| YouTube Channel

संयत् (saMyat)

 
शब्दसागरः
English
संयत् mf. (-यत्) War, battle.
E.
 सम् before यम् to restrain,
aff.
 क्विप्, तुक्
added.
Capeller Eng
English
संय॑त्
a.
 coherent, continual, uninterrupted.
f.
 contract,
agreement
fight, battle.
Yates
English
सं-यत् (त्) 5.
m.
f.
 War.
Spoken Sanskrit
English
संयत् - saMyat -
adj.
 - coherent
संहत - saMhata -
adj.
 - coherent
सम्बद्ध - sambaddha -
adj.
 - coherent
संलागिन् - saMlAgin -
adj.
 - coherent
संसक्त - saMsakta -
adj.
 - coherent
संलग्न - saMlagna -
adj.
 - coherent
संश्लिष्ट - saMzliSTa -
adj.
 - coherent
उपसंश्लिष्ट - upasaMzliSTa -
adj.
 - coherent
सन्दर्भशुद्ध - sandarbhazuddha -
adj.
 - coherent
सहभाविन् - sahabhAvin -
adj.
 - coherent
सतति - satati -
adj.
 - coherent
उत्सङ्गिन् - utsaGgin -
adj.
 - coherent on
उत्सङ्गित - utsaGgita -
adj.
 - made coherent
समनुगत - samanugata -
adj.
 - coherent or connected with
काव्य - kAvya -
m.
 - poetical composition with a coherent plot by a single author
अनुत्तर - anuttara -
n.
 - reply which is coherent or evasive and therefore held to be no answer
संयत् saMyat
adj.
 uninterrupted
संयत् saMyat
adj.
 contiguous
संयत् saMyat
adj.
 continuous
संयत् saMyat
adj.
 coherent
संयत् saMyat
f.
 contest
संयत् saMyat
f.
 war
संयत् saMyat
f.
 treaty
संयत् saMyat
f.
 covenant
संयत् saMyat
f.
 agreement
संयत् saMyat
f.
 means of joining or uniting
संयत् saMyat
f.
 appointed place
संयत् saMyat
f.
 stipulation
संयत् saMyat
f.
 battle
संयत् saMyat
f.
 strife
संयतते { संयत् } saMyatate { saMyat } verb quarrel
संयतते { संयत् } saMyatate { saMyat } verb unite
संयतते { संयत् } saMyatate { saMyat } verb engage in contest or strife
संयतते { संयत् } saMyatate { saMyat } verb join together
संयतते { संयत् } saMyatate { saMyat } verb meet together
संयत् saMyat
adj.
 continuous
संयत् saMyat
adj.
 coherent
संयत् saMyat
adj.
 uninterrupted
संयत् saMyat
adj.
 contiguous
संयत् saMyat
f.
 strife
संयत् saMyat
f.
 contest
संयत् saMyat
f.
 war
संयत् saMyat
f.
 treaty
संयत् saMyat
f.
 covenant
संयत् saMyat
f.
 agreement
संयत् saMyat
f.
 means of joining or uniting
संयत् saMyat
f.
 appointed place
संयत् saMyat
f.
 stipulation
संयत् saMyat
f.
 battle
संयतते { संयत् } saMyatate { saMyat } verb quarrel
संयतते { संयत् } saMyatate { saMyat } verb unite
संयतते { संयत् } saMyatate { saMyat } verb engage in contest or strife
संयतते { संयत् } saMyatate { saMyat } verb join together
संयतते { संयत् } saMyatate { saMyat } verb meet together
Wilson
English
संयत्
mf. (-यत्) War, battle.
E.
 सम् before यम to restrain,
aff.
 क्विप्, and तुक् added.
Apte
English
संयत् [saṃyat], 1 &Amacr.
To struggle, contend
देवासुरा वै यत्र सयेतिरे Ch.
Up.*
 1.2.1.
To form or be formed in rows.
To agree, coincide.
संयत् [saṃyat],
f.
 A battle, war, fight
यः संयति प्राप्तपिनाकिलीलः
R.*
 6.72
7.39
18.21
Ki.*
 1.19
Śi.*
 16.15.
Comp.
 -वरः a king, prince. -वाम
a.
 uniting all that is pleasant.
Apte 1890
English
संयत् {c1c} A. 1 To struggle, contend
देवासुरा वा एषु लोकेषु संयेतिरे.
2 To form or be formed in rows.
3 To agree, coincide.
संयत् f. A battle, war, fight
यः संयति प्राप्तपिनाकिलीलः R. 6. 72, 7. 39
18. 21
Ki. 1. 19
Śi. 16. 15.
