सङ्करीकरण (saGkarIkaraNa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiसङ्करीकरणम्
- -
जातियों का मिश्रण
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritसङ्करीकरणं, (असङ्करः सङ्करः क्रियतेऽने-नेति । सङ्कर + कृ + ल्युट् । अभूततद्भावे च्वि ।)नवविधपापान्तर्गतपापविशेषः । यथा, विष्णुः ।अथ पुरुषस्य कामक्रोधलोभाख्यं रिपुत्रयंभवति । परिग्रहप्रसङ्गेन विशेषाद्गृहाश्रमिणः ।तेनायमाक्रान्तोऽतिपातकमहापातकानुपात-कोपपातकेषु वर्त्तते । जातिभ्रंशकरेषु सङ्कर-करणेष्वप्रात्रीकरणषु मलावहेषु प्रकीर्णकेषु ।तद्यथा, --“खराश्वोष्ट्रमृगेभानामजाविकवधस्तथा ।सङ्करीकरणं ज्ञयं मीनाहिमहिषस्य च ॥
”तस्य प्रायश्चित्तं यथा, --“सङ्करापात्रकृत्यासु मास शोधनमैन्दवम् ।मलिनीकरणीयेषु तप्तः स्याद्यावकस्त्र्यहः ॥
”तथा विष्णुः ।“ग्राम्यारण्याणां पशूनां हिंसा सङ्कीर्णोकर-णम् ।सङ्करीकरणं कृत्वा मासमश्नाति यावकम् ।कृच्छ्रातिकृच्छमथवा प्रायश्चित्तन्तु कारयेत् ॥
”इति प्रायश्चित्तविवेकः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritसङ्करीकरण सङ्करः क्रियतेऽनेन च्वि + कृ--करणे ल्युट् ।पापभेदे तत्स्वरूपप्रायश्चित्तादिकं प्रा० वि० दर्शितं यथा“अथ सङ्करीकरणापात्रीकरणमलावहप्रायश्चित्तम् ।तत्र मनुः “खरोष्ट्राश्वमृगेभानामजाविकबधस्तथा । सङ्क-रीकरणं ज्ञेयं मीनाहिमहिषस्य च । निन्दितेभ्यो ध-नादानं बाणिज्य शूद्रसेवनम् । अपात्रीकरणं ज्ञेय-मसत्यस्य च भाषणम् । कृमिकीटवयोहत्यामद्यानुगत-भोजनम् । फलैधःकुसुमस्तेयमधैर्य्यञ्च मलावहम्” ।मद्यानुगतभोजनं मद्यपानसमये यदुपस्थापितं फलमू-लादि । अधैर्य्यं गीतश्रवणादि “अल्पेऽप्यचये अत्यन्तवैर-कृत्यमिति” कल्पतरुः । “सङ्करापात्रकृत्यासु मासं शोध-नमैन्दवम् । मलिनीकरणीये तु तप्तः स्यात् यावक-स्त्र्यहम्” । तथा विष्णुः “ग्राम्यारण्यानां पशूनांहिंसा सङ्कीर्णकरम् । सङ्कीर्णकरणं कृत्वा मासमश्नोतयावकम् । कृच्छ्रातकृच्छ्रमथ वा प्रायश्चित्तन्तु कारयेत् ।निन्दितेभ्यो धनादानं बाणिज्यं कुशीदजीवनम्” । असत्यंशूद्रसेवनमित्यपात्रीकरणं कृत्वा तप्तकृच्छेण शुद्ध्यति ।“शीतकृच्छ्रेण वा भूयोमाहासान्तपनेन वा” । “पक्षिणांजलचराणाञ्च घातनं कृमिकीटघातनं मद्यानुगतभोजन-मिति मलावहानि” “मलिनीकरणीये तु तप्तकृच्छ्र स-माचरेत् । कृच्छ्रातिकृच्छ्रमथ वा प्रायश्चित्तं विमोधनम् ।अत्र सङ्करीकरणे सकृत्करणे मासवकम अभ्यासे कृ-च्छ्रातिकृच्छम् । अत्यन्ताभ्यासे चान्द्रायणम् । अपात्री-करणे च सकृत्करणे तप्तकृच्छ्रं चतुरहसाध्यम् । शीत-कृच्छ्रो वा शीतकृच्छ्रे तप्तकृच्छ्रेतिकर्त्तव्यतैव किन्तुतदेव द्रव्यमत्र शातलमिति विशेषः । अभ्यासे तु महा-सान्तपनम् अत्यन्ताभ्यासे चान्द्रायणम् । मलावहेतु सकृदाचरणे त्र्यहयावकम् अभ्यास तु तप्तकृच्छ्रम् अत्यन्ताभ्यासे कृच्छ्रातिकृच्छ्रमिति यथायोग्यमूह्यम् । एषु चतुर्षुयत्र यत्र प्रायश्चित्तविशेषो नोक्तस्तत्रैव एष बोद्धव्यः” ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.