| YouTube Channel

संवत्सरः (saMvatsaraH)

 
Apte
English
संवत्सरः [saṃvatsarḥ], [संवसन्ति ऋतवो$त्र संवस्-सरन् Tv.]
A year
न ह पुरा ततः संवत्सर आस Bṛi.
Up.*
 1.2.4.
A year of Vikramāditya's era.
N.
 of Śiva.
The first year in the cycle of five years.
Comp.
 -करः an epithet of Śiva. -निरोधः Imprisonment for a year
वैश्यः सर्वस्वदण्डः स्यात् संवत्सरनिरोधतः
Ms.*
 8.375. -भ्रमि
a.
 revolving in a year, completing one revolution in a year (said of the sun). -मुखी the tenth day in the light half of the month ज्यैष्ठ. -रयः a year's course.
Apte 1890
English
संवत्सरः [संवसंति ऋतवोऽत्र संवस्-सरन् Tv.] 1 A year.
2 A year of Vikramāditya's era.
3 N. of Śiva.
4 The first year in the cycle of five years.
Comp.
करः an epithet of Śiva.
भ्रमि a. revolving in a year, completing one revolution in a year (said of the sun).
रयः a year's course.
Apte Hindi
Hindi
संवत्सरः
पुं*
 - संवसन्ति ऋतवोऽत्र-संवस् + सरन्
वर्ष
संवत्सरः
पुं*
 - -
विक्रमादित्याब्द
संवत्सरः
पुं*
 - -
शिव
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 संवत्सरः, अब्दः, वर्षः
noun
कस्यापि ग्रहस्य सूर्यं परितः भ्रमणस्य सन्पूर्णः अवधिः।
"बृहस्पतेः संवत्सरः पृथिव्याः संवत्सरात् दीर्घः अस्ति।"
Synonyms:
 वत्सरः, वर्षः, संवत्सरः, परिवत्सरः, अब्दः, समा, समाः, संवद्, हायनः, वरिषम्, कालग्रन्थिः, ऋतुवृत्तिः, मासमानः, युगांशकः, शरद्, शरदा
noun
सर्वेषाम् ऋतुनां परिवर्तः द्वादश-मासयुक्तः युगस्य अंशभूतः कालः।
"अग्रिमे वत्सरे भारते वैश्विक-क्रीडा-महोत्सवः भविष्यति।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: संवत्सरः
Root: संवत्सर
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ वर्षम्
Meaning(s):
⇒ Year
Shloka(s):
2|1|90|2 ► संवत्सरोऽब्द आग्नेयो वत्सरः परिवत्सरः॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
2|1|91|1 ► वत्सवायटव्यसौर्याश्च वर्षोऽस्त्री स्त्री शरत् समाः। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|90|2 ⇢ संवत्सरः (संवत्सर) (पुं) ⇒ Year ⇒ वर्षम्
➠ 2|1|90|2 ⇢ अब्दः (अब्द) (पुं) ⇒ Year ⇒ वर्षम्
➠ 2|1|90|2 ⇢ आग्नेयः (आग्नेय) (पुं) ⇒ Year ⇒ वर्षम्
➠ 2|1|90|2 ⇢ वत्सरः (वत्सर) (पुं) ⇒ Year ⇒ वर्षम्
➠ 2|1|90|2 ⇢ परिवत्सरः (परिवत्सर) (पुं) ⇒ Year ⇒ वर्षम्
➠ 2|1|91|1 ⇢ वत्सः (वत्स) (पुं) ⇒ Year ⇒ वर्षम्
➠ 2|1|91|1 ⇢ वायव्यः (वायव्य) (पुं) ⇒ Year ⇒ वर्षम्
➠ 2|1|91|1 ⇢ सौर्यः (सौर्य) (पुं) ⇒ Year ⇒ वर्षम्
➠ 2|1|91|1 ⇢ वर्षः (वर्ष) (पुं) ⇒ Year ⇒ वर्षम्
➠ 2|1|91|1 ⇢ वर्षम् (वर्ष) (नपुं) ⇒ Year ⇒ वर्षम्