Comp.
वरः a king, prince.
Monier Williams Cologne
English
सं-√ यत् a Ā. -यतते, to unite (in trans.), meet together, encounter (rarely ‘as friends’, generally ‘as enemies’), contend, engage in contest or strife, quarrel (with संग्रामम्, ‘to begin a combat’),
RV.
Br.
ChUp.
(P. °ति) to unite, join together (trans.),
RV.
 vi, 67, 3.
सं-य॑त् b
mfn.
 (in some senses
fr.
 सं-√ यम् below,
Pāṇ.
 vi, 4, 40
Vop.
 26, 78) coherent, contiguous, continuous, uninterrupted,
RV.
ŚāṅkhŚr.
सं-य॑त्
f.
 an agreement, covenant, stipulation,
ŚBr.
a means of joining or uniting,
TS.
an appointed place,
RV.
 ix, 56, 15
contest, strife, battle, war (generally found in
loc.
 or comp. ),
MBh.
Kāv.
&c.
सं-य॑त्
f.
N.
 of partic. bricks (-त्व
n.
 ),
TS.
सं-य॑त् c See above.
Monier Williams 1872
English
संयत् 1. सं-यत्, cl. 1. A. (Ved. also P.)
-यतते (-ति), to unite, join (P. Ved., but according
to Sāy. on Ṛg-veda VI. 67, 3. संयतथस् =
संयच्छथस्)
to form or be formed in rows
to
unite, meet together, agree, coincide, coalesce, join
with
to encounter, quarrel, dispute, contend (e. g.
देवासुराः समयतन्त, the gods and Asuras con-
tended).
2. सं-यत्, त्, त्, त् (also to be connected with rt.
2. यत्), Ved. making efforts, zealous, eager
strong,
plentiful, abundant
(त्), m. f. contest, conflict, war,
battle (= सङ्ग्राम, Naigh. II. 17).
—संयद्-
वर, अस्, m. ‘chief in battle, ’ a king, prince, chief
[cf. सम्पद्वर।]
—संयद्-वीर, अस्, आ, अम्, ex-
plained by Sāy. on Ṛg-veda II. 4, 8. संयतो वीरा
यस्मिन् तादृश, perhaps an epithet of ‘food’ as
‘supporting strong heroes.’
Macdonell
English
संयत् saṃ-yát, 〈1.〉
a.
 continuous, uninterrupted 🞄(V.)
f.
 agreement, covenant (Br., rare)
appointed 🞄place (RV.¹)
battle, fight (C., nearly 🞄always lc.)
〈2.〉 -y-āt, pr. pt. (-ī́) √ i
-yata, 🞄pp. √ yam: -ka,
m.
 N., -āhāra,
a.
 temperate 🞄in diet, -indriya,
a.
 having the senses 🞄controlled: -tā,
f.
 subjection of the senses
🞄-yád-vasu,
a.
 having continuous wealth (V.)
🞄-yantavya, fp. to be curbed
-yantṛ,
m.
 🞄curber, controller
-yama,
m.
 checking, restraint
🞄subjection of the senses, self-control
🞄tying up (rare)
concentration of mind 🞄(in Yoga)
exertion (ab. with great difficulty)
🞄destruction (P.): -dhana,
a.
 rich in 🞄self-restraint
-yamana,
a.
 (ī) curbing, controlling, 🞄restraining
n.
 restraint, control
🞄self-control
binding up
tightening (of reins)
🞄fetter
N. of Yamaʼs city (also ī)
🞄-yama-puṇya-tirtha,
a.
 having restraint for 🞄its holy place of pilgrimage
-yama-vat,
a.
 🞄controlling, oneself, economical
-yamita, cs. 🞄pp. of √ yam
n.
 subduing (the voice)
-yamin,
n.
 subduing the passions, self-controlled 🞄(i-tā,
f.
 self-control)
tied up (hair)
-yājya,
n.
 participation in a sacrifice: ā,
f.
 du. 🞄N. of two verses of the Yājyā and Puronuvākyā 🞄of the Sviṣṭakṛt (V.)
-yātrika, incorr. 🞄for sāṃyātrika
-yāna,
n.
 going along 🞄with, accompanying (—°)
travelling, journey
🞄vehicle
-yāva,
m.
 kind of cake of 🞄wheaten flour.
Benfey
English
संयत् संयत्, i. e. सम्-यम् + त्,
m.
and
f.
 War, battle, Chr. 36, 17.
