| YouTube Channel

संयोगः (saMyogaH)

 
Apte
English
संयोगः [saṃyōgḥ], 1 (a) Conjunction, union, combination, junction, association, intimate union
संयोगो हि वियोगस्य संसूचयति संभवम् Subhāṣ. (b) Endowment with, possesssion of.
Conjunction (as one of the 24 guṇas of the Vaiśeṣikas).
Addition, annexation.
A set
आभरणसंयोगाः
Māl.
 6.
Alliance between two kings for a common object.
(In
gram.
 ) A conjunct consonant
हलो$नन्तराः संयोगः
P.
 I.1.7.
(In
astr.
 ) The conjunction of two heavenly bodies.
An epithet of Śiva.
(In
phil.
 ) Contact (direct material).
Carnal contact.
Matrimonial relation.
Agreement of opinion.
Sum, total amount.
Comp.
 -पृथक्त्वम् severalty of conjunction. This circumstance accounts for one and the same thing being नित्य as well as नैमित्तिक. In one case it would be नित्य, in the other it would be नैमित्तिक
(एकस्य तूभयत्वे संयोगपृथक्त्वम् MS.* 4.3.5
न संयोगपृथक्त्वात् MS.* 12.1.24.)
e. g. दधि is नित्य in दध्ना जुहोत्ति, but नैमित्तिक in दध्ना इन्द्रियकामस्य जुहुयात्. This न्याय is discussed and established in MS.* 4.3.5.7.-विधिः the Vedānta, propounding the union of जीव and ब्रह्म
Mb.
 * 12.2.11 (com. ). -विभागाः (m.
pl.
 ) conjunctions and disjunctions
यदि शब्दं संयोगविभागा एवाभिव्यञ्जन्ति न कुर्वन्ति etc.
ŚB. on MS.* 1.1.13. -विरुद्धम् any eatables causing disease by being mixed.
Apte 1890
English
संयोगः 1 (a) Conjunction, union, combination, junction, association, intimate union
संयोगो हि वियोगस्य संसूचयति संभवं Subhāṣ. (b) Endowment with, possession of.
2 Conjunction (as one of the 24 guṇas of the Vaiśeṣikas).
3 Addition, annexation.
4 A set
आभरणसंयोगाः Māl. 6.
5 Alliance between two kings for a common object.
6 (In gram.) A conjunct consonant
हलोऽनंतराः संयोगः P. I. 1. 7.
7 (In astr.) The conjunction of two heavenly bodies.
8 An epithet of Śiva.
Comp.
पृथक्त्वं severalty of conjunction.
विरुद्धं any eatables causing disease by being mixed.
Apte Hindi
Hindi
संयोगः
पुं*
 - सम् + युज् + घञ्
"संयोजन, मिलाप, मिश्रण, संगम, मिलना-जुलना, घनिष्ठता"
संयोगः
पुं*
 - -
जोड़ना
संयोगः
पुं*
 - -
"जोड़, मिलाना"
संयोगः
पुं*
 - -
संचय
संयोगः
पुं*
 - -
दो राजाओं में किसी एक से समान उद्देश्य के लिए मित्रता
संयोगः
पुं*
 - -
संयुक्त व्यंजन
संयोगः
पुं*
 - -
दो तारिकाओं का मिलन
संयोगः
पुं*
 - -
शिव का विशेषण
