| YouTube Channel

ष्ठेवकः-विका (SThevakaH-vikA)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ष्ठिवु निरसने”@} 2 ‘ष्ठीवति ष्ठीव्यतीत्येते स्यातां निरसने ष्ठिवेः।’ 3 इति देवः।
4 ष्ठेवकः-विका, ष्ठेवकः-विका, 5 6 तिष्ठेविषकः-तुष्ठ्यूषकः-षिका, ठिष्ठेविषकः-टुष्ठ्यूषकः-षिका, 7 तेष्ठेवकः- टेष्ठेवकः-विका
ष्ठेविता-त्री, ष्ठेवयिता-त्री, तिष्ठेविषिता-तुष्ठ्यूषिता-टुष्ठ्यूषिता-टिष्ठेविषिता-त्री, तेष्ठेविता-टेष्ठेविता-त्री
इत्यादीनि रूपाणि दीव्यतिवत् 8 बोध्यानि।
9 ष्ठीवन्-निष्ठीवन्, 10 निष्ठीवनम्-ष्ठेवनम्, 11 निष्ठीवः, 12 ष्ठेवित्वा-ष्ठ्यूत्वा, 13 निष्ठ्यूतम्, निष्ठ्यूतिः, इति विशेषरूपाणि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१८७७)
02
=>
(१-भ्वादिः-५६०। सक। सेट्। पर।)
03
=>
(श्लो। १६२)
04
=>
[[९। ‘सुब्धातुष्ठिवु--’ (वा। ६-१-६४) इति सकारादेशप्रतिषेधः। ‘ष्ठिवु’ इत्यत्र ठकारः औपदेशिकः, थकारो वा इत्यत्र उभयथा मतमेदः। थकारपक्षे ष्टुत्वेन सकारस्य षकारश्रवणम् इति विशेषः।]]
05
=>
[पृष्ठम्१३६३+ २७]
06
=>
[[१। इवन्तत्वात् ‘सनीवन्त--’ (७-२-४९) इति इडागमविकल्पः। इट्पक्षे द्विर्व- चनादिकेषु ‘शर्पूर्वाः--’ (७-४-६१) इति खयः शेषः। हलादिशेषापवादः। इडभावपक्षे ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वे, वलि लोपं बाधित्वा ‘च्छ्वोः शूठ्--’ (६-४-१९) इति ऊठि यणादेशे, पश्चात् द्विर्वचनम्। प्रतिपदोक्तविधित्वात्, अन्तरङ्गत्वात् वा प्रथमं ऊठ्। विस्तरस्तु माधवीये द्रष्टव्यः। ‘ष्ठिवु’ इत्यत्र ठकार औपदेशिकः इति पक्षे टिष्ठेविषकः--टुष्ठ्यूषकः-षिका इति रूपम्। अत्र न्यासकारः-- “केचिद् आचार्येण शिष्याः ‘ठकारोऽयम्’ इत्युपदिष्टाः। अपरे पुनः ‘थकारोऽयम्। ष्टुत्वेन ठकारः श्रुयते’ इतीममर्थं ग्राहिताः। उभयञ्चैतत् प्रयोजनम्। अन्ये पुनराहुः-- ‘ष्ठिवुर्दिवादिष्वपि पुनरधीयते, तत्र एकस्य द्वितीयस्थकारः, अपरस्य तु ठकारः’ इति” इति (६-१-६४)।]]
07
=>
[[२। यङन्तेऽपि थकारपक्षे तेष्ठेवकः इति, ठकारपक्षे टेष्ठेवकः इति रूपम्।]]
08
=>
(८३८)
09
=>
[[३। शतरि, ‘ष्ठिवुक्लमु--’ (७-३-७५) इति दीर्घः।]]
10
=>
[[४। ल्युटि पृषोदरादित्वात् (६-३-१०९) पाक्षिक उपधादीर्घः इति माधवादयः। चान्द्रास्तु ‘ष्ठिवुसिवोर्दीर्घश्च’ इति ल्युड्विषये सूत्रमेव पठन्ति।]]
11
=>
[[५। घञ्यपि पृषोदरादित्वात् दीर्घः इति चान्द्राः। ल्युटि घञि पृषोदरादित्वादेव दीर्घ इति शब्दकल्पद्रुमः।]]
12
=>
[[६। उदित्त्वात् इड्विकल्पः। इडभावपक्षे ऊठ्।]]
13
=>
[[७। निष्ठायामिण्निषेधः। ऊठ्। निष्ठ्यूतम् = उद्गीर्णम्। एवं क्तिन्यपि ऊठ्।]]