Apte Hindi
Hindi
संयत्
भ्वा* आ* सम्-यत् -
"संघर्ष करना, तर्क विर्तक करना"
संयत्
स्त्री*
 - सम् + यम् + क्विप्
"युद्ध, संग्राम, लड़ाई"
संयत्
स्त्री*
 - सम्+यत्+क्विप्
"युद्ध, लड़ाई, संग्राम"
L R Vaidya
English
saMyat {% m.f. %} War, battle, fight, संयति लब्धकीर्तयः Kir.i.19.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 युद्धम्, संग्रामः, समरः, समरम्, आयोधनम्, आहवम्, रण्यम्, अनीकः, अनीकम्, अभिसम्पातः, अभ्यामर्दः, अररः, आक्रन्दः, आजिः, योधनम्, जम्यम्, प्रधनम्, प्रविदारणम्, मृधम्, आस्कन्दनम्, संख्यम्, समीकम्, साम्यरायिकम्, कलहः, विग्रहः, संप्रहारः, कलिः, संस्फोटः, संयुगः, समाघातः, संग्रामः, अभ्यागमः, आहवः, समुदायः, संयत्, समितिः, आजिः, समित्, युत्, संरावः, आनाहः, सम्परायकः, विदारः, दारणम्, संवित्, सम्परायः, बलजम्, आनर्त्तः, अभिमरः, समुदयः, रणः, विवाक्, विखादः, नदनुः, भरः, आक्रन्दः, आजिः, पृतनाज्यम्, अभीकम्, समीकम्, ममसत्यम्, नेमधिता, सङ्काः, समितिः, समनम्, मीऴ् हे, पृतनाः, स्पृत्, स्पृद्, मृत्, मृद्, पृत्, पृद्, समत्सु, समर्यः, समरणम्, समोहः, समिथः, सङ्खे, सङ्गे, संयुगम्, सङ्गथः, सङ्गमे, वृत्रतूर्यम्, पृक्षः, आणिः, शीरसातौ, वाजसातिः, समनीकम्, खलः, खजः, पौंस्ये, महाधनः, वाजः, अजम्, सद्म, संयत्, संयद्, संवतः
noun
शत्रुतावशाद् अन्यराज्यैः सह सशस्त्रसेनाबलेन धर्मलाभार्थम् अर्थलाभार्थं यशोलाभार्थं वा योधनम्।
"यत्र अयुद्धे ध्रुवं नाशो युद्धे जीवितसंशयः तं कालम् एकं युद्धस्य प्रवदन्ति मनीषिणः।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
प्राणः स्थाम तरः पराक्रमबलद्युम्नानि शौर्यौजसी
शुष्मं शुष्म च शक्तिरूर्जसहसी युद्धं तु संख्यं कलिः ।
p{0033}
संग्रामाहवसंप्रहारसमरा जन्यं युदायोधनं
संस्फोटः कलहो मृधं प्रहरणं संयद्रणो विग्रहः ॥ ७९६ ॥
द्वन्द्वं समाघातसमाह्वयाभिसंपातसंमर्दसमित्प्रघाताः ।
आस्कन्दनाजिप्रधनान्यनीकमभ्यागमश्च प्रविदारणं च ॥ ७९७ ॥
समुदायः समुदयो राटिः समितिसंगरौ ।
अभ्यामर्दः संपरायः समीकं सांपरायिकम् ॥ ७९८ ॥
आक्रन्दः संयुगश्चाथ नियुद्धं तद्भुजोद्भवम् ।
-wordlist-
प्राण (पुं), स्थामन् (क्ली), तरस् (क्ली), पराक्रम (पुं), बल (पुंक्ली), द्युम्न (क्ली), शौर्य (क्ली), ओजस् (क्ली), शुष्म (क्ली), शुष्मन् (क्ली), शक्ति (स्त्री), ऊर्ज (पुंस्त्री), सहस् (क्ली), युद्ध (क्ली), सङ्ख्य (पुंक्ली), कलि (पुं), सङ्ग्राम (पुं), आहव (पुं), सम्प्रहार (पुं), समर (पुंक्ली), जन्य (पुंक्ली), युध् (स्त्री), आयोधन (क्ली), संस्फोट (पुं), कलह (पुं), मृध (क्ली), प्रहरण (क्ली), संयत् (क्ली), रण (पुंक्ली), विग्रह (पुं), द्वन्द्व (क्ली), समाघात (पुं), समाह्वय (पुं), अभिसम्पात (पुं), सम्मर्द (पुं), समिध् (स्त्री), प्रघात (पुं), आस्कन्दन (क्ली), आजि (स्त्री), प्रधन (पुं), अनीक (पुंक्ली), अभ्यागम (पुं), प्रविदारण (पुं), समुदाय (पुं), समुदय (पुं), राटि (स्त्री), समिति (स्त्री), सङ्गर (पुं), अभ्यामर्द (पुं), सम्पराय (पुंक्ली), समीक (क्ली), साम्परायिक (क्ली), आक्रन्द (पुं), संयुग (पुंक्ली), नियुद्ध (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
सङ्ग्राम
सङ्ग्राम, समिति, समित्, समर, संख्य, समीक, रण, युद्ध, युध्, प्रधन, मृध, समुदय, संयत्, कलि, संयुग, द्वन्द्व, आयोधन, सम्प्रहार, कलह, आक्रन्द, आहव, अभ्यागम, संस्फोट, प्रविदारण, प्रहरण, अनीक, आजि, सङ्गर, सम्पराय, समाघात, प्रघात, समाह्वय, जन्य, अभिसम्पात, सम्मर्द, विग्रह
सङ्ग्रामः समितिः समिच्च समरं संख्यं समीकं रणं,
युद्धं युत्प्रधनं मृधं समुदयः संयत्कलिः संयुगम् ।
द्वन्द्वायोधनसम्प्रहारकलहाक्रन्दाहवाभ्यागमाः,
संस्फोटप्रविदारणप्रहरणानीकाजयः सङ्गरः ॥ ४५३ ॥
सम्परायः समाघातः प्रघातश्च समाह्वयः ।
जन्यं स्यादभिसम्पातः सम्मर्दो विग्रहस्तथा ॥ ४५४ ॥
verse 2.1.1.453
page 0052
नाममाला
Sanskrit
कदन, समर, युद्ध, संयुग, कलह, रण, संग्राम, सम्पराय, आजि, संयत्, महाहव
कदनं समरं युद्धं संयुगं कलहं रणम् ।
संग्रामं सम्परायाजी संयदाहुर्महाहवम् ॥ ८७ ॥
verse 0.1.1.87
page 0045
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
संयत्,
पुं,
स्त्री,
 (संयम्यतेऽत्रेति । सं + यम् +क्विप् । “गमादीनाम् ।” ६ । ४ । ४० । इत्यम्यवार्त्तिकोक्त्या मलोपः । तुक् ।) युद्धम् । इत्य-मरभरतौ ॥
(यथा, रघुः । ७ । ३९ ।“उत्थापितः संयति रेणुरश्वैःसान्द्रीकृतः स्यन्दनवंशचक्रैः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
संयत् स्त्री संयम्यतेऽत्र सम् + गम--आधारे क्विप् तुक् च ।१ युद्धे अमरः । कर्त्तरि क्विप् । २ संयमनकर्त्तरि
त्रि०
 ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“यम उपरमे”@} 2 3 ‘यमो गन्धने’ 4 इति सूत्रे गन्धनरूपस्य 5 अर्थस्याप्युपादानात्, धातोरस्योपसर्गवशात्, स्वभावाद् वा तत्राप्यर्थे वृत्तिरिति ज्ञेयम्।
भ्वादिष्वेव पुरस्तात् 6 ‘यमोऽपरिवेषणे’ 7 इति यत् पठ्यते--तत्तु ‘यम उपरमे’ इत्युत्तरत्रात्रैव विकरणे पठितस्यार्थविशेषे घटादिपाठ--तन्निषेधार्थरूपप्रयोजनद्वय- बशादिति ज्ञेयम्।
उत्तरत्र चैतद् व्यक्तीभविध्यति।
‘परिवेष्टने एव मित्’ इति काशकृत्स्नः।
इति केचित्।]] ‘यमेरुपरमे यच्छेद् यमयेत् परिवेषणे।’ 8 इति देवः।
यामकः-मिका, 9 यमकः-मिका, 10 आयामकः-मिका, 11 यियंसकः-सिका, 12 यंयमकः-यंंय्यमकः-मिका
13 यन्ता-यन्त्री, यमयिता-आयामयिता-त्री, यियंसिता-त्री, यंयमिता-त्री
14 15 यच्छन्-न्ती, नियमयन्-यामयन्-न्ती, यियंसन्-न्ती
