धातुः: कूण्
मूलधातुः: कूण
धात्वर्थः: सङ्कोचने
गणः: चुरादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: कूणयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः: अदन्तः


धातुः: यन्त्र्
मूलधातुः: यत्रि
धात्वर्थः: सङ्कोचे
गणः: चुरादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: यन्त्रयति-ते


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

यत्रिँ यत्रि (अर्थः)  संकोचने
( यन्त्रयति यन्त्रणा यन्त्रितः ) अत्रापि पूर्ववदिदित्करणाद्यन्त्रतीत्याद्यपि भवति अत्राभरणे यतृ इति पठित्वा ऋकारो "नाग्लोपि'' इति विशेषणार्थ इत्युक्तम् अयं पाठश्चिरन्तनव्याख्यानेषु न दृश्यते, प्रत्युत यन्त्रणादिशब्दमस्मादेव मैत्रेयादयो व्युदपादयन्, अनेकविकरणविचारणे दैवे तद्व्याख्याने पुरुषकारे वा प्रयत्नार्थनिकारार्थवत्सङ्कोचार्थो नोपादीयत इति तस्य मूलं मृग्यम  3

यत्रिँ यत्रि संकोचे 
- यन्त्रयति  यन्त्रणा  3

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“यत्रि सङ्कोचने”@} <a href="#foot_krm02">2</a> <a href="#foot_krm03">3</a> ‘यन्तृ--’ इति ऋदिदत्र पाठ इति आभरणकारमतत्वेन धातुवृत्तावु- पादाय-- “अयं पाठः चिरन्तनव्याख्यानेषु न दृश्यते;</li> <li> प्रत्युत यन्त्रणादिशब्द- मस्मादेव मैत्रेयादयो व्युदपादयन्।” इति विवेचितम्। </li> <li>“अत्रापि पूर्ववत् <a href="#foot_krm04">4</a> इदित्करणात् यन्त्रतीत्याद्यपि भवति।” इति मा। </li> <li>धा। </li> <li>वृत्तिः। </li> <li>“यन्त्र--इति पठितुं युक्तम्। </li> <li>यत्तु-इदित्करणात् यन्त्रतीति माधवेनो- क्तम्--तच्चिन्त्यम्।” इति सिद्धान्तकौमुद्युक्तिरेव साधुः। </li> <li>यतः-- ‘चिन्त्यात्’ इत्यादौ उपधानकारसद्भावेन, णिजभावपक्षे नलोपव्यावृत्त्या सार्थकतां लभमान इकारः णिजभावं चिन्तेर्ज्ञापयतीति तूचितम्। </li> <li>इह तु रेफस्यैवोप- धात्वप्रसङ्गेन नलोपप्रसक्त्यभावात्--इति ज्ञेयम्।]] यन्त्रकः-न्त्रिका, यियन्त्रयिषकः-षिका;</li> <li> यन्त्रयिता-त्री, यियन्त्रयिषिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm05">5</a> इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकतन्त्रयतिवत् <a href="#foot_krm06">6</a> ज्ञेयानि। </li> <li>यति-- <a href="#foot_krm07">7</a> अयन्त्र्यम्।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१३३८)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१५३६। अक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[[अ]</li> <li id="foot_krm04">04 => (चितिधातुवत्)</li> <li id="foot_krm05">05 => [पृष्ठम्१०६९+ २६]</li> <li id="foot_krm06">06 => (६९८)</li> <li id="foot_krm07">07 => [[आ। ‘संचोरयन्तमरिगर्वमशेषभद्रं चिन्तन्तमन्तकमिवाप्तमयन्त्र्यवीर्यम्।’ धा। का। ३-१३।]]</li></ul>

कूण् (कू꣡णँ꣡ श्रावणे निमन्त्रणे च सङ्कोचनेऽपि - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = कूणनम्
अनीयर् = कूणनीयः - कूणनीया
ण्वुल् = कूणकः - कूणिका
तुमुँन् = कूणयितुम्
तव्य = कूणयितव्यः - कूणयितव्या
तृच् = कूणयिता - कूणयित्री
क्त्वा = कूणयित्वा
ल्यप् = प्रकूण्य
क्तवतुँ = कूणितवान् - कूणितवती
क्त = कूणितः - कूणिता
शतृँ = कूणयन् - कूणयन्ती
शानच् = कूणयमानः - कूणयमाना

कूण् (कू꣡णँ॒ सङ्कोचने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = कूणनम्
अनीयर् = कूणनीयः - कूणनीया
ण्वुल् = कूणकः - कूणिका
तुमुँन् = कूणयितुम्
तव्य = कूणयितव्यः - कूणयितव्या
तृच् = कूणयिता - कूणयित्री
क्त्वा = कूणयित्वा
ल्यप् = प्रकूण्य
क्तवतुँ = कूणितवान् - कूणितवती
क्त = कूणितः - कूणिता
शानच् = कूणयमानः - कूणयमाना

यन्त्र् (य꣡त्रिँ꣡ सङ्कोचने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = यन्त्रणम्
अनीयर् = यन्त्रणीयः - यन्त्रणीया
ण्वुल् = यन्त्रकः - यन्त्रिका
तुमुँन् = यन्त्रयितुम्
तव्य = यन्त्रयितव्यः - यन्त्रयितव्या
तृच् = यन्त्रयिता - यन्त्रयित्री
क्त्वा = यन्त्रयित्वा
ल्यप् = प्रयन्त्र्य
क्तवतुँ = यन्त्रितवान् - यन्त्रितवती
क्त = यन्त्रितः - यन्त्रिता
शतृँ = यन्त्रयन् - यन्त्रयन्ती
शानच् = यन्त्रयमाणः - यन्त्रयमाणा

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

यत्रिँ यत्रि  संकोचने
- नियन्त्रयति; यन्त्रणा  3

सङ्कोचे
1.1.10
मीलति स्मीलति क्ष्मीलति सङ्कुचति कूणयति मुकुलीभवति

कूण - सङ्कोचे (चुरा० उभ० सक० से०) कूणयति-ते ।

पदविभागः - >धातुः
कन्नडार्थः - >ಸಂಕೋಚ ಹೊಂದು /ಚಿಕ್ಕದಾಗು /ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಎಳೆದುಕೊ

सङ्कोचे (saGkoce)

Shabdartha Kaustubha

धातुपाठः (Krishnacharya)

Akhyata Chandrika