सङ्कुलं (saGkulaM)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritसङ्कुलं, (सङ्कुलतीति । सं + कुलं संस्त्याने +इगुपधेति कः ।) युद्धम् । इत्यजयः ॥
(यथा, हरिवंशे । ९१ । ९५ ।“ततो बलेन महता गजानीकेन चाप्यथ ।उभयोरन्तरं ताभ्यां सङ्कुलं समपद्यत ॥
”)परस्परपराहतवाक्यम् । तत्पर्य्यायः । क्लिष्टम् २ ।इत्यमरः ॥
“द्वे पूर्व्वापरविरुद्धे वाक्ये । यथा --‘यावज्जीवमहं मौनी ब्रह्मचारी पिता मम ।माता च मम बन्ध्या स्यात् स्मरामोऽनुपमोभवान् ॥
’कुलजबन्धुसंहत्योः संपूर्व्वः इजुङत्वात् कः ।क्लिश्यतेः क्तः क्लिष्टम् । परस्परं पराहतंविरुद्धं परस्परपराहतम् । तत्र सरस्वती-कण्ठाभरणे तु क्लिष्टलक्षणं यथा, --‘दूरे यस्यार्थसंवित्तिः क्लिष्टं नेष्टं हि तत्सताम् ।’यथा, --‘विजितात्मभवद्वेषिगुरुपादहतो जनः ।हिमापहामित्रधरैर्व्याप्तं व्योमाभिनन्दति ॥
’अस्यार्थः । विना गरुडेन जित इन्द्रस्तस्यात्म-भवोऽर्ज्जुनस्तस्य द्वेषी कर्णः तस्य गुरुः पितासूर्य्यः तस्य पादै रश्मिभिर्हतो जनो लोकःव्योम आकाशमभिनन्दति । कीदृशं हिमापहो-ऽग्निस्तस्यामित्रं जलं तद्धारयन्ति ये तैर्मेघैर्व्या-प्तम् ।” इति तट्टीकायां भरतः ॥
(सङ्कीर्णता ।यथा, महाभारते । ३ । १४२ । ३८ ।“एतस्मिन् सङ्कुले तात वर्त्तमाने भयङ्करे ।अतिभारात् वसुमती योजनानां शतं गता ॥
”)
सङ्कुलं, त्रि, (सं + कुल संस्त्याने + कः ।) जना-दिभिर्निरवकाशम् । तत्पर्य्यायः । सङ्कीर्णम् २ ।आकीर्णम् ३ । इत्यमरः ॥
कलिलम् ४ गह-नम् ५ । इति केचित् ॥
सङ्कीर्य्यते स्म जना-दिभिर्निरन्तरं व्याप्यते स्म सङ्कीर्णं कृश विक्षेपेक्तः । संकुलति सङ्कुलं कुल ज बन्धुसंहत्योःसंपूर्व्वेजुङ्त्वात् कः । संकुलं दन्त्यादि । शकि-धातोरुले शङ्कुलं तालव्यादीति स्वामी ।आकीर्णं सङ्कीर्णवत् । इति भरतः ॥
(यथा, महाभारते । १ । ११३ । २६ ।“ततः सेनामुपादाय पाण्डुर्नानाविधध्वजाम् ।प्रभूतहस्त्यश्वयुतां पदातिरथसङ्कुलाम् ॥
”)
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.