संयोगः
पुं*
 - सम्+युज्+घञ्
भौतिक संपर्क
संयोगः
पुं*
 - सम्+युज्+घञ्
शारीरिक संपर्क
संयोगः
पुं*
 - सम्+युज्+घञ्
योगफल
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मिश्रणम्, संमिश्रणम्, मिश्रीकरणम्, संयोगः, संयोजनम्, सम्मेलनम्, संसर्गः, सम्पर्कः, संङ्कलनम्, सङ्किरणम्, एकीकरणम्
noun
भिन्नवस्तूनाम् मेलनम्।
"पञ्जरी इति मिश्रणम् अस्ति।"
Synonyms:
 संयोगः, मेलनम्, संयोजनम्, समायोगः, समाक्षेपः
noun
सा क्रिया यस्याम् अन्यम् अन्येन संयुज्य अप्राप्तस्य प्राप्तिः भवति।
"अप्राप्तयोस्तु या प्राप्तिः सैव संयोगः ईरितः।"
Synonyms:
 सम्बन्धः, सम्पर्कः, अन्वयः, सन्दर्भः, समन्वयः, व्यासङ्गः, अनुबन्धः, श्लेषः, संयोगः, अनुषङ्गः, संसर्गः, सङ्गः
noun
द्वयोः वस्तुनोः परस्परं वर्तमानः भावः।
"परस्परैः सह उषित्वा पशुभिः सह अपि सम्बन्धः दृढः भवति।"
Synonyms:
 सङ्गमः, संयोगः, सम्भेदः, संभेदः
noun
यत्र द्वे अथवा अधिकाः नद्यः एकत्रिताः भवन्ति।
"प्रयागे गङ्गायमुनासरस्वतीनां सङ्गमः अस्ति।"
Synonyms:
 एकता, एकत्वम्, ऐक्यम्, संयोगः, योगः, सन्धिः, सङ्गः, सम्भूति
noun
एकस्य भावः।
"देशस्य एकतायाः तथा च अखण्डतायाः रक्षणं अस्माकं परमं कर्तव्यम्।"
Synonyms:
 संयोगः, योगः
noun
मेलनस्य भावः।
"नाटकस्य अन्तिमे भागे नायकस्य नायिकया सह संयोगः अभवत्।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
संयोगः,
पुं,
 (सं + युज् + घञ् ।) मेलनम् । न्याय-मते गुणपदार्थः । स च सम्बन्धविशेषः । अ-प्राप्तवस्तुद्वयस्य प्राप्तिः । स च त्रिविधो यथा ।एककर्म्मजन्यः । यथा पर्व्वते पक्षिसंयोगः ॥
१ ॥
उभयमर्म्मजन्यः । यथा मेषद्वयसंयोगः ॥
२ ॥
संयोगजन्यसंयोगः । यथा कपालतरुसंयोग-जन्यतरुकुम्भसंयोगः ॥
३ ॥
कर्म्मजन्यसंयोगो-ऽपि द्विविधः । अभिघातः । तस्मात् शब्दोजायते ॥
१ ॥
नोदनः । तस्मात् शब्दो नजायते ॥
२ ॥
अत्र प्रमाणम् ।“अप्राप्तयोस्तु या प्राप्तिः सैव संयोग ईरितः ।कीर्त्तितस्त्रिविधस्त्वेष आद्योऽन्यतरकर्म्मजः ॥
तथोभयोः कर्म्मजन्यो भवेत् संयोगजोऽपरः ।आदिमः श्येनशैलादिसंयोगः परिकीर्त्तितः ॥
मेषयोः सन्निपातो यः स द्वितीय उदाहृतः ।कपालतरुसंयोगात् संयोगस्तरुकुम्भयोः ॥
द्वितीयः स्यात् कर्म्मजोऽपि द्विधैव परिकीर्त्तितःअभिघातो नोदनश्च शब्दहेतुरिहादिमः ।शब्दाहेतुर्द्द्वितीयः स्याद्विभागोऽपि त्रिधाभवेत् ॥
”इति भाषापरिच्छेदः ॥
* ॥
उदयात् पूर्व्वं दशभ्याः शेषः । यथा, --“उदयात् प्राक् दशम्यास्तु शेषः संयोग इष्यते ।उपरिष्टात् प्रवेशस्तु तस्मात् तां परिवर्ज्जयेत् ॥
”इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
सम्बन्धमात्रम् । इति संयोगपृथक्त्वन्यायार्थ-दर्शनात् ॥