| YouTube Channel

षण (SaNa)

 
Wilson
English
षण (उ) षणु r. 8th cl. (सनोति सनुते)
1 To give.
2 To serve or honor
also written षन.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
सन्
मूलधातुः:
षण
धात्वर्थः:
सम्भक्तौ
गणः:
भ्वादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
परस्मैपदी
रूपम्:
सनति
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
षण(न) सम्भक्तो
भ्वा०
पर०
सक०
सेट् षस्य सत्वे णस्य नत्वम् ।सनति असनीत् असानीत् दन्त्यान्तोऽयमित्येके
षण(न) दाने तना०
उभ०
सक०
सेट् षस्य सत्वे णस्य नत्वम्उदित् दन्त्यान्त इत्येके सनोति सनु असनीत्--असानीत्असनिष्ट--असात सिषणिषति सिसांसति इत्येके
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“षण सम्भक्तौ”@} 2 ‘दाने सनोति सनुते, सम्भक्तौ तु सनेदिति।।’ 3 इति देवः।
सानकः-निका, सानकः-निका, 4 सिसनिषकः-सिषासकः-सिका, 5 सासायकः-संसनकः-निका
सनिता-त्री, सानयिता-त्री, सिसनिषिता-सिषासिता-त्री, सासायिता-संसनिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि ‘जनी प्रादुर्भावे’ 6 इतिवत् बोध्यानि।
7 सातः-सातवान्, 8 सातिः, सन्तिः-सतिः, 9 सेनिवान्-सनिंससनिवांसम्, सायमानः-सन्यमानः, 10 सानुः, इति विशेषरूपाणि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१८१२)
02
=>
(१-भ्वादिः-४६४। सक। सेट्। पर।)
03
=>
(श्लो। १२८)
04
=>
[[१। ‘सनीवन्तर्धभ्रस्जदम्भुश्रिस्वृयुर्णुभरज्ञपिसनाम्’ (७-२-४९) इत्यनेन सन्नन्ते इड्वि- कल्पः। इट्पक्षे एवं रूपम्। इडभावपक्षे ‘जनसनखनां सन्(ञ)झलोः’ (६-४-४२) इत्यात्वम्। ‘आदेशप्रत्यययोः’ (८-३-५९) इति उत्तरखण्डे षत्वम्।]]
05
=>
[[२। यङन्ते ‘ये विभाषा’ (६-४-४३) इति आकारविकल्पः। इदं आत्वं यकारादौ क्ङिति प्रत्यय एवेत्यतः ण्यति भवति। तेनास्माण्ण्यति सान्यम् इत्येव रूपम्।]]
06
=>
(५८३)
07
=>
[[३। यतः सन्नन्ते इड्विकल्पः
\n\n तेन निष्ठायामिण्न। ‘जनसनखनां--’ (६-४-४२) इत्याकारः। एवं क्तिन्प्रभृतिष्वपि प्रक्रिया ज्ञेया।]]
08
=>
[[४। स्त्रियां क्तिनि रूपमेवम्। ‘सनः क्तिचि लोपश्चास्यान्यतरस्याम्’ (६-४-४५) इति आकारादेश-नकारलोपौ तु तानादिकसनोतेरेवेति काशिका। क्षीरस्वामी तु अस्यापि भौवादिकधातोस्तदभिप्रैति। केचित्तु ‘ऊतियूतिजूतिसाति--’ (३-३-९७) इति निपातनात् सातिरित्येकमेव क्तिनि रूपमभ्युपगच्छन्ति। परे तु सनोतेस्ताना- दिकस्य सातिरिति निपातनमिति वदन्ति। अत्र निष्कर्षे विद्वांसः प्रमाणम्।]]
09
=>
[[५। छन्दसि धातोरस्मात् लिटः क्वसौ सनिङ्पूर्वात् इडागमः, एत्वाभ्यासलोपाभावश्च निपात्यते। लोके तु सेनिवांसम् इत्येव
\n\n अत्र एत्वाभ्यासलोपादयः। क्वस्वन्तस्य द्वितीयान्तमिदम्। ‘अञ्जित्वाऽग्ने! सनिंससनिवांसम्’ इति श्रुतिः।]]
10
=>
[[६। औणादिके (द। उ। १-८८) ञुण्प्रत्यये रूपमेवम्। सानुः = शिखरकूटः।]]