विष्टरश्रवाः ।
सोमसिन्धुर्जगन्नाथो गोवर्धनधरोऽपि च ॥ २१८ ॥
यदुनाथो गदाशार्ङ्गचक्रश्रीवत्सशङ्खभृत् ।
-wordlist-
 
विष्णु (पुं),  जिष्णु (पुं),  जनार्दन (पुं),  हरिकेश (पुं),  हृषीकेश (पुं),  अच्युत (पुं),  केशव (पुं),  दाशार्ह (पुं),  पुरुषोत्तम (पुं),  अब्धिशयन (पुं),  उपेन्द्र (पुं),  अज (पुं),  इन्द्रानुज (पुं),  विष्वक्सेन (पुं),  नरायण (पुं),  जलशय (पुं),  नारायण (पुं),  श्रीपति (पुं),  दैत्यारि (पुं),  पुराणपुरुष (पुं),  यज्ञपुरुष (पुं),  तार्क्ष्यध्वज (पुं),  अधोक्षज (पुं),  गोविन्द (पुं),  षड्बिन्दु (पुं),  मुकुन्द (पुं),  कृष्ण (पुं),  वैकुण्ठ (पुं),  पद्मेशय (पुं),  पद्मनाभ (पुं),  वृषाकपि (पुं),  माधव (पुं),  वासुदेव (पुं),  विश्वम्भर (पुं),  श्रीधर (पुं),  विश्वरूप (पुं),  दामोदर (पुं),  शौरि (पुं),  सनातन (पुं),  विधु (पुं),  पीताम्बर (पुं),  मार्ज (पुं),  जिन (पुं),  कुमोदक (पुं),  त्रिविक्रम (पुं),  जह्नु (पुं),  चतुर्भुज (पुं),  पुनर्वसु (पुं),  शतावर्त (पुं),  गदाग्रज (पुं),  स्वभू (पुं),  मुञ्जकेशिन् (पुं),  वनमालिन् (पुं),  पुण्डरीकाक्ष (पुं),  बभ्रु (पुं),  शशबिन्दु (पुं),  पृश्निशृङ्ग (पुं),  धरणीधर (पुं),  पाण्डवायन (पुं),  सुवर्णबिन्दु (पुं),  श्रीवत्स (पुं),  देवकीसूनु (पुं),  गोपेन्द्र (पुं),  विष्टरश्रवस् (पुं),  सोमसिन्धु (पुं),  जगन्नाथ (पुं),  गोवर्धनधर (पुं),  यदुनाथ (पुं),  गदाभृत् (पुं),  शार्ङ्गभृत् (पुं),  चक्रभृत् (पुं),  श्रीवत्सभृत् (पुं),  शङ्खभृत् (पुं)

--source--
 
नेदिष्ठमन्तिकतमं विप्रकृष्टपरे पुनः ।
दूरेऽतिदूरे दविष्ठं दवीयोऽथ सनातनम् ॥ १४५२ ॥
शाश्वतानश्वरे नित्यं ध्रुवं स्थेयस्त्वतिस्थिरम् ।
स्थास्नु स्थेष्ठं तत्कूटस्थं कालव्याप्येकरूपतः ॥ १४५३ ॥
-wordlist-
 
नेदिष्ठ (क्ली),  अन्तिकतम (क्ली),  विप्रकृष्ट (क्ली),  पर (क्ली),  दूर (क्ली),  अतिदूर (क्ली),  दविष्ठ (क्ली),  दवीयस् (क्ली),  सनातन (क्ली),  शाश्वत (क्ली),  अनश्वर (क्ली),  नित्य (क्ली),  ध्रुव (क्ली),  स्थेय (पुं),  अतिस्थिर (क्ली),  स्थास्नु (क्ली),  स्थेष्ठ (क्ली),  कूटस्थ (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

विष्णु
विष्णु,  कृष्ण,  केशव,  मञ्जुकेशी,  श्रीवत्साङ्क,  श्रीपति,  पीतवासस्,  विष्वक्सेन,  विश्वरूप,  मुरारि,  शौरि,  शार्ङ्गिन्,  पद्मनाभ,  मुकुन्द,  गोविन्द,  धरणिधर,  सुपर्णकेतु,  वैकुण्ठ,  जलशयन,  चतुर्भुज,  दैत्यारि,  मधुमथन,  रथाङ्गपाणि,  दाशार्ह,  क्रतुपुरुष,  वृषाकपि,  जनार्दन,  अधोक्षज,  वासुदेव,  दामोदर,  श्रीधर,  अच्युत,  उपेन्द्र,  इन्द्रावरज,  बभ्र,  हरि,  हृषीकेश,  आत्मभू,  पुण्डरीकाक्ष,  श्रीवत्स,  विष्टरश्रवस्,  नारायण,  जगन्नाथ,  वनमाली,  गदाधर,  सनातन,  जिन,  शम्भु,  विधि,  वेधस्,  गदाग्रज,  कैटभारि,  अज,  जिष्णु,  कंसजित्,  पुरुषोत्तम
विष्णुः कृष्णः केशवो मञ्जुकेशी, 
श्रीवत्साङ्कः श्रीपतिः पीतवासाः ।
विष्वक्सेनो विश्वरूपो मुरारिः, 
शौरिः शार्ङ्गी पद्मनाभो मुकुन्दः ॥ २१ ॥
गोविन्दो धरणिधरः सुपर्णकेतु-
र्वैकुण्ठो जलशयनश्चतुर्भुजश्च ।
दैत्यारिर्मधुमथनो रथाङ्गपाणि-
र्दाशार्हः क्रतुपुरुषो वृषाकपिः स्यात् ॥ २२ ॥
जनार्दनाधोक्षजवासुदेवं दामोदरं श्रीधरमच्युतं च ।
उपेन्द्रमिन्द्रावरजं च बभ्रं हरिं हृषीकेशमुदाहरन्ति ॥ २३ ॥
आत्मभूः पुण्डरीकाक्षः श्रीवत्सो विष्टरश्रवाः ।
नारायणो जगन्नाथो वनमाली गदाधरः ॥ २४ ॥
सनातनो जिनः शम्भुर्विधिर्वेधा गदाग्रजः ।
कैटभारिरजो जिष्णुः कंसजित्पुरुषोत्तमः ॥ २५ ॥
verse 1.1.1.21
page 0004

