षण्ड (SaNDa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 षण्ड m.
  (-ण्डः)
	 1. A bull at liberty.
	 2. A eunuch.
	 3. A multitude,  a
heap.
	 mn.  (-ण्डः-ण्डं) A quantity of lotuses.
 E.
  षण् to give,  ड
Unādi aff.
  
 also शण्ड,  षण्ढ,  and शण्ढ,  &c.

Capeller Eng

English

 षण्ड m.
  group of trees (only —°)
 heap,  multitude i.g.
  

Yates

English

 षण्ड (ण्डः) 1.
m.
  A bull at liberty
 a
eunuch
 a heap.
m.
  n.
  A quanti-
ty of lotuses.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

षण्ड 	-	 SaNDa 	-	 m.
  	-	  collection
षण्ड 	-	 SaNDa 	-	 m.
  	-	  thicket
षण्ड 	-	 SaNDa 	-	 m.
  	-	  eunuch
षण्ड 	-	 SaNDa 	-	 m.
  	-	  breeding bull
षण्ड 	-	 SaNDa 	-	 m.
  	-	  group
षण्ड 	-	 SaNDa 	-	 m.
  	-	  bull set at liberty
षण्ड 	-	 SaNDa 	-	 m.
  	-	  clump
षण्ड 	-	 SaNDa 	-	 m.
 n.
  	-	  group of trees or plants
षण्ड 	-	 SaNDa 	-	 m.
 n.
  	-	  heap
षण्ड 	-	 SaNDa 	-	 m.
 n.
  	-	  quantity
षण्ड 	-	 SaNDa 	-	 m.
 n.
  	-	  wood
षण्ड 	-	 SaNDa 	-	 m.
 n.
  	-	  any group or multitude

Wilson

English

 षण्ड
m.
  (-ण्डः)
1 A bull at liberty.
2 A eunuch.
3 A multitude,  a heap.
mn.  (-ण्डः-ण्डं) A quantity of lotuses.
E.
  षण to give,  ड Uṇādi aff.
  
 also शण्ड,  षण्ढ,  and
शण्ड,  &c.

Apte

English

षण्डः [ṣaṇḍḥ],  1 A bull.

A bull set at liberty
 a breeding bull
 नीलषण्डप्रमोक्षेण अमावास्यां तिलोदकैः Mb.
 *  13.125.73.

A eunuch
 (14 or 2 classes of eunuchs are mentioned by different writers)
 कुब्जवामनषण्डकाः Kau. A.
 1.12.

A group,  multitude
 collection,  heap,  quantity (n.  also in this sense)
 तस्मिन् स्व आश्रमे व्यासो बदरीषण्डमण्डिते Bhāg.*
  1.7.3
 कलरवमुपगीते षट्पदौघेन धत्तः कुमुदकमलषण्डे तुल्यरूपामवस्थाम् Śi.*
  11.15
 cf.
   खण्ड also.-ण्डः,  -ण्डम् A flock (of goats &c.
 ).

Apte 1890

English

 षंडः 1 A bull. 
2 A eunuch
 (14 or 20 classes of eunuchs are mentioned by different writers). 
3 A group,  multitude
 collection,  heap,  quantity (n. also in this sense)
 कलस्वमुपगीते षट्पदौघेन धत्तः कुमुदकमलषंडे तुल्यरूपामवस्थां Śi. 11. 15
 cf. खंड also. 
डः,  
डं A flock (of goats &c.). 

Monier Williams Cologne

English

 षण्ड mn.  (often written खण्ड,  also v.l. or w.r. for शण्ड,  षण्ढ,  and सण्ड) a group of trees or plants,  wood,  thicket (always ifc.  
 cf.
   वन and वृक्ष-ष्°)

 any group or multitude,  heap,  quantity,  collection,  BhP.
  

 षण्ड m.
  a bull set at liberty (-त्व n.
 ),  Uṇ.
  i,  101
 113,  Sch. (cf.   नीलष्°)

 षण्ड m.
  a breeding bull,  L.
 

 N.
  of a serpent-demon,  TāṇḍyaBr.
  
 Lāṭy.
 

 षण्ड n.
  =
  लिङ्ग (used in explaining पाषण्ड),  BhP.
  