-- यंस्यन्-न्ती-ती, नियमयिष्यन्-यामयिष्यन्-न्ती-ती, यियंसिष्यन्-न्ती-ती
-- 16 आयच्छमानः, 17 18 भार्याम्] उपयच्छमानः, 19 पाणिम्] आयच्छमानः, 20 21 संयच्छमानः, 22 उद्यच्छमानः, 23 आयच्छमानः, यमयमानः, नियमयमानः, 24 आयामयमानः, 25 आयियंसमानः, यंयम्यमानः
आयंस्यमानः, उपयंस्यमानः, संयंस्यमानः-उद्यंस्यमानः-आयंस्यमानः, आयामयिष्यमाणः, यमयिष्यमाणः-नियमयिष्यमाणः, आयियंसिष्यमाणः, यंयमिष्यमाणः
26 27 रिपुयत्-रिपुयतौ-रिपुयतः
28 वियत्-वियतौ-वियतः
29 यतम्-यतः-यतवान्, नियमितः-आयामितः, यियंसितः, यंयमितः-तवान्
30 यमः, 31 वाचंयमः 32, 33 यतिः, 34 आयामी, 35 वाग्यामः, यमः, नियमः-आयामः, 36 संयमनः, यियंसुः, यंयमः
यन्तव्यम्, यमयितव्यम्-आयामयितव्यम्, यियंसितव्यम्, यंयमितव्यम्
यमनीयम्, यमनीयम्-यामनीयम्, यियंसनीयम्, यंयमनीयम्
37 यम्यम्, 38 अनियम्यम्-विनियम्यम्, नियाम्यम्, यम्यम्-आयाम्यम्, यियंस्यम्, यंयम्यम्
39 ईषद्यमः-दुर्यमः-सुयमः
-- -- -- यम्यमानः, यम्यमानः-आयाम्यमानः, यियंस्यमानः, यंयम्यमानः
आयामः, 40 उद्यमः, 41 संयामः 42 -उपयमः-उपयामः-नियमः-नियामः, यमः-यामः, यियंसः, यंयमः
यन्तुम्, यमयितुम्-आयामयितुम्, यियंसितुम्, यंयमितुम्
43 यतिः, 44 संयत्, यमना-आयामना, यियंसा, यंयमा
यमनम्, 45 यमनम्-आयामनम्, यियंसनम्, यंयमनम्
46 यत्वा, यमयित्वा-यामयित्वा, यियंसित्वा, यंयमित्वा
47 प्रयत्य-प्रयम्य, 48 प्रयमय्य-प्रयाम्य, प्रयियंस्य, प्रयंयम्य
49 यामम् २, यत्वा २, 50 यमम् २-यामम् २-आयामम् २, यमयित्वा २-यामयित्वा २, यियंसम् २, यियंसित्वा २, यंयमम् २
यंयमित्वा २
51 इत्युनन्प्रत्ययः।
यमुना = नदीविशेषः।]] यमुना, 52 इति त्रप्रत्ययः।
यच्छतीति यन्त्रम् = शरीरसाधनम्, पीडनञ्च।]] यन्त्रम्, 53 इति संज्ञायां क्वुनि रूपमेवम्।
यमकम् = शब्दालङ्कारविशेषः।]] यमकम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१३४०)
02
=>
 (१-भ्वादिः-८१९-९८४। सक। अनि। पर।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (१-२-१५)
05
=>
 (गन्धनम् = सूचनम्’ परदोषाविष्कार इति यावत्।)
06
=>
 (८१९ संख्यायां)
07
=>
 (ग। सू। भ्वादौ)
08
=>
 (श्लो। १४८)
09
=>
 [[१। ‘यमोऽपरिवेषणे’ (ग। सू। भ्वादौ) इति पठ्यते। तस्य चायमर्थः-- ‘न कम्यमिचमाम्’ (ग। सू। भ्वादौ) इत्यतो नेति वर्तते। उपरमार्थे पठितो यो यमधातुः स एव परिवेषणरूपार्थभिन्नार्थ एव घटादिपाठं न प्राप्नोति--अर्थात् परिवेषणार्थे घटादिः--इति। तथा च ‘नियमयन् ब्राह्मणान्’ इत्यादिषु परिवेषणार्थकत्वात् घटादित्वम्। तेन मित्त्वात्, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति णौ उपधाह्रस्वे रूपमेवं सर्वत्र बोध्यम्। यदा तु परिवेषणभिन्नार्थकत्वं--तदानीं आयामयन् (= द्राघयन्, व्यापारयन् वा इत्यर्थः) इत्यादिषु मित्त्वनिषेधात् उपधावृद्धिरेवेति बोध्यम्। एवमुत्तरत्रापि।]]
