| YouTube Channel

संदेहः (saMdehaH)

 
Apte
English
संदेहः [sandēhḥ], 1 Doubt, uncertainty, suspense
अत्र कः संदेहः.
Risk, danger, peril
जीवितसंदेहदोलामारोपितः K.
अर्थार्जने प्रवृत्तिः ससंदेहा
H.*
 1
Pt.*
 1.176.
(In
Rhet.
 ) Doubt regarded as a figure of speech, in which the close resemblance between two objects leads to one of them being mistaken for the other (this figure is also called ससंदेह by Mammaṭa and others)
ससंदेहस्तु भेदोक्तौ तदनुक्तौ च संशयः K.
P.*
 1
e. g. see
Māl.
 1.2 (1.3)
V.*
 3.2.
Conglomeration of material elements (of the body).Comp. -अलंकारः a particular figure of speech. -दोला the swing of uncertainty, a state of suspense, dilemma, fix. -पद
a.
 doubtful
सतां हि संदेहपदेषु वस्तुषु प्रमाणमन्तः- करणप्रवृत्तयः
Ś.*
 1.22.
Apte 1890
English
संदेहः 1 Doubt, uncertainty, suspense
अत्र कः संदेहः.
2 Risk, danger, peril
जीवितसंदेहदोलामारोपितः K.
अर्थार्जने प्रवृत्तिः ससंदेहा H. 1
Pt. 1. 176.
3 (In Rhet.) Doubt regarded as a figure of speech, in which the close resemblance between two objects leads to one of them being mistaken for the other (this figure is also called ससंदेह by Mammaṭa and others)
ससंदेहस्तु भेदोक्तौ तदनुक्तौ च संशयः K. P. 10
e. g. see Māl. 1. 2 (l. 3)
V. 3. 2.
Comp.
दोला the swing of uncertainty, a state of suspense, dilemma, fix.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 संशयः, संशीतिः, सन्देहः, संदेहः, शङ्का, वितर्कः, आशङ्का, विकल्पः, भ्रान्तिः, विभ्रमः, द्वैधीभावः, अनुपन्यासः, विचिकित्सा, द्वापरः
noun
एकधर्म्मिकविरुद्धभावाभावप्रकारकं ज्ञानम्।
"रामस्य वचने मम संशयः अस्ति।"
Synonyms:
 संशयः, संदेहः, अनिश्चितता, शङ्का
noun
तद् ज्ञानम् यस्मिन् संदेहो वर्तते।
"मे मनसि तस्य विषये संशयः वर्तते। /मनस्तु मे संशयमेव गाहते [कु.5.46]"
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“दिह उपचये”@} 2 उपचयः = लेपः, वृद्धिश्च।
देहकः-हिका, देहकः-हिका, 3 दिधिक्षकः-क्षिका, देदिहकः-हिका
4 देग्धा-देग्ध्री, देहयिता-त्री, दिधिक्षिता-त्री, देदिहिता-त्री
5 6 प्रणिदिहन्-ती, देहयन्-न्ती, दिधिक्षन्-न्ती
-- प्रणिधेक्ष्यन्-न्ती-ती, देहयिष्यन्-न्ती-ती, दिधिक्षिष्यन्-न्ती-ती
प्रणिदिहानः, देहयमानः, दिधिक्षमाणः, देदिह्यमानः
प्रणिधेक्ष्यमाणः, देहयिष्यमाणः, दिधिक्षिष्यमाणः, देदिहिष्यमाणः
7 प्रधिक्-धिग्-दिहौ-दिहः
-- -- -- दिग्धम्- 8 दिग्धः-दिग्धवान्, देहितः, दिधिक्षितः देदिहितः-तवान्
दिहः, 9 देहनः, दिधिक्षुः, देदेहः
देग्धव्यम्, देहयितव्यम्, दिधिक्षितव्यम्, देदिहितव्यम्
देहनीयम्, देहनीयम्, दिधिक्षणीयम्, देदिहनीयम्
देह्यम्, देह्यम्, दिधिक्ष्यम्, देदिह्यम्
ईषद्देहः-दुर्देहः-सुदेहः
-- -- -- दिह्यमानः, देह्यमानः, दिधिक्ष्यमाणः, देदिह्यमानः
संदेहः, देहः, दिधिक्षः, देदिहः
देग्धुम्, देहयितुम्, दिधिक्षितुम्, देदिहितुम्
दिग्धिः, देहना, दिधिक्षा, देदिहा
देहनम्, देहनम्, दिधिक्षणम्, देदिहनम्
दिग्ध्वा, देहयित्वा, दिधिक्षित्वा, देदिहित्वा
सन्दिह्य, संदेह्य, प्रदिधिक्ष्य, प्रदेदिह्य
देहम् २ दिग्ध्वा २ देहम् २ देहयित्वा २ दिधिक्सम् २ दिधिक्षित्वा २ देदिहम् २
देदिहित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (८४२)
02
=>
 (२-अदादिः-१०१५। अक। अनि। उभ।)
03
=>
 [[५। धातोरस्यानिट्त्वात्, झलादेः सनः कित्त्वे, धातुहकारस्य घत्वे, घकारस्य ककारे, भष्भावेन दकारस्य धकारे च रूपमेवम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
04
=>
 [[६। तृचि, हकारस्य घत्वे, ‘झषस्तथोर्धोऽधः’ (८-२-४०) इति तकारस्य धत्वे जश्त्वे च रूपम्। एवं तव्यदादिष्वपि ज्ञेयम्।]]
05
=>
 [पृष्ठम्०७४८+ २५]
06
=>
 [[१। शतरि, शपि, ‘अदिप्रभृतिभ्यः शपः’ (२-४-७२) इति शपो लुकि प्रपूर्वकस्य नेः ‘नेर्गदनदपतपदघुमास्यतिहन्तियातिवादिद्रातिप्सातिवपतिवहतिशाम्यतिचिनो- तिदेग्धिषु च’ (८-४-१७) इति णत्वे च रूपम्।]]
07
=>
 [[२। क्विपि, घत्वे, भष्भावे चर्त्वे च रूपम्।]]
08
=>
 [[आ। ‘मालेयदिग्धो जनदृष्टिलेह्यश्चक्षीमहीमां पुरमित्युपैर्त।।’ धा। का। २। ४४।]]
09
=>
 [[३। नन्द्यादित्वात् (३-१-१३४) कर्तरि ल्युः। अनादेशः।]]