| YouTube Channel

सत्त्र (sattra)

 
शब्दसागरः
English
सत्त्र
n.
 (-त्त्रं)
1. Sacrifice, oblation.
2. A long sacrificial session lasting
from 13 to 100 days.
3. Good conduct.
4. Liberality, munificence.
5. Covering, clothing, concealing.
6. Fraud, roguery, cheating.
7. A
wood, a forest.
8. Wealth.
9. A house.
10. A tank, a pond.
m.
 (-त्त्रः)
SATRĀJIT the father of SATYABHĀMĀ.
E.
 सद् to go, Unādi
aff.
 त्रन्
or ष्ट्र
in writting, one त may be omitted, and it occurs, सत्र ।
Capeller Eng
English
सत्त्र॑
n.
 sacrificial session or any meritorious action of
equal worth
alms-house, hospital.
Yates
English
सत्त्र (त्त्रं) 1.
n.
 Sacrifice
liberality
covering
fraud
wood
wealth
house
pond, tank.
Wilson
English
सत्त्र
n.
 (-त्त्रं)
1 Sacrifice, oblation.
2 Liberality, munificence.
3 Covering, clothing, concealing.
4 Fraud, roguery, cheating.
5 A wood, a forest.
6 Wealth.
7 A house.
8 A tank, a pond.
E.
 सद to go, Uṇādi
aff.
 त्रन्
in writing, one त may be
omitted, and it occurs, सत्र.
Apte
English
सत्त्रम् [sattram], [सद्-ष्ट्रन्] (usually written सत्रम्)
A sacrificial session, especially one lasting from 13 to 1 days.
A sacrifice in general
त्रेतामपि निबोध त्वं यस्मिन् सत्रं प्रवर्तते
Mb.
 * 3.149.23.
An oblation, offering, gift.
Liberality, munificence.
Virtue.
A house, residence.
Covering.
Wealth.
A wood, forest
अयमेव मृगव्यसत्रकामः
Ki.*
 13.9.
A tank, pond.
Fraud, cheating.
A place of refuge, asylum, covert.
Gifts made at all times
L.
 D. B.
Haughtiness, pride
L.
 D. B.
An assumed form or disguise
छन्नं तथा तं सत्रेण पाण्डवं प्रेक्ष्य भारत
Mb.
 * 4.38.4.Comp. -अपश्रयः a place of refuge, asylum. -अयनम् (णम्) a long sacrificial session. -परिवेषणम् distribution of food at a sacrifice. -शाला an alms-house.
Monier Williams Cologne
English
सत्त्र॑
n.
 ‘session’, a great Soma sacrifice (lasting
accord.
 to some, from 13 to 100 days and performed by many officiating Brāhmans
also applied to any oblation or meritorious work equivalent to the performance of a Sattra
सत्त्र॑स्य॑र्द्धिः
N.
 of a Sāman, ĀrṣBr. ),
RV.
&c.
&c.
a house, asylum, hospital,
Rājat.
Kathās.
an assumed form or disguise, illusive semblance,
MBh.
Daś.
fraud, deception,
L.
a wood, forest,
Kir.
a tank, pond,
L.
liberality, munificence,
L.
wealth,
L.
clothes,
L.
Monier Williams 1872
English
सत्त्र, अम्, n. a long sacrifice or sacrificial session
(lasting, according to some, from 13 to 100 days)
a sacrifice (in general)
an oblation, offering, gift
giving alms or charity, liberality, munificence
wealth
a residence, house
a place of refuge, asylum, hiding-
place, covert
covering, clothing, concealing
fraud,
roguery, cheating
a wood, forest
a tank, pond.
—सत्त्र-परिवेषण, अम्, n. a distribution of
food or other gifts at a sacrifice.
—सत्त्र-वर्धन,
अस्, ई, अम्, increasing or promoting sacrifice.
—सत्-
त्र-शाला, f. a large hall or room where food and
alms are given away to Brāhmans or mendicants,
&c., an alms-house.
—सत्त्रापश्रय (°र-अप्°),
अस्, m. a place of refuge, asylum.
—सत्त्रायण
(°र-अय्°), अम्, n. a long course of sacrifices.
Macdonell
English
सत्त्र sat-trá,
a.