10
=>
 [[२। मैत्रेयरक्षित-काशिकाकार-न्यासकार-धातुवृत्तिकार-सिद्धान्त- कौमुदीकारमतानुसारेणात्र प्रयोगे मित्त्वनिषेधात् रूपमेवम्। क्षीरस्वामी तु ‘यमोऽपरिवेषणे’ (ग। सू। भ्वादिः) इत्यत्र पूर्वस्मात् गणसूत्रात् ‘न’ इत्यननुवर्त्य आयमयन् इत्येव साधुरिति विपरीतेन साधयति--तथाहि-- “यमयति, नियमयति, परिवेषणे तु--यामयति श्राद्धेऽन्नम्, आयामयति चन्द्रम्।” इति। तदेतत् पुरुषकारादिषु बहुधा खण्डितमिति नेह प्रतन्यते।]]
11
=>
 [[३। सन्नन्तात् द्वित्वादिके मकारस्य नत्वे, ‘नश्चापदान्तस्य--’ (८-३-२४) इति अनु- स्वारे च रूपमेवम्।]]
12
=>
 [[४। यङन्तात् ‘नुगतोऽनुनासिकान्तस्य’ (७-४-८५) इति नुगागमः, तस्य पदान्तवद्भावेन परसवर्णविकल्पः।]]
13
=>
 [[५। तृजादिषु ‘यमिर्ञमन्तेष्वनिडेक इष्यते’ (व्याघ्रभूतिकारिका, भाष्ये ७-२-१०) इति वचनाद् धातोरनिट्त्वम्। मकारस्यानुस्वारे परसवर्णे चैवं रूपम्।]]
14
=>
 [पृष्ठम्१०७१+ २६]
15
=>
 [[१। शतरि, ‘इषगमियमां छः’ (७-३-७७) इति छकारेऽन्तादेशे तुकि, तस्य श्चुत्वेन चकारे च रूपमेवम्। एवं शानजन्तेष्वपि प्रक्रियोह्या।]]
16
=>
 [[२। ‘आङो यमहनः’ (१-३-२८) इति अकर्मकादस्मादाङ्पूर्वकादात्मनेपदं शानच्। अकर्मकादित्युक्तत्वात् आयच्छन् कूपाद् रज्जुम्’ इत्यत्र शतैव।]]
17
=>
 [[आ। ‘श्रियमायच्छमानाभिरुत्तमाभिरनुत्तमाम्।।’ भ। का। ८। ४६।]]
18
=>
 [[[३। ‘उपाद् यमः स्वकरणे’ (१-३-५६) इत्यात्मनेपदम्। स्वकरणम् = स्वीकरणम्। पाणिग्रहणमिति भट्टोजिप्रभृतयः। तत्तु भाष्याद्यनारूढत्वादुपेक्ष्यमिति शेखरकारादयः। स्वकरणभिन्नार्थे ‘देवदत्तो यज्ञदत्तस्य भार्यामुपयच्छन्’ इत्यत्र शतैव।]]
19
=>
 [[[४। ‘स्वाङ्गकर्मकाच्च--’ (वा। १-३-२७) इति वचनादात्मनेपदम्।]]
20
=>
 [व्रीहीन्]
21
=>
 [[५। ‘समुदाङ्भ्यो यमोऽग्रन्थे’ (१-३-७५) इति सम् उत् आङ् पूर्वकादस्मात् यमधातोः ग्रन्थभिन्नविषये वर्तमानात् आत्मनेपदम्। ‘अग्रन्थे’ इत्युक्तत्वात् ‘उद्यच्छन् चिकित्सां वैद्यः’ इत्यादिषु शतैव। ‘स्वान् व्रीहीन् संयच्छन्’ इत्यादिषु तु ‘विभाषोपपदेन प्रतीयमाने’ (१-३-७७) इति पक्षे शताऽपि साधुरेवेति ज्ञेयम्।]]
22
=>
 [भारम्]
23
=>
 [वस्त्रम्]
24
=>
 [[६। ‘न पादम्याङ्यम--’ (१-३-८९) इति ण्यन्तात् परस्मैपदनिषेधः। ‘अणा- वकर्मकात् चित्तवत्कर्तृकात्’ (१-३-८८) इति प्राप्तस्य परस्मैपदस्यापवादोऽयम्। केचित् तु कर्त्रभिप्रायक्रियाफलार्थतया अत्रात्मनेपदमिति न
\n\n परं तु परगामिनि क्रियाफले परस्मैपदमपीति वदन्ति।]]
25
=>
 [[७। ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इति सनः प्रकृतेर्निदान एव सन्नन्तादत्रापि शानजिति ज्ञेयम्।]]
26
=>
 [पृष्ठम्१०७२+ ३०]
27
=>