Monier Williams 1872

English

 षण्ड षण्ड,  अस्,  m. (according to Uṇādi-s.
I. 113. fr. rt. 1. सन्
 cf. शण्ड,  शण्ढ),  a bull
 a
eunuch,  (fourteen or even twenty classes are enume-
rated by some writers)
 a multitude,  collection, 
quantity,  group,  heap
 a wood,  thicket
 N. of one
of Viṣṇu's guards or attendants,  (also written शण्ड, 
q. v.)
 (अस्,  अम्),  m. n. a flock (of goats &c.)
 a
quantity of lotuses.

Macdonell

English

 षण्ड ṣaṇḍa,  m.
  n.
  (v. r. often khaṇḍa) 🞄group of trees or plants (always —° w. vana —,  🞄etc.,  vṛkṣa —,  and names of plants)
 heap,  🞄quantity,  multitude.

Benfey

English

 षण्ड षण्ड, 
 I. m.
 
 1. A bull at
liberty.
 2. An eunuch.
 3. A wood, 
a thicket,  Megh. 20.
 4. A multitude.
 II. m.
  and n.
  A quantity of lotuses.
 --
 Comp.
 
कमल-,  n.
  a multitude of
lotuses,  Lass. 2. ed. 46,  27. तरु- and
द्रुम-,  n.
  a group of trees,  Pañc.
10,  4
 Rām.  4,  13,  13 (तरु-)
 4,  13,  12
(द्रुम-)। पद्म-,  n.
  a quantity of
lotuses,  ib. 3,  76,  15 (cf.  शण्ड,  शण्ढ, 
षण्ढ,  and खण्ड).

Apte Hindi

Hindi

षण्डः
पुं*
  - "सन् + ड,  पृषो* षत्वम्"
साँड़

षण्डः
पुं*
  - "सन् + ड,  पृषो* षत्वम्"
नपुंसक

षण्डः
पुं*
  - "सन् + ड,  पृषो* षत्वम्"
"समूह,  समुच्चय,  संग्रह,  ढेर,  राशि"

षण्डः
नपुं*
   - "सन् + ड,  पृषो* षत्वम्"
"समूह,  समुच्चय,  संग्रह,  ढेर,  राशि"

L R Vaidya

English

 zaMqa {% (I) m. %} 1. A bull
 2. a eunuch
 (various classes of them are enumerated in medical and other works).

 zaMqa {% (II) m.n. %} A multitude,  a group,  a heap,  a flock,  a quantity. (Cf. खंड),  राघवशरप्रहारजर्जरितजीर्णतालतरुषंडस्य (v.l. for खंडस्य) Kad.

Indian Epigraphical Glossary

English

 ṣaṇḍa (IA 18),  a bull living or wandering at liberty.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अरण्यमटवी सत्त्रं वार्क्षं च गहनं झषः ।
कान्तारं विपिनं कक्षः स्यात्षण्डं काननं वनम् ॥ १११० ॥
दवो दावः प्रस्तारस्तु तृणाटव्यां झषोऽपि च ।
-wordlist-
 
अरण्य (क्ली),  अटवी (स्त्री),  सत्त्र (क्ली),  वार्क्ष (क्ली),  गहन (क्ली),  झष (पुं),  कान्तार (पुंक्ली),  विपिन (क्ली),  कक्ष (पुं),  षण्ड (पुंक्ली),  कानन (क्ली),  वन (क्ली),  दव (पुं),  दाव (पुं),  प्रस्तार (पुं),  तृणाटवी (स्त्री),  झष (पुं)

--source--
 
इट्चरो गोपतिः षण्डो गोवृषो मदकोहलः ॥ १२५९ ॥
-wordlist-
 
इट्चर (पुं),  गोपति (पुं),  षण्ड (पुं),  गोवृष (पुं),  मदकोहल (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

षण्ड
षण्ड,  पादप_षण्ड
षण्डश्च पादपानां स्कन्धः करिनरतुरङ्गाणाम् ॥ ८११ ॥
verse 5.1.1.811
page 0093