 [session: √ sad] great Soma 🞄sacrifice of more than twelve Sutyā days performed 🞄by many officiators
meritorious work 🞄equivalent to the performance of a Sattra
🞄hospital, asylum
disguise, illusive semblance 🞄(rare)
forest (rare): -gṛha,
n.
 hospital, 🞄asylum
-yāga,
m.
 Sattra sacrifice
-vasati, 🞄f. hospital, asylum
-śālā,
f.
 id.
-sadman, 🞄n. id..
Benfey
English
सत्त्र सत्त्र, and सत्र सत्र,
n.
 , i. e.
I. सद् + त्र।
1. A sacrifice,
Utt. Rāmac. 4, 1.
2. Liberality, munificence.
II. perhaps स-त्रा।
1. Covering, con-
cealing, a hiding-place, Daśak. in Chr.
190, 10 (तद्-दृष्टि-विभ्रम-उत्पल
-वन-सत्त्र-अपाश्रय,
adj.
 Concealed
in the play of her looks, which seemed as
it were the covert of a wood of lotuses).
2. Fraud, cheating.
3. A house.
4.
Wealth.
5. A wood, a forest, Kir. 13, 9.
6. A tank.
--
Comp.
दीर्घ-,
n.
 1. a Soma
sacrifice of long continuance, MBh. 3,
5051. 2. the name of a place of pil-
grimage, ib. 5050.
देव-,
n.
 a long-
lasting sacrifice in honour of the gods,
MBh. 3, 8188. पञ्चसत्त्र, i. e. पञ्-
चन्-,
n.
 the name of a locality, Rājat.
5. 155. ब्रह्मसत्त्र, i. e.
ब्रह्मन्-,
n.
 1. what must be read constantly,
Man. 2, 106. 2. teaching the Veda,
Man. 4, 9.
Apte Hindi
Hindi
सत्त्रम्
नपुं*
 - "बहुधा सत्रम्- लिखा जाता है, सद् + ष्ट्र"
यज्ञीय अवधी जो प्रायः १३ से १०० दिन तक होने वाले यज्ञों में पाई जाती हैं
सत्त्रम्
नपुं*
 - "बहुधा सत्रम्- लिखा जाता है, सद् + ष्ट्र"
यज्ञमात्र
सत्त्रम्
नपुं*
 - "बहुधा सत्रम्- लिखा जाता है, सद् + ष्ट्र"
"आहुति, चढ़ावा, उपहार"
सत्त्रम्
नपुं*
 - "बहुधा सत्रम्- लिखा जाता है, सद् + ष्ट्र"
"उदारता, वदान्यता"
सत्त्रम्
नपुं*
 - "बहुधा सत्रम्- लिखा जाता है, सद् + ष्ट्र"
सद्गुण
सत्त्रम्
नपुं*
 - "बहुधा सत्रम्- लिखा जाता है, सद् + ष्ट्र"
"घर, निवास स्थान"
सत्त्रम्
नपुं*
 - "बहुधा सत्रम्- लिखा जाता है, सद् + ष्ट्र"
आवरण
सत्त्रम्
नपुं*
 - "बहुधा सत्रम्- लिखा जाता है, सद् + ष्ट्र"
धनदौलत
सत्त्रम्
नपुं*
 - "बहुधा सत्रम्- लिखा जाता है, सद् + ष्ट्र"
"जंगल, वन"
सत्त्रम्
नपुं*
 - "बहुधा सत्रम्- लिखा जाता है, सद् + ष्ट्र"
"तालाब, पोखर"
सत्त्रम्
नपुं*
 - "बहुधा सत्रम्- लिखा जाता है, सद् + ष्ट्र"
"जालसाजी, ठगना"
सत्त्रम्
नपुं*
 - "बहुधा सत्रम्- लिखा जाता है, सद् + ष्ट्र"
"शरणगृह, आश्रम, आश्रयस्थान"
सत्त्रम्
नपुं*
 - सद्+ष्ट्रन्
"बनावटी रुप, छद्यवेष"
L R Vaidya
English
sattra {% n. %} 1. A sacrifice in general
2. a long sacrificial session lasting from 13 to 100 days
3. liberality, munificence
4. good conduct
5. covering
6. oblation, offering, gift
7. fraud, cheating
8. house, residence
9. wealth
10. a wood, a forest, अयमेव मृगव्यसत्रकामः प्रहरिष्यामयि मायया शमस्थे Kir.xiii.9
11. a tank, a pool.