सनातन
सनातन,  ध्रुव,  नित्य,  शाश्वत,  अनश्वर
सनातनं ध्रुवं नित्यं शाश्वतं स्यादनश्वरम् ।
verse 1.1.1.125
page 0016

नाममाला

Sanskrit

हंसवाह,  मरालवाह,  चक्राङ्गवाह,  सनातन
हंसो मरालश्चक्राङ्गः हंसवाहः सनातनः ॥ १२५ ॥
verse 0.1.1.125
page 0063

Tamil

ஸநாதன : சாஸ்வதமான,  முன் காலத்திய,  திடமான.

Mahabharata

English

Sanātana^1,  a muni. § 264 (Sabhākriyāp.): II,  4,  111 (waited upon Yudhishṭhira).

Sanātana^2,  a mind-born son of Brahmán. § 717b (Nārāyaṇīya): XII,  341,  13078.

Sanātana^3 = Sūrya (the Sun): III,  151.

Sanātana^4 = Mahāpurusha (Mahāpurushastava).

Sanātana^5 = Kṛshṇa (Vishṇu): XII,  1624,  7630 (etymology),  7651,  13350 (Paramātmā),  13402 (do.)
 XIII,  7743.

Sanātana^6: Hiraṇyagarbha [i.e. Brahmán]: XII,  13471.

पुराणम्

English

सनातन १ / SANĀTANA I. A hermit. It is mentioned in mahābhārata,  Sabhā Parva,  Chapter 4,  Stanza 16,  that this hermit shone in the court of yudhiṣṭhira.

सनातन २ / SANĀTANA II. One of the Sanakādis.

Vedic Reference

English

 Sanātana is the name of a mythical Ṛṣi in the Taittirīya
Saṃhitā. In the Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad^2 he appears in the
first two Vaṃśas (lists of teachers) as the pupil of Sanaga and
the teacher of Sanāru,  both equally mythical persons.
^1 iv. 3,  3,  1.
2) ii. 5,  22
 iv. 5,  28 (Mādhyaṃdina = ii. 6,  3
 iv. 6,  3 Kāṇva).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 सनातनः,  पुं,
   (सना भवः । “सायञ्चिरंप्राह्लेप्रगे इति ।” ४ । ३ । २३ । इति ट्युट्युलौ तुट्च ।) विष्णुः । शिवः । ब्रह्मा । पितॄणामतिथिः ।इति हेमचन्द्रः ॥
 दिव्यमनुष्यः । अस्य प्रमाणंसनन्दशब्दे द्रष्टव्यम् । स च ब्रह्मणः पुत्त्रः ।यथा,  --“सनत्कुमारो धर्म्मश्च सनकश्च सनातनः ।सनन्दश्चापि सूर्य्यश्च येऽन्ये वा ब्रह्मणः सुताः ॥
विचक्षणा न यद्वक्तुं के वान्ये जडबुद्धयः ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते प्रकृतिखण्डे ३१ अध्यायः ॥
स तु जनलोकवासी । इति काशीखण्डम् ॥
वह्निपुराणमते तु तपोलोकस्थ इति भेदः ।वैष्णवराजः । इति मत्स्यपुराणम् ॥

 सनातनः,  त्रि,  (सनाभवः । सायञ्चिरमिति ट्युट्युलौतुट् च ।) नित्यम् । इत्यमरः ॥
 सुनिश्चलः ।इति विश्वः ॥
 (यथा,  मनुः । ७ । ९८ ।“एषोऽनुपस्कृतः प्रोक्तो योधधर्म्मः सनातनः ।अस्माद्धर्म्मान्न च्यवेत क्षत्त्रियो घ्नन् रनेरिपून् ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 सनातन त्रि०
  सदा + भवार्थे ट्युल् तुट् च नि० दस्य नः ।१ सदाभवे नित्ये वस्तुनि अमरः । २ निश्चल विश्वः । स्त्रियांङीप् । सा च ३ दुर्गायां “सर्वकाले सना प्रोक्ता विद्य-माने तनीति च । सर्वत्र सर्वकालेषु विद्यमाना सनातनीब्रह्मवै० प्र० ५४ अ० । तन्नामनिरुक्तिः । ४ सरस्वत्यां ५ ल-क्ष्म्याञ्च शब्दमा० । ६ शिवे ७ विष्णौ ८ ब्रह्मणि ९ दिव्यमनुष्यब्रह्मणोमानसपुत्रभेदे १० पितॄणामतिथौ च पु०
  हेमच० ।

Capeller

German

 सनात॑न,  f.
  ई ewig,  unvergänglich.

Stchoupak

French

 सनातन-
 -ई- a. éternel,  impérissable 
 m.
  n.
  d'un Ṛṣi 
-तम- sup. le plus éternel,  ép. de Viṣṇu.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.