षु (Su)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 षु r. 1st. cl. (सवति-ते) To go. (सवति)
	 1. To bring forth. To possess
power. r. 2nd cl. (सौति)
	 1. To bear,  to bring forth.
	 2. To possess
power or supremacy. (ञ) षुञ् r. 5th cl. (सुनोति सुनुते)
	 1. To bathe, 
(preparatory to a sacrifice)
	 2. To distil,  to extract a spirit.
	 3. To
churn,  to stir or agitate.
	 4. To pain.  With अभि,  1. To sprinkle.
2. To bathe.
	 3. To extract juice.
	 4. To mix. With प्र,  To bear or
bring forth. With उद्,  To agitate.

 षु m.
  (-षुः) Parturition,  delivery.
 E.
  सु-बा० डु.

Yates

English

 षु (ल,  ञ) सौति 2.
a. To bear,  bring
forth
 be supreme. (न ञ) सुनो-
ति,  सुनुते,  5.
c. To bathe before
a sacrifice,  distil,  churn,  to pain. 
With अभि,  to sprinkle,  bathe
with प्र,  to bring forth.

Wilson

English

 षु r. 2nd cl. (सौति)
1 To bear,  to bring forth.
2 To possess power or supremacy. (ञ) षुञ् r. 5th cl. (सुनोति
सुनुते)
1 To bathe,  preparatory to a sacrifice.
2 To distil,  to extract a spirit.
3 To churn,  to stir or agitate.
4 To pain. 
With अभि, 
1 To sprinkle.
2 To bathe.
With प्र,  To bear or bring forth.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Apte

English

षुः [ṣuḥ],  Delivery,  child-bearing.

Apte 1890

English

 षुः Delivery,  child-bearing. 

Monier Williams Cologne

English

 षु,  m.
  or षू,  f.
  (fr.  √ 4. सु) child-bearing,  parturition,  delivery,  L.
  (w.r. for सू).

Monier Williams 1872

English

 षु 1. षु = rt. 4. सु।

 2. षु,  उस्,  m. child-bearing,  parturition,  delivery.

Macdonell

English

 षु ṣu,  in V.,  for su after u,  ū.

Apte Hindi

Hindi

षुः
पुं*
  - "सु + डु,  पृषो* षत्वम्"
"प्रसूति,  प्रजनन"

L R Vaidya

English

 zu {% m. %} Parturition,  delivery.

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  सु
मूलधातुः:
   षु
धात्वर्थः:
  प्रसव-ऐश्वर्ययोः (प्रसवो अभ्यनुज्ञानं)
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  प्रसवे सकर्मकः, ऐश्वर्ये अकर्मकः
इट्त्वं:
  अनिट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  सवति
अनुबन्धादिविशेषः:
  उकारान्तः

धातुः:
  सु
मूलधातुः:
   षु
धात्वर्थः:
  प्रसव-ऐश्वर्ययोः
गणः:
  अदादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  अनिट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  सौति
अनुबन्धादिविशेषः:
  उकारान्तः

धातुप्रदीपः

Sanskrit

षु  
मानकरूपान्तरम् - स्रु
स्रु  गतौ 
- सवति । सुषावयिषति । स्रवति । सुस्राव । असुस्रुवत् । सिस्रावयिषति । सुस्रावयिषति । असिस्रवत् । असुस्रवत् । प्रस्रावः ।। 944, 945 ।।

षु प्रसव, ऐश्वर्य्ययोः 
- सवति । सुषाव । सोता । असौषीत् । सुतः । उत्सवः ।। 946  ।।

षु प्रसव, ऐश्वर्य्ययोः 
- सौति । सुषाव । सोता । सवतीति ।भ्वादिपाठात् ।। 32 ।।

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 षु,  गतौ । ऐश्वर्य्यप्रसवयोश्च । इति कविकल्पद्रुमः(भ्वा०-पर०-सक०-अनिट् ।) सवति । इतिदुर्गादासः ॥

 षु,  ञ गतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वा०-उभ०सक०-अनिट् ।) ञ,  सुषाव सुषुवे । इतिदुर्गादासः ॥