Bopp
Latin
सत्त्र n. (ut videtur, a r. सद् s. त्र) sacrificium. Scribitur
etiam सत्र. UR. 83. 19.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
सत्त्र śr. Oppert II, 5361.
Indian Epigraphical Glossary
English
sattra (SII 1
CII 3, 4), ‘a charitable feeding house’
an
alms-house
sometimes used to indicate one of the five mahā-
yajñas, usually called atithi. See Ep. Ind., Vol. VII, p. 46,
note 8.
(EI 10, 19, 23), also spelt satra
hospitality to guests
one
of the five mahāyajñas.
(IA 15), a hall for the charitable distribution of food,
etc. Cf. satra-śālā (SII 11-1), etc.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
mgron
१) अतिथि २) निमन्त्रण ३) सत्त्र
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
यज्ञो यागः सवः सत्त्रं स्तोमो मन्युर्मखः क्रतुः ।
संस्तरः सप्ततन्तुश्च वितानं बर्हिरध्वरः ॥ ८२० ॥
-wordlist-
यज्ञ (पुं), याग (पुं), सव (पुं), सत्त्र (क्ली), स्तोम (पुं), मन्यु (पुं), मख (क्ली), क्रतु (पुं), संस्तर (पुं), सप्ततन्तु (पुं), वितान (पुंक्ली), बर्हिस् (क्ली), अध्वर (पुं)
--source--
अरण्यमटवी सत्त्रं वार्क्षं च गहनं झषः ।
कान्तारं विपिनं कक्षः स्यात्षण्डं काननं वनम् ॥ १११० ॥
दवो दावः प्रस्तारस्तु तृणाटव्यां झषोऽपि च ।
-wordlist-
अरण्य (क्ली), अटवी (स्त्री), सत्त्र (क्ली), वार्क्ष (क्ली), गहन (क्ली), झष (पुं), कान्तार (पुंक्ली), विपिन (क्ली), कक्ष (पुं), षण्ड (पुंक्ली), कानन (क्ली), वन (क्ली), दव (पुं), दाव (पुं), प्रस्तार (पुं), तृणाटवी (स्त्री), झष (पुं)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
वस्त्रे निवसनं वस्नं सत्त्रं कर्पटमित्यपि ॥ १३५ ॥
-wordlist-
निवसन (क्ली), वस्न (क्ली), सत्त्र (क्ली), कर्पट (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
अरण्य
अरण्य, अटवी, सत्त्र, कान्तार, कानन, वन, विपिन, गहन
अरण्यमटवी सत्त्रं कान्तारं काननं वनम् ।
विपिनं गहनं चेति नातिभिन्नार्थमिष्यते ॥ २१० ॥
verse 2.1.1.210
page 0026
याग
याग, यज्ञ, क्रतु, स्तोम, सप्ततन्तु, मख, अध्वर, वितान, संस्तर, बर्हिस्, सव, सत्त्र
यागो यज्ञः क्रतुः स्तोमः सप्ततन्तुर्मखोऽध्वरः ।
वितानं संस्तरो बर्हिः सवः सत्त्रं च कथ्यते ॥ ४१४ ॥
verse 2.1.1.414
page 0048
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
सत्त्र
न०
 सद--ष्ट्र । १ स्थाने २ यज्ञभेदे ३ सदादाने ४ आच्छा-दने ५ अरण्ये ६ कैतवे मेदि० ७ धने ८ गृहे ९ दाने १० स-रसि नानार्थकोषः । सदादानञ्च सदक्षिणं सततान्नदानम् ।यज्ञभेदश्च द्वादशाहादिसाध्यः ज्योतिष्टोमादिः यथोक्तंकात्या० श्रौ० १२ । १ । ४ । सूत्रभाष्यादौ “द्वाढशाहः सत्त्र-महीनश्च” सू० “सत्त्ररूपः अहीनरूपश्च भवति द्विविधः ।आसत उपयन्तीति सत्त्रस्य सिङ्गं यजते इत्यहीनस्य ।