 [[१। रिपून् यच्छति = उपरतं करोति इत्यर्थे कर्मण्युपपदे, ‘क्विप् च’ (३-२-७६) इति क्विप्। ‘गमादीनाम्--’ (वा। ६-४-४०) इति वचनादनुनासिकलोपे तुकि रूपमेवम्।]]
28
=>
 [[२। ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते’ (३-२-७५) इति क्विपि रूपमेवम्। वियत् = विष्णुपदम्।]]
29
=>
 [[३। निष्ठायाम्, ‘अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिकलोपो झलि क्ङिति’ (६-४-३७) इत्यनुनासिकलोपे रूपम्। एवमेव क्त्वाक्तिन्प्रभृतिष्वपि रूपनिष्पत्तिर्ज्ञेया।]]
30
=>
 [[४। यच्छतीति यमः। कर्तरि पचाद्यच्।]]
31
=>
 [[५। ‘वाचि यमो व्रते’ (३-२-४०) इति वाग्रूपे कर्मण्युपपदे खच्प्रत्ययः। ‘वाचंयम- पुरन्दरौ च’ (६-३-६९) इत्यनेनामन्तत्वं निपात्यते। निपातनाद् द्वितीयायाः अलुक्। वाचंयमः = मौनव्रती।]]
32
=>
 [[आ। ‘वाचम्यमान् स्थण्डिलशायिनश्च युयुक्षमाणाननिशं मुमुक्षून्।’ भ। का। ३-४१।]]
33
=>
 [[६। ‘क्तिच्क्तौ च संज्ञायाम्’ (३-३-१७४) इति कर्तरि संज्ञायां क्तिच्प्रत्ययः, बाहुलकात् ‘न क्तिचि दीर्घश्च’ (६-४-३९) इति न प्रवर्तते। नितरां मन आदिकं यच्छतीति यतिः। अनुनासिकलोपोऽपि बाहुलकादेवेति ज्ञेयम्। केचित् तु ‘स्त्रियां क्तिन्’ (३-३-९४) इति क्तिन्, बाहुलकात् पुंंल्लिङ्गत्वमिति वदन्ति।]]
34
=>
 [[७। तच्छीलादिषु कर्तृषु, ‘सम्पृचानुरुधाङ्यम--’ (३-२-१४२) इत्यादिना, आङ्पूर्वकादस्माद् घिनुण्प्रत्यये रूपमेवम्।]]
35
=>
 [[८। व्रतभिन्नार्थे विवक्षिते, वाचं यच्छतीत्यर्थे ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यण्प्रत्यये रूपमेवम्।]]
36
=>
 [[९। ण्यन्तात्, नन्द्यादित्वात् (३-१-१३४) कर्तरि-ल्युप्रत्यये अनादेशे च रूपम्।]]
37
=>
 [[१०। ‘गदमदचरयमश्चानुपसर्गे’ (३-१-१००) इति हलन्तलक्षणण्यदपवादतया यत्प्रत्ययः। यद्यपि, ‘पोरदुपधात्’ (३-१-९८) इत्येवात्र यत् सिद्धः, तथापि स यत् अनुपसृष्टादेव धातोरिति समर्थनाय पृथक् यमधातोरुपादानमिति ज्ञेयम्। एवं निरूढत्वात्, उपसृष्टे तु नियाम्यम् इत्यादिकानि ण्यदन्तान्येव साधूनि।]]
38
=>
 [[११। ‘--अनुपसर्गे’ (३-१-१००) इत्युक्तत्वात्, कथमत्र सोपसर्गस्थले यत्प्रत्ययस्योप- पत्तिरिति शङ्कित्वा, ‘तेन न तत्र भवेद् विनियम्यम्।’ इति व्याघ्रभूतिकारिकायां ‘विनियम्यम्’ इत्युक्तत्वात्, विपूर्वकात्, निपूर्वकाच्च यदेवेति व्याख्यातारः समर्थयन्ति। तेन, ‘अनियम्यस्य नायुक्तिः--’ (न्यायकुसुमाञ्जलिः ३-१९) ‘त्वया नियम्या ननु दिव्यचक्षुषा--’ इत्यादिप्रयोगा उपपन्ना इति ज्ञेयम्।]]
39
=>
 [पृष्ठम्१०७३+ २९]
40
=>
 [[१। उत्पूर्वकादस्माद् घञि, यद्यपि वृद्धौ सत्याम्--उद्यामः इति न्याय्यम्
\n\n तथापि ‘अड उद्यमे’ (भ्वादिः-अक। सेट्।) इत्यादिनिर्देशबलादत्र भावेऽबेवेति व्याख्यानेषु समर्थितम्]]
41
=>