 षु,  न ञ सन्धाक्लेदपीडमन्थे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(स्वा०-उभ०-सक०-अक० च-अनिट् ।) मूर्द्ध-न्यादिः । न ञ,  सुनोति सुनुते । सन्धा सन्धा-नम् । क्लेद इह स्नानं मङ्गलस्नानं वा । तथाचषु ञ अभिषवे । इति प्राञ्चः । अभिषवः पीडनंमन्थनं वेति त्रिलोचनादयः । स्नानञ्चेतिदुर्गः । सन्धानं मङ्गलस्नानं वेति धातुप्रदीपः ।इति दुर्गादासः ॥

 षु,  ल ऐश्वर्य्यप्रसवयोः । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(अदा०-पर०-अक०-सक० चसेट् ।) ल, सौति । इति दुर्गादासः ॥

 षुः,  पुं,
   गर्भविमोचनम् । इत्येकाक्षरकोषः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 षु सुराच्यावनरूपे सन्धाने सोमादेः पीडने मन्थने च स्वा०उ० सक०
  स्नाने अक० अनिट् लुङि पर०
  सेट् । सुनोतिसुनुते असावीत् असोष्ट । साता

 षु गतौ भ्वा०
  उभ०
  सक०
  अनिट् । सवति ते असोषीत् असोष्ट ।

 षु प्रसवे ऐश्वर्य्ये च भ्वा०
  प० सक०
  अनिट् । सवति असौषीत् ।

 षु ऐश्वर्य्ये प्रसवे च अदा० पर०
  सक०
  येट् लिटि नित्येट् ।सौति असावीत्--असौषीत् । सुषुविव ।

 षु पु०
  सु--बा० डु पृषो० षत्वम् । गर्भविमोचन एकाक्षरकोषः

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

षु  प्रसव, ऐश्वर्ययोः
- सवति  सोता  [ कर्मणि- ] सुषुवे  सुतः  सवनः  सवः  अदादौ (234) सौति  स्वादौ षुञ् अभिषवे (51) सुनोति  911

षु  प्रसव, ऐश्वर्ययोः
- सौति सोता  सुषाव  स्तुसुधूञ्भ्यः परस्मैपदेषु (7272) सिचीट्-असावीत्  सुतः  भ्वादौ (1672) सवति,  सविता  स्वादौ (51) सुनोति कुसुयुभ्यश्च (द0 उ07566) इति सूपः  29

धातुवृत्तिः

Sanskrit

षु  (अर्थः)  प्रसव, ऐश्वर्ययोः
(अर्थविवरणम्) प्रसवोऽभ्यनुज्ञा
इति पुरुषकारे (सवति सुषाव सुषुवतुः सुषोथ सुषुविव सुषुविम ) क्रादिनियमादिट् थलि तु भारद्वाजनियमाद्विकल्पः गुणवृद्ध्योरविषये उवङ् (सोता) इत्यादि पूर्ववत् "स्तुसुधूञ्भ्यः परस्मैपदेषु'' इति सिच् इड्विधौ स्तौतिना लुग्विकरणेन साहचर्यान्न सूतेर्ग्रहणं नाप्यलुग्विकरणेन धूञा परेण साहचर्यात् सवतिसुवत्योर्द्वयोरपि किन्तु पूर्वपराभ्यां ङिद्भ्यां साहचर्यात् स्वादेर्ङितो ग्रहणमिति नास्येडागमःअत एव तत्र न्यासे सु इति षु अभिषवे इत्युक्तं,  तथात्रेयमैत्रेयावपि तमेव सेटमुदाहरतां नेतरौ न च निरनुबन्धकपरिभाषया इड्विधौ सवतेरेव ग्रहणं युक्तमिति वाच्यम् यतस्तदपेक्षया साहचर्यस्यैव प्राबल्यं तथा "सत्सूद्विष'' इत्यत्र वृत्तौ सु इति द्विषा साहचर्यात् सूतेरादादिकस्य ग्रहणमिति दार्शितम् वर्द्धमानस्तु साहचर्यनिरनुबन्धकपरिभाषयोरनित्यतामाश्रित्य लुग्विकरणत्वात् सौतिमपहाय सुवतिसुनोत्योर्द्वयोरपि ग्रहणमिति द्वयोरपीठमाह तन्मते असवीदिति भाव्यम् अन्येषां त्वसौषीदिति ( सुसूषति ) "स्तौतिण्योरेव'' इत्यषत्वं,  ( सोषूयते सोषोति सोषोति ) "उतो वृद्धिः'' "नाभ्यस्तस्य''इत्यनुवृत्तेर्न भवति कर्मणि ( सूयते असावि ) असोषातामित्यादि,  कर्मकर्त्तरि "अचः कर्मकर्त्तरि''इति तशब्देऽपि पक्षेसिचो विधानादसोष्टेत्यपि भवति स्वादिषु कर्मकर्त्तरि चिण्वत्पक्षे साविष्यतइत्याद्यपि द्रष्टव्यम् ( सव्यम् ) "अचो यत्'' इति यति गुणे "वान्तो यि'' इत्यवादेशः "आसुयुवपि'' इति ण्यद्विधौ सुनोतेर्ग्रहणमिति वृत्तिकारहरदत्तादयः एवं "सुयजोर्ङ्वनिप्'' इत्यत्रापि (सुत्वा सुतम् ) 923