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: षण्डः
Root: षण्ड
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ 
Meaning(s):
⇒ Breeding bull
Shloka(s):
3|4|53|2 ► षण्डस्तु गोपतिः श्रीमान् डङ्कु इट्वर ईश्वरः॥ (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
3|4|54|1 ► ककुदी गोवृषो घोणः ककुद्मान् मदकोहलः। (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|4|53|2 ⇢ षण्डः (षण्ड) (पुं) ⇒ Breeding bull ⇒ 
➠ 3|4|53|2 ⇢ गोपतिः (गोपति) (पुं) ⇒ Breeding bull ⇒ 
➠ 3|4|53|2 ⇢ श्रीमन्तः (श्रीमत्) (पुं) ⇒ Breeding bull ⇒ 
➠ 3|4|53|2 ⇢ डङ्कः (डङ्क) (पुं) ⇒ Breeding bull ⇒ 
➠ 3|4|53|2 ⇢ इट्वरः (इट्वर) (पुं) ⇒ Breeding bull ⇒ 
➠ 3|4|53|2 ⇢ ईश्वरः (ईश्वर) (पुं) ⇒ Breeding bull ⇒ 
➠ 3|4|54|1 ⇢ ककुदी (ककुदिन्) (पुं) ⇒ Breeding bull ⇒ 
➠ 3|4|54|1 ⇢ गोवृषः (गोवृष) (पुं) ⇒ Breeding bull ⇒ 
➠ 3|4|54|1 ⇢ घोणः (घोण) (पुं) ⇒ Breeding bull ⇒ 
➠ 3|4|54|1 ⇢ ककुद्मान् (ककुद्मत्) (पुं) ⇒ Breeding bull ⇒ 
➠ 3|4|54|1 ⇢ मदकोहलः (मदकोहल) (पुं) ⇒ Breeding bull ⇒ 
Related word(s):
    

Mahabharata

English

Shaṇḍa,  a son of Dhṛtarāshṭra. § 608 (Karṇap.): VIII,  84,  4263 (attacked Bhīmasena).

Shaṇḍa,  pl. (ºāḥ),  a people. § 574 (Jambūkh.): VI,  9,  351 (only C.,  B. has Saṇḍāḥ).

Vedic Reference

English

 Ṣaṇḍa is the name of a priest at the snake festival described
in the Pañcaviṃśa Brāhmaṇa.^1 Cf. Kuṣaṇḍa.
1) xxv. 15,  3. Cf. Weber,  Indische Studien,  1,  35.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 षण्डः,  पुं,
   (षणु दाने + “ञमन्तात् डः ।” उणा०१ । ११३ । इति डः । बहुलवचनात् सत्वाभावः ।)वृषभः । षाँड इति भाषा । तत्पर्य्यायः ।गोपतिः २ इट्चरः ३ । इत्यमरः ॥
 षण्टः ४शण्डः ५ शण्टः ६ । इति शब्दरत्नावली ॥
क्लीवम् । इति जटाधरामरटीके ॥
 समूहः ।इति वृद्धाः ॥
 (यथा,  हरिवंशे । ३३ । ३२ ।“नता निश्चलमूर्द्धानो बभूवुस्ते महोरगाः ।सायाह्ने कदलीषण्डे कम्पितास्तस्य वायुना ॥
”)

 षण्डः,  पुं,
   क्ली,
   (षणु दाने + डः ।) अब्जादिकदम्बम् ।पद्मकुसुदादिसमूहः । इत्यमरः । (यथा,  माघे ।११ । १५“कलरवमुपगीते षट् पदौघेन धत्तःकुमुदकमलषण्डे तुल्यरूपामवस्थाम् ॥
”चिह्नम् । यथा,  भागवते । ४ । १९ । २३ ।“यानि रूपाणि जगृहे इन्द्रो हयजिहीर्षया ।नगते पापस्य षण्डानि लिङ्गं षण्डमिहोच्यते ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 ष(श)ण्ड पु०
  सन--ड डस्य नेत्त्वम् पृषो० षत्वं शत्वं वा ।१ वृषे अमरः २ नपुंसके जटा० । ३ पद्मादिसमूहे पु०
  न०
 अमरः ।

Capeller

German

 षण्ड m.
  n.
  Baumgruppe,  Menge,  Haufe.

Burnouf

French

 षण्ड षण्ड m.
  cf.  शण्ड।
षण्डाली f.
  pièce d'eau,  bassin. 
		 Mesure pour l'huile.
		 Femme de mau vaise vie.

Stchoupak

French

 षण्ड-
 m.
  nt. ifc. groupe d'arbres ou de plantes,  groupe en général, 
quantité 
 nt. = लिङ्ग- (?).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.