 [[२। ‘यमः समुपनिविषु च’ (३-३-६३) इति वैकल्पिकोऽप्प्रत्ययः। पक्षे घञ्। तेन रूपद्वयमत्र सर्वत्रेति ज्ञेयम्। बाहुलकात्, संज्ञायां पुंसि घप्रत्यये वा यमः इत्यपि साधुः। यमोऽस्यास्तीति यमी।]]
42
=>
 [[आ। ‘संयामवन्तो यतिवत्, निनादानपरेऽमुचन्।।’ भ। का। ७। ५७।]]
43
=>
 [[३। स्त्रियां भावादौ क्तिन्प्रत्ययेऽनुनासिकलोपे च रूपमेवम्। यतिः = वृत्तेषु विच्छित्ति- विशेषद्योतकोऽवसानविशेषः।]]
44
=>
 [[४। ‘सम्पदादिभ्यः--’ (वा। ३-३-१०८) इति भावे स्त्रियां क्विपि, ‘गमादीनामिति वक्तव्यम्’ (वा। ६-४-४०) इत्यनुनासिकलोपे तुकि च रूपमेवम्। बाहुलकादत्र क्विबिति ज्ञेयम्। संयत् = युद्धम्। सुरूपिणी कन्या च।]]
45
=>
 [[B। ‘निशम्यया मञ्जुगिरा कदा नः स यामयेद्वा यमनादिकार्ये।।’ धा। का। २। १८।]]
46
=>
 [[५। क्त्वायामनुनासिकलोपे रूपमेवम्। “उदिदिति श्रीभोजः। यत्वा, यमि- त्वा।” इति क्षीरस्वामी। तन्मते धातोरस्य वलाद्यार्धधातुकेषु सर्वत्र यमिता-यन्ता इत्यादिकानि रूपाणि ज्ञेयानि। परं तु भाष्ये (७-२-१०) अनिट्कारिकाप्रकरने यमधातोरस्योपसंग्रहणात् पक्षोऽयमप्रामाणिक इति, यमि- त्वा इत्यादयः प्रयोगा अपाणिनीया इति, यदि तेषां प्रामाणिकत्वं, तदा व्याकर- णान्तररीत्या, बाहुलकाद्वा निर्वाहः करणीय इति च ज्ञेयम्।]]
47
=>
 [[६। ‘वा ल्यपि’ (६-४-३८) इत्यत्र व्यवस्थितविभाषाश्रयणात्, मकारान्तानामनिटां विकल्पेनानुनासिकलोपः। तेनानुनासिकलोपपक्षे तुकि, तदभावपक्षे च रूपद्वय- मत्रेति ज्ञेयम्।]]
48
=>
 [[७। ण्यन्ताल्ल्यपि, मित्त्वपक्षे उपधाह्रस्वे, ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
49
=>
 [पृष्ठम्१०७४+ २६]
50
=>
 [[१। ण्यन्तात् मित्त्वपक्षे, ‘चिण्णमुलोः--’ (६-४-९३) इति दीर्घविकल्पनाद्रूपद्वयमिति बोध्यम्।]]
51
=>
 [[२। ‘अजियमिशीङ्भ्यश्च’ [द। उ। ५-६१]
52
=>
 [[३। ‘गृधृवीपचिवचियमि--’ [द। उ। ८। ८९]
53
=>
 [[४। ‘क्वुन् शिल्पिसंज्ञयोः--’ [द। उ। ३। ५]
Capeller
German
संय॑त् zusammenhängend.
f.
 Verabredung
Stelldichein. Vertrag
Kampf, Schlacht.
Grassman
German
saṃ-yát, a., f. [v. yat mit sám in der Bed. 2], 1〉 a., eine fortlaufende Reihe bildend, ununterbrochen
2〉 f., verabredeter Ort, Stelldichein (BR.). [Page1438]
-átā [I.] 1〉 dyumnéna {457, 21}.
-átam [A. s. f.] 1〉 íḍām {618, 3}
{774, 3}
íṣam {798, 18}
vṛṣṭím {777, 3}
suastím {463, 10}.
-átas [N. p. m.] 1〉 yajñā́sas {643, 10} (yantu)
puráhprasravaṇās (sómās) {709, 9}.
-átas [N. p. f.] 1〉 matáyas {784, 6} (yanti)
ráṃhayas {798, 47} (yanti)
ā́pas {388, 9}.
-átas 1〉 kṣápas {193, 2}. — 2〉 {798, 15}.
saṃyát:
-átā 1〉 mánmanā {151, 8}.
Stchoupak
French
१ सं-यत्-
moy. lutter, rivaliser.
२ सं-यत्-
f.
 contestation, lutte, combat (ord. loc. ifc.).