षु (अर्थः)  प्रसव, ऐश्वर्ययोः
अनुदात्त उदात्तेत् प्रसवोऽभ्यनुज्ञानमिति ओमिति ब्रह्मा प्रसौति ( सुषाव सोता ) इत्यादि द्युवत्,  ( असौषीत् ) इत्यत्र "स्तुसुधूञ्भ्य'' इतीङ्विक ( 1 ) ( 1 ) विकल्प इति पस्तकान्तरे नास्ति ल्पो न भवति यतस्तत्रोभयतो ञितो स्तुञ्धूञोः साहचर्यात् ञितः सुनोतेरेव ग्रहणं न पुनरस्याञितो लुग्विकरणस्यापि (सुषवी) प्रसवशीला,  पचाद्यचि सुषामादित्वात्षत्वंगौरादित्वान्ङीष् धात्वन्तराद्वा 30

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“षु प्रसवैश्वर्ययोः”@} 2 सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककवतिवत् 3 बोध्यानि। 
 अष्टाध्याय्यां ग्रहणानि सर्वाण्यपि सौवादिकस्यैवेति,  तत्र 4 विशेषरूपाणि द्रष्टव्यानि।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१८४२)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-९४१। सक। अनि। पर।)
 03 =>
  (१९६)
 04 =>
  (१८४४)

1 {@“षु प्रसवैश्वर्ययोः”@} 2 ‘षुञः सुनोति सुनुते,  प्रसवैश्वर्ययोरसौत्। 
 गतौ तयोश्च सवति,  द्विरुक्त्या तस्य सो न षः।।’ 3 इति देवः। 
 प्रसवोऽभ्यनुज्ञानम्। 
 ‘ओमिति ब्रह्मा प्रसौति’ 4। 
 अभ्यनुज्ञां ब्रह्मा ददातीत्यर्थः। 
 5 सव्यम्-अपसव्यम्- 6 सुत्वा,  सुतः,  इति विशेषरूपाणि। 
 इतराणि रूपाणि भौवादिककवतिवत् 7 बोध्यानि।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१८४३)
 02 =>
  (२-अदादिः-१०४१। सक। अनि। पर।)
 03 =>
  (श्लो। २१)
 04 =>
  (तै। उप। २-१६)
 05 =>
  [[१। ‘अचो यत्’ (३-१-९७) इति यत्प्रत्ययः,  गुणे ‘वान्तो यि--’ (६-१-७९) इति अवादेशः।]]
 06 =>
  [[२। धातुरनिट्। क्त्वायां रूपमेवम्। संज्ञायां क्तप्रत्यये सुतः तनयः।]]
 07 =>
  (१९६)

Burnouf

French

 *षु षु,  cf.  सु।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.