| YouTube Channel

संयोगविरुद्ध (saMyogaviruddha)

 
शब्दसागरः
English
संयोगविरुद्ध
n.
 (-द्धं) Any eatables which cause disease by being mixed.
Monier Williams Cologne
English
सं-योग—विरुद्ध
n.
 food which causes disease through being mixed,
MW.
Apte Hindi
Hindi
संयोगविरुद्धम्
नपुं*
 संयोग-विरुद्धम् -
साथ-साथ मिलाकर खाने से रोग उत्पन्न करने वाला खाद्यपदार्थ
L R Vaidya
English
saMyoga-virudDa {% n. %} any eatables which cause disease by being mixed.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
संयोगविरुद्धं,
क्ली,
 (संयोगेन विरुद्धम् ।) पर-स्परसंयोगेन रोगजनकखाद्यद्रव्यम् । यथा, --“शाकाम्लपलपिण्याककुलत्थलवणामिषैः ।करीरदधिमाषैश्च प्रायः क्षीरं विरुध्यते ॥
प्राणहारी तु हारीतो हरिद्रालवणैः शृतः ।रुरोस्तैलेऽनलैर्भृष्टं विषं मायूरमामिषम् ॥
वराहवसया भृष्टा वलाका तु हरत्यसून् ।संयुक्ता सैव वारुण्या कुल्माषंश्च बिरुध्यते ॥
अविं कुसुम्भशाकेन मत्स्यतैलैः कणां त्यजेत् ।मांसैरिक्षविकारांश्च काञ्जिकैस्तिलशस्कुलीम् ॥
कपोतः सार्षपे भृष्टो घृतं कांस्ये दशाहगम् ।विषं घृतसमं क्षौद्रं मधुना गगनाम्बु च ॥
मूलकं माषसूपेन मधुना च न भक्षयेत् ।एकत्र सर्व्वमांसानि विरुध्यन्ते परस्परम् ॥
रात्र्यन्धवीसर्पदकोदराणांविष्फोटिकोन्मादभगन्दराणाम् ।मूर्च्छामदाध्मानगलग्रहाणांपाण्ड्वामयस्यामविषस्य चैव ॥
किलासकुष्ठग्रहणीगदानांशोथातिसारज्वरपीनसानाम् ।सन्तानदोषस्य तथैव मृत्यो-र्व्विरुद्धमन्नं प्रवदन्ति हेतुम् ॥
विरुद्धाहारजान् रोगान् विनिहन्ति विरेचनम् ।वमनं शमनं वापि पूर्व्वं वा हितसेवनम् ॥
”इति संयोगविरुद्धम् । इति राजवल्लः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
संयोगविरुद्ध
न०
 संयोगेन विरुद्धम् । द्रव्यान्तरसंयोगेनविरुद्धगुणाश्रये द्रव्यभेदे तच्च राजवल्लभेन दर्शितं यथा“शाकाम्लपलपिण्याककुलत्थलवणामिषैः । करीरद-धिमाषैश्च प्रायः क्षीरं विरुध्यते । प्राणहारी तुहारीतो हरिद्रालवणैः शृतः । रुरोस्तैलानलैर्भृष्टंविषं मायूरमामिषम् । वराहवसया भृष्टा बलाका तुहरत्यसून् । संयुक्ता सैव वारुण्या कुल्माषैश्च विरु-ध्यते । अविं कृसुम्भशाकेन मत्स्यतैलैः कणां त्यजेत् ।मांसैरिक्षुविकारांश्च काञ्जिकैस्तिलशस्कुलीम् । कपोतःसार्षपे भृष्टो घृतं कांस्ये दशाहिकम् । विषं घृतसमंक्षौद्रं मधुना गगनाम्बु च । मूलकं माषसूपेन मधुनाच न भक्षयेत् । एकत्र सर्वमांसानि विरुध्यन्ते प्रस्परम् ।रात्र्यन्धवीसर्पदकोदराणां विस्फोटिकोन्मादभगन्दरा-णाम् । मूर्च्छामदाध्मानगलग्रहाणां पाण्ड्वामयस्याऽऽमवि-षस्य चैव किलासकुष्ठग्रहणीगदानां शोथातिसारज्वर-पीनसानाम् । सन्तानदोषस्य तथैव मृत्योर्विरुद्धमन्नंप्रवदन्ति हेतुम् । विरुद्धाहारजान् रोगात् विगिहन्तिविरेचनम् । वभनं शमनं वापि पूर्वं वा हितसेवनम्” ।