| YouTube Channel

सगरः (sagaraH)

 
Apte Hindi
Hindi
सगरः
पुं*
 - -
एक सूर्यवंशी राजा ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 सगरः
noun
एकः इक्ष्वाकुवंशे जातः राजा यः रामस्य पूर्वजः तथा च असितस्य पुत्रः आसीत्।
"कपिलेन सगरस्य षष्ट्यधिकाः सहस्राः पुत्राः भस्मीकृताः।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
सगरः,
पुं,
 (गरेण सह वर्त्तमानः ।) अर्हद्भेदः ।इति हेमचन्द्रः ॥
सूर्य्यवंशीयराजविशेषः । स तुअयोध्याधिपतिबाहुराजपुत्त्रः तस्योत्पत्त्यादियथा, --सूर्य्यवंशे महाराजी बाहुर्नाम महानभूत् ।तस्य राज्यं हृतं सर्व्वं हैहयैस्तालजङ्घकैः ॥
काम्बोजाः पह्रवाश्चैव पारदा यवनाः शकाः ।एते पञ्चगणा ब्रह्मन् हैहयार्थे पराक्रमन् ॥
हृतराज्यः स वै विप्र तदा बाहुर्व्वनं ययौ ।पत्नी तु यादवी तस्य गुर्व्विण्यासीत् पतिव्रता ॥
तत्सपत्नी पूर्व्वमेव तस्या गर्भजिघांसया ।भोजनेन सह प्रादात् गरं धर्म्मानवेक्षया ॥
यादव्यास्तु तपोयोगात् गर्भो मैव ममार ह ।न ममार च सा राज्ञी देवानामनुकम्पया ॥
पतिं सानुययौ साध्वी सिषेवे तं वने सदा !स राजा विपिने तस्मिन् प्राणांस्तत्याज योग-वान् ॥
सा तु भर्त्तुश्चितिं कृत्वा वने तामध्यरोहत ।और्व्वस्तां भार्गवस्तात कारुण्यात् समवारयत् ॥
तस्याश्रमे च सा गर्भं सुषुवे ज्वलनप्रभम् ।व्यजायत महाबाहुर्गरेणैव सह द्विज ॥
सगरो नाम तेनाभूत् बालकोऽतिमनोहरः ।और्वस्तु जातकर्म्मादि तस्य कृत्वा महात्मनः ॥
अध्याप्य वेदानखिलान् शस्त्राणि प्रत्यपादयत् ।आग्नेयन्तु महाघोरममरैरपि दुःसहम् ॥
स तेनास्त्रबलेनाजौ बलेन च समन्वितः !हैहयांस्तालजङ्घांश्च जघ्न रुद्रः पशूनिव ॥
जनयामास लोकेऽस्मिन् कीर्त्तिं कीर्त्ति मतांवरःततः शकान् सयवनान् काम्बोजान् पारदां-स्तथा ।पह्रवांश्चापि निःशेषान् कर्त्तुं व्यवसितो नृपः ॥
ते हन्यमाना वारेण सगरेण महीजसा ।वशिष्ठं शरणं जग्मुः सूर्य्यवंशपुरोहितम् ॥
वशिष्ठः शरणापन्नान् समये स्थाप्य तानृषिः ।सगरं वारयामास तेभ्या दत्त्वाभयं तदा ॥
सगरस्तां प्रांतज्ञान्तु निशम्य सुमहाबलः ।धर्म्मं जघान तेषाञ्च वेशानन्यांश्चकार ह ॥
अर्द्धं शिरः शकानान्तु मुण्डयामास भूपतिः ।यवनानां शिरः सर्व्वं काम्बाजानामपि द्विज ॥
पारदान् मुक्तकेशास्तु पह्रवान् श्मश्रुधारिणः ।निस्वाध्यायवषट्कारान् सर्व्वानेव चकारह ॥
कालिसर्पा माहिषका दार्व्वाश्चोलाः सकेरलाःखसास्तुषाराश्चीनाश्च मद्राः किष्किन्धका-स्तथा ।कोन्तलाश्च तथा बन्धाः शाम्बाः कोङ्कणका-स्तथा ।सर्व्वे ते क्षत्त्रियास्तात धर्म्मास्तेषां निराकृताः ॥
पुराहितस्य वाक्यन कृता विकृतवेशिनः ।वश कृत्य सराजन्यान् स्वराज्यमन्वशासत ॥
”इति पाद्मे स्वर्गखण्डे १५ अध्यायः ॥
* ॥
अपि च ।“रोहिताच्च वृको जातो वृकाद्वाहुरजायत ॥
सगरस्तस्य पुत्त्रोऽभूत् राजा परमधार्म्मिकः ॥
द्वे भार्य्ये सगरस्यापि प्रभा भानुमती तथा ।ताभ्यामाराधितः पूर्व्व मौर्व्वोऽग्निः पुत्त्रकाम्ययाऔर्व्वस्तुष्टस्तुयाः प्रादात् यथेष्टं वरमुत्तमम् ।एका षष्टिसहस्राणि सुतमेकं तथा परा ॥
गृह्णातु वंशकर्त्तारं प्रभा गृह्णाद्बहूं स्तथा ।एकं भानुमतीपुत्त्रमगृह्णादसमञ्जसम् ॥
ततः षष्टिसहस्राणि सुषुवे यादवी प्रभा ।खनन्तः पृथिवीं दग्धा विष्णुना येऽश्वमार्गणे ॥
असमञ्जसस्तु तनयः अंशुमान् नाम विश्रुतः ।तस्य पुत्त्रो दिलीपस्तु दिलीपात्तु भगीरथः ॥
येन भागीरथी गङ्गा तपः कृत्वावतारिता ।भगीरयस्य तनयो नाभाग इति विश्रुतः ॥
”इति मात्स्ये १२ अध्यायः ॥