➠ 2|1|91|1 ⇢ शरत् (शरद्) (स्त्री) ⇒ Year ⇒ वर्षम्
➠ 2|1|91|1 ⇢ समाः (समा) (स्त्री) ⇒ Year ⇒ वर्षम्
Related word(s):
जातिः ➡ कालः
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ दक्षिणायनम्
अमरकोशः
Sanskrit
Word: संवत्सरः
Root: संवत्सर
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ year
⇒ full year
⇒ Year personified
⇒ year of the vikrama era the first in a cycle of five or six years
Shloka(s):
1|4|13|2 ► अयने द्वे गतिरुदग्दक्षिणार्कस्य वत्सरः॥ (कालवर्गः)
1|4|20|2 ► संवत्सरो वत्सरोऽब्दो हायनोऽस्त्री शरत्समाः॥ (कालवर्गः)
3|4|16|2 ► संवद्वर्षेऽवरे त्वर्वागामेवं स्वयमात्मना॥ (अव्ययवर्गः)
Synonym(s):
➠ 1|4|13|2 ⇢ वत्सरः (वत्सर) (पुं) ⇒ year, Year personified, sixth year in a cycle of 6 years, fifth year in a cycle of 5 or 6 years
➠ 1|4|20|2 ⇢ संवत्सरः (संवत्सर) (पुं) ⇒ year, full year, Year personified, year of the vikrama era the first in a cycle of five or six years
➠ 1|4|20|2 ⇢ वत्सरः (वत्सर) (पुं) ⇒ year, Year personified, sixth year in a cycle of 6 years, fifth year in a cycle of 5 or 6 years
➠ 1|4|20|2 ⇢ अब्दः (अब्द) (पुं) ⇒ year, cloud, giving water, coco-grass [Cyperus Rotundus - Bot.]
➠ 1|4|20|2 ⇢ हायनः (हायन) (पुं) ⇒ ray, flame, leaving, quitting, passing away, sort of red rice, lasting a year or returning every year
➠ 1|4|20|2 ⇢ हायनम् (हायन) (नपुं) ⇒ ray, flame, leaving, quitting, passing away, sort of red rice, lasting a year or returning every year
➠ 1|4|20|2 ⇢ शरत् (शरद्) (स्त्री)
➠ 3|4|16|2 ⇢ संवत् (संवत्) (अव्य)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पूर्वे_अब्दे
जातिः ➡ कालः
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ अयनम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
संवत्सरः,
पुं,
 (स वसन्ति ऋतवौ यत्र । सं + वसनिवासे + “संपूर्व्वात् चित् ।” उणा० ३ । ७२ ।इति तसरन् ।) वत्सरः । इत्यमरः ॥
“संवसन्तिऋतवो अत्र संवत्सरः । वस औ निवासेनाम्रीति सरः सस्य तः । संवदति भावान्इति वदो रूपंवा ।” इति भरतः ॥
पञ्चविध-वत्सरान्तर्गतप्रथमवत्सरः । यथा --“शकाब्दात् पञ्चभिः शेषात् समाद्यादिषु वत्-सराः ।संपरीदानुपूर्व्वाश्च तथोदापूर्वका मताः ॥
”संबत्सरादिफलं विष्णुधर्म्मोत्तरे ।“संवत्सरे तथा दानं तिलस्य च महाफलम् ।परिपूर्वे तथा दानं यवानाञ्च द्विजोत्तमाः ॥
इदापूर्व्वेऽन्नवस्त्राणां धान्यानाञ्चानुपूर्व्वके ।उदासंवत्सरे दानं रजतस्य महाफलम् ॥
ज्योतिर्व्विदस्त्विज्यमध्यात् प्रभवादेश्च सम्भवम् ।ऊचुस्तद्वत् समाद्यादिवर्षाणामपि सम्भवम् ॥
”इति मलमासतत्त्वम् ॥