अत्र विशेषमाह “द्वादशाहमृद्धिकामा उपेयुरिति तथा त्र-योदशरात्रमासीरन्निति सत्त्रलिङ्गम् द्वादशाहेन प्रजाकामंयाजयेदित्यहीनलिङ्गम् । अस्यामुकथनप्रयोजनम् सत्त्रेसत्रात्मको धर्मो दातृत्वेन प्रवर्त्तते अहीने चाहीना-त्मकः । “उभयतोऽतिरात्रं सत्त्रमुपरिष्टादहीनस्य” सू०उभयत इत्यादावन्तेऽतिरात्रो यस्य तदुभयतोऽतिरात्रम्उपरिष्टात् अन्तएव । “यजमानाः सर्वे सत्त्रेषु” सू० ।कर्त्तारो भवन्ति य ऋत्विजस्ते यजमाना इत्यनेनार्त्वि-जीनान् पदार्थान् लक्षणयानूद्य यजभानाः कर्तृत्वेनविधीयन्ते । “अदक्षिणानि च स्वामियोगात्” सू० ।सत्राणि भवन्ति न हि कश्चिदात्मनैवात्मानं परिक्री-णाति । अत्र हि स्वामिन एवार्त्विज्यम् अनुपपन्न-आत्मपरिक्रयः “गृहपतिर्याजमानमयुक्तत्वात्” सू०याजमानं यत्कर्म तद्मृहपतिः करोति कर्मान्तरे तस्या-युक्तत्वात् इतरेषां चाध्वर्य्यवादिषु योगात् । “दर्श-नाच्च” सू० दृश्यते चायमर्थः तस्माद् यदि बहवो प्रय-च्छेयुरिति । “सर्वे संस्कारान्” मू० यद्यत्संस्कारकंयाजमानं यथा वपनादि तत्सर्वे कुर्युः तेन हि यज-माना । संम्क्रियन्ते । “दर्शने वचनात्” सू० यत्तु दर्श-नमुक्तम् तद्वचनम् गृहपतये एकस्मै दनिमुक्तम् वचनंकिमिव न कुर्य्यात् । “अविभवति गृहपत्यन्वारम्भ” सू०न संभवत्यनेककर्तृके पदार्थे वेदबन्धनाग्न्यन्वाधानादौगृहपतेरन्वारम्भः सर्वैः कर्त्तव्यः । “पदार्थेष्वेकः कृत-त्वात्” सू० यत् पुनः क्रत्वभिनिर्वृत्त्यर्थमेव कर्म यथापात्रासादनमाज्यावेक्षणं वा तत्रावास्यैव कर्तृत्वम्कृतत्वात् पदार्थस्य । परार्थे यजमानकर्तृके आज्या-वेक्षणादौ एको गृहपतिः कुतः कृतत्वात् एकेनापि कृतःकृत एव यतः । “अग्निं चेष्यमाणाः समारोह्य गृहपति-र्मध्ये मन्यत्यर्धश इतरे दक्षिणोत्तराः” सू० समारोह्येतिच पूर्वकासतामात्रे ल्यबादेशो न समानकर्तृकतायाम् ।“गृहपत्याहवनीयेऽङ्गारप्रासनम्” सू० । “तत्र प्राजा-पत्यः पशुः” सू० । तत्र विहारे प्राजापत्यः पशुर्भवति ।पुनर्ग्रहणाच्चाहर्गणे प्राजापत्यस्य नियमः तथा चाश्वमेधेनियमदर्शनं भवति प्राजपत्यमालभेतेति । तत्र साधा-रणीकृते विहारे । “आज्येन पत्नीसंयाजा गृहपति-वर्जम्” सू० ।
Capeller
German
सत्त्र॑
n.
 eine große Somafeier (eig. Sitzung).
Burnouf
French
सत्त्र सत्त्र
n.
 (सन्
sfx. त्र) présent, acte de
munificence
oblation, sacrifice.
(सद्) maison, habitation
bois, forêt
couverture, vêtement, abri.
Lac, étang.
Richesse.
Fraude, tromperie.
Stchoupak
French
सत्त्र-
nt. session rituelle, sacrifice de Soma de plus de 12 jours,
célébré par plusieurs prêtres
fig. acte méritoire équivalent à un
Sattra
local où l'on distribue des repas gratuits, etc., hospice
aspect
assumé, fausse apparence
forêt
-ई-भू- offrir des repas.
°गृह- nt. hospice.
°फल-द- a. qui accorde le fruit du Sattra.
°याग-
m.
 session rituelle.
°वर्धन- a. qui multiplie les sacrifices.
°वसति- °शाला-
f.
 = °गृह-।
सत्त्रायण- nt. session rituelle de très longue durée
m.
 père de
Bṛhadbhānu.